Dzień w Selge, poza Efesem.

Zacznijcie od Muzeum Efesu, do którego można dojść pieszo z dworca w Selczuku. Muzeum znajduje się w dzielnicy Atatürk Mahallesi, przy ulicy Uğur Mumcu Sevgi Yolu i jest otwarte przez cały rok. Przybycie wcześnie rano ma dwie zalety: sale są spokojniejsze przed przybyciem grup turystycznych, a także macie więcej czasu na zwiedzanie trzech ekspozycji na zewnątrz. Historia muzeum sięga 1929 roku, kiedy to powstało jako magazyn. Budynek został otwarty jako muzeum w 1964 roku, rozbudowany w 1976 roku, a po gruntownej renowacji, zakończonej w listopadzie 2014 roku, ponownie otwarty. Obecnie eksponaty są uszeregowane tematycznie: Sala Informacji, Znaleziska z Fontann, Znaleziska z Domów na Wzgórzu, Monety, Efes przez Wieki, Ogród Średni, Kult Kybele, Znaleziska z Świątyni Artemidy i Kult Cesarza. Inna trasa w Selczuku kończy się w tym muzeum. Zaplanujcie zwiedzanie, łącząc eksponaty z tej trasy z pozostałymi częściami muzeum, a najbardziej znaną salę zostawcie na koniec. Zacznijcie od Ogrodu Średniego: tutaj na zewnątrz znajdują się kolumny, płaskorzeźby, rzeźby, sarkofagi i stelę, sięgające od okresu archaicznego po Bizancjum. W ogrodzie poszukajcie fragmentów architektonicznych pochodzących z Grobowca Belevi: tutaj możecie dokładnie przyjrzeć się rzeźbiarskim detalom, które zobaczycie na końcu trasy. Sarkofag z tego grobowca został przeniesiony do tego ogrodu w 1963 roku i wystawiony przez sześćdziesiąt lat; według informacji z "Aktüel Arkeoloji", w 2023 roku został przeniesiony do Fabryki Kultury i Sztuki w Izmirze. Dlatego w ogrodzie poszukajcie nie samego sarkofagu, ale fragmentów kolumn, płaskorzeźb i innych elementów. Zgodnie z informacjami z Wikipedii, w muzeum znajdują się również repliki rzeźb lwów-gryfów, które zdobiły gzyms grobowca; zapytajcie pracowników, gdzie się znajdują. Następnie przejdźcie do sali "Efes przez Wieki". Ta sala opowiada całą historię miasta, prezentując znaleziska od roku 7000 p.n.e. do VII wieku n.e.; początek tej historii stanowi kolekcja artefaktów neolitycznych z wzgórza Çukuriçi. Najważniejszym eksponatem w tej sali jest rzeźba "Spoczywającego Wojownika", znaleziona podczas wykopalisk fontanny Polio, przedstawiająca półnagiego wojownika z tarczą i mieczem. Te wczesne warstwy ułatwiają zrozumienie, dlaczego wzgórze Ayasuluk jest uważane za pierwsze osiedle miasta. W sali "Znaleziska z Fontann" znajdują się rzeźby z dwóch monumentalnych fontann: z fontanny Laecaniusa Bassusa przedstawiają Aphroditę, Herę, trzy trytony i satyra; z dw Posąg Artemidy, datowany na wiek I, stoi z charakterystyczną głowicą w kształcie świątyni i symbolami płodności. Jest to jeden z najbardziej znanych eksponatów muzeum. Tym razem po prostu go zobaczcie i przejdźcie dalej. W sali poświęconej kultowi cesarzy znajdują się fragmenty głowy i ramion posągu pochodzącego ze świątyni Domitiana, co świadczy o skali kultu cesarskiego w mieście. Muzeum oferuje audioprzewodnik; zapytajcie pracowników o warunki jego wypożyczenia. Do fotografowania najlepiej wybrać centralny dziedziniec o poranku. W salach nie używajcie błysku. Zróbcie krótką przerwę w ogrodzie i uzupełnijcie zapasy wody, ponieważ następny przystanek wymaga wspinaczki. Po wyjściu z muzeum spójrzcie na północ: na wzgórzu Ayasuluk widać zarys miasta i jego mury. Wejście do twierdzy znajduje się przez bramę stanowiska archeologicznego St. Jean. Do tego wejścia można dojść z muzeum w około 10 minut. Po drodze będziecie widzieć charakterystyczny zarys meczetu İsa Bey z dwiema wieżami; ten budynek jest celem innej trasy. Tym razem przejdźcie obok niego i skierujcie się w stronę wzgórza. Źródła: Ministerstwo Kultury i Turystyki, Muzea Turcji; KVMGM Google Arts & Culture; Aktüel Arkeoloji; Wikipedia, Muzeum Archeologiczne w Efezie.

