Taşköprü'den Tepebağ'a Eski Adana Yürüyüşü

Taşköprü'ye Seyhan yakasından, köprünün batı ucundan yaklaşın ve önce yaya yolunu yürümeden kıyıda biraz durun. Köprü bugün araç trafiğine kapalıdır; 2000'lerin ortasındaki onarımdan sonra yalnızca yayalara bırakılmıştır ve üzerinde rahatça yürüyebilirsiniz. Önce boyutunu kavramak için karşı yakaya, Yüreğir tarafına kadar yürüyün; köprünün uzunluğu kaynaklarda üç yüz metreyi biraz aşan bir değerle verilir. Yürürken ayağınızın altındaki parke taşlara dikkat edin. İngilizce Vikipedi bu taş döşemenin 1899 ile 1908 arasında Adana Valisi Süleyman Bahri Paşa döneminde yapıldığını yazar ve türkülere konu olduğunu ekler.

Köprünün ortasına geldiğinizde yolun iki yandan biraz yükseldiğini fark edeceksiniz. Kültür Portalı köprünün ortasının yanlardan yaklaşık iki buçuk metre daha yüksek olduğunu belirtir. Bu noktada durup nehrin akış yönüne, güneye bakın; bugün köprünün geniş görünmesinin sebebi sonradan yapılan genişletmedir. Kaynaklara göre yol başlangıçta çok daha dardı ve yirminci yüzyılın başında genişletildi, bu sırada akış aşağı yöndeki yüze yeni kemerler eklendi.

Ardından kıyıya inip köprünün ayaklarına aşağıdan bakın. Akıntıya karşı duran yüzlerde basamaklı ve üçgen sel yaranlar görülür; İngilizce Vikipedi bugünkü düzgün üçgen biçimin Osmanlı onarımlarından birinden geldiğini yazar. Doğu ayaklarının akış aşağı yüzünde ise kaba yontulmuş taş tekniği izlenebilir ve köprünün doğu kesimi özgün yapımın izlerini en çok taşıyan bölümdür. Kemerlerin hepsinin ölçüsü birbirinden farklıdır; bu, köprünün yüzyıllar içinde defalarca onarılmasının sonucudur. On birinci kemerin kuzey yüzünde bir aslan kabartması bulunduğu da kaynaklarda yer alır, dürbün ya da yakınlaştırmalı bir objektifle aramaya değer.

Köprünün kim tarafından yapıldığı konusunda kaynaklar tek bir ad vermez. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, müzedeki kitabeye dayanarak Auxentios adlı bir mimardan söz eder; İngilizce Vikipedi ise aynı yazıtın tam okumasının köprüyle değil su kemeriyle ilgili olabileceğini not eder. Gezgin Victor Langlois köprüyü İmparator Hadrianus'a bağlamıştı ve Bizans tarihçisi Prokopios, I. Justinianus'un ayakları yeniden ördürdüğünü anlatır. Emevi, Abbasi ve Osmanlı dönemlerinde de onarımlar yapıldığı için köprüyü tek bir tarihe bağlamak yerine katmanlı bir yapı olarak okumak daha doğrudur.

Fotoğraf için en iyi ışık sabah erken saatte, güneş doğudan köprünün yüzüne vururken yakalanır. Köprünün tamamını tek karede görmek için kıyı yürüyüş yolundan biraz uzaklaşmanız gerekir. Gün batımında ise kemerlerin suya düşen yansıması daha belirgindir. Kıyıdaki banklarda oturup nehri izlemek bu durağın en sakin anıdır. Hazır olduğunuzda Seyhan yakasına geri dönün ve batıya, eski çarşı bölgesine doğru yürüyerek Ramazanoğlu Konağı'na geçin.

Kaynak: Adana İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Taşköprü; Kültür Portalı, Taş Köprü; Wikipedia, Taşköprü (Adana).

Ramazanoğlu Konağı, Kızılay Caddesi'nde, Ulu Cami külliyesinin içinde durur; caddeden içeri girdiğinizde konağı caminin güneydoğusunda bulursunuz. İçeri girmeden önce yapının dışını iyice inceleyin. Alt kat kesme taştan, üst katlar tuğladan örülmüştür ve bu iki malzemenin birleştiği çizgi cephede açıkça okunur. Dikdörtgen planlı yapının boyutları Vikipedi'de on altıya on buçuk metre olarak verilir; gösterişsiz görünümü beyliğin ölçülü yapı anlayışını yansıtır.

