Belevi Anıt Mezarı

Ten mauzoleum, znajdujący się w dzielnicy Belevi w Selçuku, przy drodze İzmir-Aydın, jest jednym z największych przykładów helleńskim architektury grobową w Anatolii. Według czasopisma "Aktüel Arkeoloji", mauzoleum wznosiło się około 15 kilometrów na północ od Efezu, w pobliżu starożytnej drogi łączącej Efez i Sardes. W powszechnym języku nazywane jest "Leżącą Twierzą"; z daleka przypomina odłamującą się od zbocza ogromną skałę. Mauzoleum zostało zaprojektowane jako wzorzec dla Mauzoleum z Halikarnasu, jednego z Siedmiu Cudów Świata. Ponieważ oryginalne Mauzoleum z Halikarnasu nie istnieje, Belevi jest jednym z nielicznych miejsc, gdzie można podziwiać ten typ budowli. To, dla kogo zostało wzniesione, wciąż jest przedmiotem dyskusji. Wielu uważa, że budowa rozpoczęła się około 300 roku p.n.e. przez Lysimacha, założyciela helleńskiego Efezu. Najnowsze badania, opublikowane w 2016 roku przez Austrijski Instytut Archeologiczny, datują budowę na okres między 310 a 280/270 roku p.n.e. i sugerują, że grobowiec należał do Antygonosa Monophthalmosa. Inna teoria, oparta na starożytnych źródłach, mówi, że niedokończony grobowiec został wykorzystany w 246 roku p.n.e. dla króla Seleukosa II, Antiokha. Ta niepewność sprawia, że mauzoleum jest jeszcze bardziej fascynujące; odwiedzający spacerują po grobowcu króla, którego imię pozostaje nieznane. Budowla została wzniesiona poprzez obcięcie naturalnej skały i pokrycie jej kamiennymi blokami. Na trójstopniowym cokole wznosi się kwadratowa platforma o boku około 29,6 metra; według "Aktüel Arkeoloji", wysokość platformy wynosi 11,5 metra. Górę platformy okalał gzyms w stylu doryckim, z tryglifami i metopami. Powyżej znajdował się drugi poziom, przypominający świątynię, z ośmioma kolumnami korynckimi po każdej stronie; wysokość tego poziomu również wynosiła około 11,5 metra. W kasetonowym suficie galerii znajdowały się malowane płaskorzeźby przedstawiające sceny pogrzebowe i walki kentaurów. Na krawędziach dachu znajdowały się grupy rzeźb przedstawiających lwy-grifony skierowane w stronę dużych kamiennych waz, a w rogach – pary koni. Podczas badań przeprowadzonych w latach 1998-2000 nie znaleziono dowodów na istnienie piramidalnego dachu; obecność otwartych kanałów odprowadzających wodę deszczową na dnie galerii sugeruje, że dach nie był zamknięty. Zatem całkowita wysokość mauzoleum wynosiła około 23 metry; wcześniejsze rekonstrukcje z piramidalnym dachem szacowały wysokość na Pomnik został zaprezentowany światu nauki przez Austrijski Instytut Archeologiczny. W latach 20. ubiegłego wieku prace wykopaliskowe prowadził Camillo Praschniker, a w latach 70. Wilhelm Alzinger, a wyniki badań zostały opublikowane w 1979 roku. Nowe badania, prowadzone od 1998 roku przez Petera Ruggendorfera, zostały zebrane w oddzielnym tomie w 2016 roku. Obecnie pomnik znajduje się tuż obok drogi, wśród pól. Źródła nie wspominają o regularnym systemie wejścia, dlatego w celu uzyskania informacji na temat warunków zwiedzania należy skontaktować się z Dyrekcją Muzeum w Efezie. Strona internetowa gminy Selçuk oraz strona visitizmir podają współrzędne geograficzne pomnika oraz wskazówki dojazdu; dojazd samochodem z Selçuk zajmuje około 15 kilometrów. Najlepiej oglądać pomnik z południowego wschodu, ponieważ z tej strony najlepiej widać wyrzeźbioną powierzchnię skały i stopnie platformy. Następnie należy przyjrzeć się rozproszonym kolumnom korynckim, fragmentom i blokom fryzu; niektóre z nich są częściowo zakopane w trawie. W okresie letnim teren jest bez cienia, a trawa jest wysoka; wizyta wiosną jest przyjemniejsza, chłodniejsza i zapewnia lepszą widoczność. Planując zwiedzanie pomnika, warto połączyć je z wizytą w Muzeum Lokomotyw Parowych w Çamlık oraz w Twierdzy Ayasuluk, aby poznać mniej znane oblicze Selçuk, poza ruinami Efezu.