Wejście na cytadelę znajduje się przy wejściu do stanowiska archeologicznego St. Jean, gdzie znajduje się kasa biletowa. Ze względu na ograniczony czas dostępny w porównaniu z ogólnymi godzinami otwarcia stanowiska, prosimy o sprawdzenie aktualnych godzin na stronie muze.gov.tr i o uniknięcie odwiedzania tego miejsca późnym popołudniem. Po wejściu, weźcie ze sobą fragmenty ruin bazyliki i podążajcie za kamienną ścieżką w górę. Cytadela znajduje się na północ od ruin bazyliki, w najwyższym punkcie wzgórza. Według informacji z Urzędu Gminy Selçuk, cytadela znajduje się bezpośrednio nad obszarem, który, jak wynika z najnowszych badań, był pierwszą osadą Efezu. Widoczne dziś mury to dzieło trzech epok: fundamenty bizantyjskie, a także renowacje z okresu Aydınoğulları i osmańskiego. Mury są zbudowane z kamienia, cegły i zaprawy i wspierane przez piętnaście wież. Liczenie wież to najłatwiejszy sposób, aby zorientować się, w którym okresie dana część została odnowiona. Do cytadeli prowadzą dwa wejścia od strony wschodu i zachodu, które nie są połączone z zewnętrznymi murami, a bezpośrednio wychodzą na zewnątrz. Trasa turystyczna doprowadzi Was do jednego z nich. Po przejściu przez bramę, zobaczycie wąskie schody prowadzące do krenelaży i blanków po wewnętrznej stronie murów; nie wchodźcie na górę w miejscach, gdzie nie ma poręczy. Wewnątrz cytadeli znajdują się brukowane uliczki, zbiorniki wodne o różnej wielkości, meczet i ruiny kościoła w najwyższym punkcie. Podążając za uliczkami, najpierw udajcie się do meczetu znajdującego się w centrum; budowla ta przypomina okres, w którym Aydınoğulları uczynili to miejsce stolicą w latach 1348-1390 i wzniesiono tutaj wiele meczetów, łaźni i klasztorów; na tej trasie należy postrzegać ją jedynie jako zabytek. Zgodnie z dostępnymi informacjami, prace renowacyjne rozpoczęte w 2008 roku skupiły się najpierw na zachodnim wejściu do cytadeli oraz na minarecie tego meczetu. Po zachodniej stronie meczetu zidentyfikowano pozostałości budowli, która mogła być łaźnią cytadeli; w dokumentach muzealnych wspomina się o pawilonie i łaźni znajdujących się w tym miejscu. Wespnijcie się na ruiny kościoła znajdującego się w najwyższym punkcie wzgórza: apsyda została w okresie Aydınoğulları przekształcona w zbiornik wodny, dzięki czemu można zobaczyć ślady prac z dwóch różnych epok na tej samej ścianie. Lista budowli zawarta w dokumentach muzealnych może posłużyć jako lista kontrolna podczas zwiedzania: zbiorniki wodne z okresu bizantyjskiego i tureckiego, bizantyjskie akwedukty, domy na południowej tarasie i kompleks bazylika-zbiornik wodny. Nie zbliżajcie się do otworów Podczas spaceru wzdłuż murów można podziwiać panoramę, która obejmuje resztę trasy: poniżej widoczna jest część meczetu İsa Bey z roku 1375, na równinie znajduje się miejsce, gdzie znajdowała się świątynia Artemidy, a na południu rozciąga się dolina prowadząca do Efesu. Jeśli przybędziecie przed południem, słońce będzie za wami, a fasada meczetu będzie oświetlona; dla lepszego widoku wybierzcie punkt widokowy na zachodniej stronie wzgórza. Wewnątrz fortecy jest mało cienia, więc weźcie ze sobą wodę i w wietrzne dni trzymajcie kapelusz. Wzgórze Ayasuluk, wraz z bazyliką św. Jana, meczetem İsa Bey i Artemision, stanowi jeden z czterech elementów wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO – Efes. Dlatego proszę, nie przesuwajcie żadnych kamieni i nie piszcie na murach. Podczas zejścia, użyjcie tej samej trasy i wyjdźcie z terenu stanowiska archeologicznego św. Jana. Stąd, wróćcie pieszo w kierunku dworca. Centrum miasta jest punktem startowym dla minibusów lub samochodów, które dojeżdżają do Çamlık. Çamlık znajduje się około 7 kilometrów na południe od Selçuk, a droga prowadzi przez dolinę, w której przebiega stara linia kolejowa İzmir-Aydın. Najwygodniej jest zrobić przerwę na lunch w centrum miasta; w Çamlık światło słoneczne po południu jest wystarczające dla fotografowania lokomotyw. Źródła: Gmina Selçuk, Zamek Selçuk (Ayasuluk); Ministerstwo Kultury i Turystyki, Muzea Turcji, Zamek Ayasuluk; Portal Kultury; Encyklopedia Islamu TDV, Ayasuluk; DergiPark, Büyükkolancı 2023.