Güney kapısına yaklaşın, çünkü konağın bilinen tarihi oradaki yazıttan gelir. Yazıta göre haremlik kısmı Hicri 900 yılının Şaban ayında, yani Nisan 1495'te Ramazanoğlu Halil Bey tarafından tamamlanmıştır. Ancak kaynaklar bu tarihin bütün yapıyı kapsamadığını vurgular. KÜRE Ansiklopedi binanın aslen 1360 ile 1400 arasında yapıldığını ve 1495 kitabesinin bir onarıma işaret ettiğini yazar. Konağın eski yöneticisinin Hürriyet Daily News'e verdiği bilgi de yapımın on dördüncü yüzyılın ikinci yarısına uzandığı yönündedir. Bu yüzden konağı Anadolu'da ayakta kalan en eski sivil yapılardan biri olarak düşünebilirsiniz.

Konak bugün Çukurova Üniversitesi'nin kültür merkezi olarak kullanılır ve konferans, toplantı ve konserlere ev sahipliği yapar. İçeri girebiliyorsanız zemin kattaki taşlık bölümden başlayın; merdivenler buradan üst katlara çıkar. Ardından kuzey kesimdeki tonozlu odalara bakın, kaynaklar bu bölümün selamlık olarak kullanıldığını düşünür. Asma katta mutfak ve iki oda, üst katta ise geniş bir oda ile bir yıkanma bölümü bulunur. Hürriyet Daily News, üst katta bir hamam bulunmasının eski yapılarda nadir görülen bir özellik olduğunu aktarır.

Konağın tarihindeki konukları da hayal ederek gezin. Kaynaklara göre Yavuz Sultan Selim Mısır seferi sırasında burada kalmış, Kanuni Sultan Süleyman da 1535'te Adana'ya geldiğinde Ramazanoğlu Piri Bey'in konuğu olmuştur. KÜRE Ansiklopedi, şair ve vali Ziya Paşa'nın valiliği sırasında giriş katındaki salonu kabul salonu olarak kullandığını da yazar. 1998 Adana Ceyhan depreminde hasar gören yapı daha sonra Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarılmış ve 2009'da kültür merkezi olarak açılmıştır.

Konak etkinlik takvimine göre kapalı olabilir, bu nedenle içeri girmeyi planlıyorsanız güncel durumu önceden öğrenin. Kapalıysa avludan ve dış cepheden de yapının karakterini görebilirsiniz. Fotoğraf çekerken taş ve tuğla örgünün birleştiği köşeyi seçin, bu ayrıntı yapının en tanınan görüntüsüdür. Buradan çıktığınızda Ali Münif Caddesi'ne doğru yürüyün; Büyük Saat Kulesi birkaç dakikalık mesafededir.

Kaynak: Adana İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Ramazanoğlu Konağı; KÜRE Ansiklopedi, Ramazanoğlu Konağı; Hürriyet Daily News.

Büyük Saat Kulesi, Ali Münif Caddesi'nin ortasında yükselir ve konaktan oraya birkaç dakikada yürürsünüz. Kuleye ilk bakışı caddenin biraz uzağından yapın; kare prizma biçimindeki gövdenin tamamı ancak oradan görünür. Kaynaklar kulenin yüksekliğini otuz iki metre olarak verir ve döneminde Osmanlı topraklarındaki saat kulelerinin en yükseği olduğunu, ikinci sırada İstanbul'daki Dolmabahçe Saat Kulesi'nin geldiğini yazar. Yaklaştıkça örgüye bakın; kule, örülmesi zor küçük kesme taş tuğlalarla inşa edilmiştir.

Kulenin yapım tarihi kaynaklarda farklı anlatılır, bu yüzden ikisini birlikte bilin. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Kültür Portalı yapıma 1881'de Vali Ziya Paşa döneminde başlandığını ve kulenin 1882'de Vali Abidin Paşa döneminde tamamlandığını yazar. İngilizce Vikipedi ise yapımın 1879'da başladığını aktarır ve kulenin tasarımında Krikor Ağa Bezdikyan ile Kaspar Ağa'nın adını verir; Kültür Envanteri de bu iki ustanın adını anar. Belediye başkanı Hacı Yunus'un inşaata önemli katkısı olduğu da iki kaynakta geçer.

KÜRE Ansiklopedi kuleye önce Saathane dendiğini, kentin işlek meydanındaki kumbara biçimli Küçüksaat'ten ayırmak için Büyük Saat adının yerleştiğini yazar. Kulenin dört yüzünde saat vardır ve bugünkü mekanizmanın 1925'te Almanya'dan getirildiği kaydedilir. Aynı kaynak kulenin genişliğini sekiz metre olarak verir ve ilerleyen yıllarda kuleye anten ile alarm düdüğü gibi eklemeler yapıldığını yazar. Kulenin üst kısmına bakarken bu sonraki eklemeleri özgün gövdeden ayırmaya çalışın. Kaynaklara göre her saat başı çalan çan kentin büyük bölümünden duyulurdu ve resmi dairelerin mesai saatleri bu kuleye göre ayarlanırdı. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kulenin 1998 Adana depreminde ayakta kalacak kadar sağlam yapıldığını vurgular.