Dojazd do Çamlık: Można dojechać autobusem lub samochodem z centrum Selçuk. Muzeum znajduje się w obrębie dzielnicy, na terenie dawnej linii kolejowej, a wstęp jest płatny. Aktualne godziny otwarcia i ceny można sprawdzić na stronie internetowej Ministerstwa Kultury i Turystyki Turcji lub bezpośrednio w muzeum. To największe w Turcji muzeum kolei na świeżym powietrzu, a jego historia zaczyna się w 1866 roku wraz z uruchomieniem pierwszej linii kolejowej w kraju, łączącej Izmir z Aydın. Çamlık był stacją i miejscem warsztatów naprawczych na tej linii. Stacja, nosząca nazwę Aziziye, została otwarta, ale linia została zamknięta w 1991 roku. Przygotowania do utworzenia muzeum rozpoczęły się w tym samym roku, a otwarcie nastąpiło w 1997 roku. Teren, budynki i lokomotywy należą do Turkish State Railways (TCDD), a zarządzanie kompleksem powierzono synowi byłego pracownika, który zajmował się przełączaniem torów, na okres 99 lat. Po wejściu do muzeum, warto najpierw przyjrzeć się dawnemu budynkowi stacji. Na torach wciąż znajdują się fragmenty linii z 1866 roku, a lokomotywy stoją na tych oryginalnych torach. Centralnym elementem kompleksu jest obrotowa platforma: ta platforma z osiemnastu ramionami jest otoczona przez około połowę lokomotyw, tworząc imponujący widok, idealny do fotografowania. Przechodząc do środka platformy i obracając się o pełne 360 stopni, można zobaczyć maszyny z różnych krajów. Liczba maszyn jest różna w zależności od źródła, od 33 do 37, ale jedno jest pewne: kolekcja jest jedną z największych w Europie, a maszyny pochodzą z lat 1890. do 1950. Lokomotywy zostały wyprodukowane w Niemczech, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Francji i Czechosłowacji. Czytanie tabliczek z nazwą producenta i sortowanie maszyn według kraju może być ciekawą zabawą, zwłaszcza podczas wizyty z dziećmi. Najstarsza maszyna to brytyjska lokomotywa Stephenson, opalana drewnem, z której, według Encyklopedii Turystyki w Turcji, przetrwały tylko dwa egzemplarze na świecie. Kolejnym ważnym elementem jest lokomotywa nr 45501, związana z tragicznym wypadkiem kolejowym w Yarımburgaz w 1957 roku; historia tego miejsca jest tu obecna. Do niektórych lokomotyw można wejść; schody są strome i metalowe, więc należy zachować ostrożność, zwłaszcza w deszczowe dni, i nie dotykać dźwigni. Następnie można przejść do wagonów: w muzeum znajduje się dziewięć wagonów pasażerskich i siedem wagonów towarowych, z których dwa są drewniane. Najbardziej wyjątkowym wagonem jest salonka, w której podróżował Atatürk; można do niej wejść i podziwiać zachowany wystrój, w tym sypialnię, kuchnię i łazienkę W drodze powrotnej, przejedźcie przez centrum Selçuka i skierujcie się na północ, w stronę drogi İzmir-Aydın. Muzeum znajduje się około 16 kilometrów na północny wschód od centrum miejscowości Belevi, bezpośrednio przy drodze; podróż z Çamlık zajmuje około pół godziny. Autobusy kursujące do Belevi również odjeżdżają z centrum miejscowości; jeśli podróżujecie bez samochodu, przesiądźcie się w Çamlık. Starajcie się dotrzeć do mauzoleum pod koniec dnia, ponieważ tekst wyryty w skale i marmurowe schody najlepiej widać w zachodzącym słońcu. Źródło: Wikipedia, Muzeum Lokomotyw Parowych Çamlık; Wikipedia, Muzeum Kolejnictwa Çamlık; Tureckie Muzea (Ministerstwo Kultury i Turystyki); Encyklopedia Turystyki w Turcji.

W Belevi, monumentalny grób znajduje się na północ od miejscowości, tuż przy drodze İzmir-Aydın, na zboczu gór Aydın. Miejscowi nazywają go "Yatık Kale" (Leżąca Twierdza). Aby się tam dostać, należy zjechać z drogi i podążać w kierunku wskazanym przez znak. Jeśli podróżujecie autobusem, wysiądźcie w centrum Belevi i przejdźcie około kilometra na północ. Jest to otwarte stanowisko archeologiczne; sprawdźcie aktualne warunki zwiedzania na stronie internetowej Ministerstwa Kultury i Turystyki (Türkiye Müzeleri) i przyjeżdżajcie późnym popołudniem, zanim zapadnie noc. Przed wami stoi drugi co do wielkości monument grobowy w Anatolii, po Halikarnasie, zbudowany w oparciu o wzór Mauzoleum, jednego z Siedmiu Cudów Świata. Najpierw obejrzyjcie monument z daleka, z podnóża wzgórza: widoczne jest kwadratowe podwyższenie, na którym znajduje się kolumnada, a wszystko to jest wykonane z naturalnego kamienia, obłożonego marmurem. Krawędź podwyższenia ma około 30 metrów, a jego wysokość przekracza 10 metrów i opiera się na trójstopniowym cokole. Na górnym poziomie znajdowały się po osiem kolumn z każdej strony; większość źródeł opisuje je jako kolumny w stylu korynckim. Całkowita wysokość, według magazynu "Aktüel Arkeoloji", wynosiła 23 metry; niektórzy badacze uważają, że monument nigdy nie został ukończony i że jego ostateczna wysokość byłaby większa. Przez długi czas sądzono, że dach miał kształt piramidy, ale badania przeprowadzone w latach 1998-2000 nie potwierdziły tego, a kanały odprowadzające wodę sugerują, że górny poziom mógł być otwarty. Obejrzyjcie marmurowe bloki leżące na ziemi wokół skalnego rdzenia: są to fragmenty okładzin, kolumn i paneli sufitowych; nie siadajcie na nich i nie przesuwajcie ich. Poszukajcie grobowca wykutego w skale na południowej elewacji; był on zamknięty od zewnątrz, a na północnej elewacji znajduje się nieukończone, pozorowane wejście. Wewnątrz grobowca znajdowała się płyta nagrobna, na której przedstawiony był mężczyzna leżący na łożu, bez zarostu, z wiankiem na głowie i z misą w ręku; obok niego stała figura służącego. Sarkofag został odkryty w latach 1930., przeniesiony do ogrodu Muzeum w Efezie w 1963 roku, a według magazynu "Aktüel Arkeoloji", w 2023 roku został przeniesiony do Izmir Culture and Art Factory; elementy architektoniczne, które możecie zobaczyć w muzeum rano, to właśnie okładziny tego monumentu. Na krawędzi dachu znajdowały się rzeźby lwów-grifonów patrzących na kamienne wazy, a w rogach znajdowały się pary kon Od początku wieku przyciągał uwagę austriackich badaczy; pierwszą obszerną publikację na ten temat opracowali Praschniker i Theuer. Warto również zwrócić uwagę na położenie monumentu: znajduje się na zboczu, w pobliżu starożytnej drogi Efes-Sardes, w miejscu dobrze widocznym z daleka. Podczas fotografowania, zachodzące słońce uwypukla ślady wyciętych w skale schodów i marmurowego wykończenia; z drogi widoczny jest monument jako sylwetka na szczycie wzgórza. Nie wchodź na szczyt i nie wspinaj się po schodach; skała jest niestabilna, marmur jest śliski, a monument jest cennym zabytkiem, który należy chronić. W okolicy brakuje cienia i wody; w miesiącach letnich wizytę należy ograniczyć do minimum. Trasa kończy się na tym wzgórzu. Osoby wracające samochodem do Izmiru, po zjeździe z drogi, jadą na północ; osoby korzystające z pociągu IZBAN wracają autobusem z Belevi do centrum miasta, a następnie z dworca w Selçuku przesiadają się do pociągu w Tepeköy. Teraz połączmy cztery punkty dzisiejszej wycieczki: marmury z muzeum pochodzą z tego wzgórza, ruiny miasta znajdują się w jego pobliżu, pierwsza linia kolejowa przecinała się z tym obszarem, a żaden z tych zabytków nie jest widoczny po przekroczeniu bram Efesu. Źródła: Aktüel Arkeoloji, Belevi Mezar Anıtı; Wikipedia, Belevi Mausoleum; Vikipedi, Belevi Anıt Mezarı; DergiPark, Bora 2019; Selçuk Belediyesi; Visit İzmir.