Kulenin çevresi gezinin asıl tadını verir. KÜRE Ansiklopedi, 2013'te başlayan sokak sağlıklaştırma çalışmasıyla Ali Münif Caddesi'ndeki dükkan cephelerinin tek bir düzene getirildiğini yazar. Buradan Kazancılar Çarşısı'na sapın; Kültür Envanteri çarşının Adana Arastası ve Ramazanoğlu Çarşısı adlarıyla da bilindiğini ve on altıncı yüzyıldan kaldığını kaydeder. Çarşıda bakır işçiliğinin, yöresel ürünlerin ve şekerlemelerin satıldığı dükkanlar arasında dolaşabilirsiniz, ama dükkan seçimi size kalmış. Akşam saatlerinde aydınlatılan kule ve cadde ayrı bir görüntü sunar.

Kulenin dibinde geniş bir yaya alanı yoktur ve cadde trafiğe açıktır; fotoğraf çekerken kaldırımda kalın ve karşıya geçerken dikkatli olun. En iyi kareyi caddenin kuleye dik açıyla bakan bir köşesinden alırsınız. Kısa bir mola için çarşının gölgeli kesimleri yaz sıcağında rahatlatır. Buradan kuzeye, Tepebağ yönüne yürüyün; Seyhan Caddesi'ne çıkıp Kayalıbağ'daki Adana Sinema Müzesi'ne varırsınız.

Kaynak: Adana İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Büyük Saat Kulesi; KÜRE Ansiklopedi, Adana Büyük Saat Kulesi; Kültür Envanteri, Kazancılar Çarşısı.

Adana Sinema Müzesi, Kayalıbağ Mahallesi'nde, Seyhan Caddesi ile 26025 Sokak'ın köşesinde, Seyhan Nehri'nin batı kıyısındadır. Müzeye varmadan önce çevredeki sokaklarda biraz dolaşın, çünkü burası Tepebağ Höyüğü'nün üstünde ve eteklerinde kurulmuş eski Adana evlerinin bölgesidir. İngilizce Vikipedi bu evlerin çoğunun iki ya da üç katlı olduğunu, kalın duvarlı ve az pencereli zemin katların üstünde sıra pencereli ve çıkmalı üst katlar taşıdığını yazar. Belediyenin rehberi ise evlerin çoğunun on sekizinci yüzyılda yapıldığını belirtir; kaynaklar bu konuda farklı tarihler verdiği için evleri genel olarak eski kentin konut dokusu olarak okumak yeterlidir. Belediye rehberi höyükte kazı çalışmalarının sürdüğünü de not eder.

Müze binası nehir kıyısına bitişik düzende yapılmış sıra konakların iki parselinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. KÜRE Ansiklopedi restorasyonu Adana Büyükşehir Belediyesi'nin yaptığını ve müzenin 23 Eylül 2011'de açıldığını yazar. Türkçe Vikipedi müzeyi Türkiye'nin ikinci sinema müzesi olarak tanıtır. İçeri girdiğinizde önce zemin kattaki afişlere bakın. Burada sergilenen her afişte yönetmen, oyuncu ya da senarist olarak en az bir Adanalı adı bulunur; afişleri gezerken o adı aramak küçük ve keyifli bir oyuna dönüşür.

Üst kata çıktığınızda odaların konularına göre ayrıldığını göreceksiniz. Kaynaklar Nostalji Odası, Adana Sanatçıları Odası, Yeni Kuşak Sanatçılar Odası, Adana Yapımcıları Odası, Mehmet Baltacı Koleksiyonu Odası ve Altın Koza Odası gibi bölümleri sayar. Bir oda yalnızca oyuncu ve yönetmen Yılmaz Güney'in fotoğraflarına, eşyalarına ve film afişlerine ayrılmıştır. Ressam ve sinemacı Abidin Dino ile romanları pek çok filme uyarlanan Yaşar Kemal ve Orhan Kemal de müzede yer alır. Odalarda Şener Şen ve babası Ali Şen gibi kentle bağı olan oyuncuların fotoğrafları da bulunur.

Altın Koza Odası'na özellikle zaman ayırın. Burada Adana Büyükşehir Belediyesi'nin düzenlediği Altın Koza Film Festivali'nin geçmişi anlatılır; İngilizce Vikipedi festivalin 1969'da kurulduğunu yazar. Müzedeki balmumu heykeller Jale Kuşan ve Tülay Aktaş tarafından yapılmıştır. Sinema tarihine ilgi duyuyorsanız kütüphaneye de bakın. Sinema tarihçisi Alberto Modiano'nun bağışladığı yaklaşık 3.500 kitaptan oluşan koleksiyonun en eskisi 1891 tarihlidir.

Türkçe Vikipedi müzede engellilere uygun giriş, refakat hizmeti, sesli betimleme ve hissedilebilir yüzey bulunduğunu belirtir; bu bilgi ziyareti planlamanıza yardımcı olabilir. Ziyaret günlerini ve saatlerini gitmeden önce belediyenin güncel duyurularından kontrol edin. Müzeden çıktığınızda Seyhan Caddesi boyunca kısa bir yürüyüşle Atatürk Evi Müzesi'ne geçebilirsiniz; yol üzerinde nehre bakan sıra konakların cephelerini izleyin.

Kaynak: KÜRE Ansiklopedi, Adana Sinema Müzesi; Adana Büyükşehir Belediyesi, Adana'da Gezilecek 100 Yer; Vikipedi, Adana Sinema Müzesi.

Atatürk Evi Müzesi, Seyhan Caddesi üzerinde, nehre bakan sıra konakların kuzeybatısında durur. Binaya girmeden önce cephesine karşıdan bakın. Türkçe Vikipedi yapıyı iki katlı, çıkmalı, kırma çatılı ve taş duvarlı kagir bir ev olarak tanımlar ve on dokuzuncu yüzyılda yapılmış klasik Adana evlerine benzediğini yazar. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de binanın tescilli taşınmaz kültür varlığı olduğunu ve döneminin sivil mimarisini en iyi anlatan örneklerden biri sayıldığını belirtir.

Evin tarihini bilerek gezin. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre Atatürk ve eşi Latife Hanım, 15 Mart 1923'teki Adana ziyaretlerinde Ramazanoğlu ailesinden Suphi Bey'e ait bu konakta ağırlanmıştır; Türkçe Vikipedi aynı kişiyi Suphi Paşa olarak anar. Bina bir dernek tarafından kamulaştırılıp restore edilmiş ve 1981'de Müze Müdürlüğü'ne bağlı bir birim olarak açılmıştır. Her yıl 15 Mart'ta bu binada bir anma töreni yapılır, o gün ziyarete gidecekseniz kalabalığı hesaba katın.

İçeride ziyaretinizi katlara göre kurun. Alt katta çalışma odaları ve kütüphane yer alır; Türkçe Vikipedi kütüphanede bağışla toplanmış, Osmanlıca ve Türkçe yaklaşık iki bin kitap bulunduğunu yazar. Çalışma odasında Kurtuluş Savaşı döneminde ve sonrasında çıkan yerel gazeteler sergilenir. Üst kata çıkınca sofayı göreceksiniz; geleneksel Adana evinde yaşamın merkezi olan bu geniş hol, odaların açıldığı yerdir. Sofanın çevresinde yatak, basın, mücahitler, silah, yaver ve Kuvayi Milliye odaları gibi bölümler sıralanır.

Odaları gezerken eşyalardan çok evin plan düzenine dikkat edin. İngilizce Vikipedi, Tepebağ'daki geleneksel evlerde üst katların asıl yaşam alanı olduğunu ve odaların hollere açılacak biçimde yerleştirildiğini anlatır. Pencerelerden nehre ve sokağa bakın; bu konakların nehirden gelen serin rüzgarı alacak biçimde yerleştirildiği kaynaklarda yer alır. Yatak odasındaki pirinç karyola ve Maraş işi koltuklar gibi parçalar dönemin döşeme anlayışını gösterir. Müzede Atatürk'ün Adana ziyaretine ait fotoğraf ve belgelerin yanında etnografik eserler de sergilenir.

Müzenin ziyaret günlerini ve saatlerini gitmeden önce resmi sitesinden kontrol edin. Ziyaretten sonra rotayı tamamlamak için Seyhan Caddesi'nden nehre doğru inin. Nehir boyunca güneye yürüdüğünüzde birkaç yüz metre sonra yeniden Taşköprü'ye varırsınız. Akşamüstü saatlerinde köprüye dönerseniz günü, sabah başladığınız yerde, kemerlerin suya düşen yansımasını izleyerek kapatırsınız.

Kaynak: Adana İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Atatürk Evi Müzesi; Kültür Portalı, Atatürk Evi Müzesi; Vikipedi, Adana Atatürk Evi Müzesi.