İnciraltı'nda Gemi, Orman ve Lagün, Teleferikle Baraja

Güne İnciraltı İskelesi'nde, Balçova'nın Başak Sokağı'nın denizle buluştuğu yerde başlayın. İskeleye bağlı duran gri gövdeler uzaktan seçilir; burası Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na bağlı birinci sınıf askeri müze olan İzmir Müze Gemiler'dir. Müze, İzmir Büyükşehir Belediyesi ile Güney Deniz Saha Komutanlığı arasında 2006'da imzalanan protokolle kuruldu ve Kabotaj Bayramı günü olan 1 Temmuz 2007'de kapılarını açtı. Başlangıçta yalnızca fırkateyn ve denizaltı vardı; 2014'te fırkateynin güvertesine bir helikopter, 2015'te de bir hücumbot eklendi. Gezmeye en büyük gemiden, TCG Ege fırkateyninden başlamak sırayı kolaylaştırır.

Ege, 1973'te ABD donanmasında USS Ainsworth adıyla hizmete girmiş, 1994'te Gölcük'te düzenlenen törenle Türk donanmasına katılmış ve 2005'te görevini tamamlamıştır. Gemi 134 metre uzunluğundadır ve görevdeyken 286 kişilik bir mürettebatla yönetiliyordu. Güverteye çıkınca baş taraftaki tek namlulu topa ve kıç taraftaki helikopter platformuna bakın; platformdaki AB 212 helikopteri 1977'de İtalya'da üretilmiş, denizaltı arama ve keşif için kullanılmıştır. Fırkateynin içindeki bazı bölümler konferans salonu ve sergi alanına çevrilmiş, diğer kompartmanlar özgün halleriyle korunmuştur. Savaş harekat merkezinden seyir odasına uzanan bu bölümlerde cihazlar ve donanım yerinde durur, mankenler de odaların nasıl kullanıldığını anlatır. Geminin amblemindeki efe, güvercin ve ejderha figürlerini aramayı unutmayın; efe cesareti, güvercin barışı, ejderha gücü temsil eder.

İkinci gemi TCG Pirireis denizaltısıdır ve müzenin en çok merak edilen bölümüdür. ABD'de 1949 ile 1951 arasında USS Tang adıyla yapılan denizaltı, 1980'de Türk donanmasına katılmış ve 2004'e kadar görev yapmıştır. Seksen yedi metrelik gövde yedi kompartmana bölünmüştür ve içinde seksen dört kişi yaşıyordu. Dar geçitlerden geçerken bu kadar insanın elli güne varan devriyelerde aynı havayı paylaştığını düşünün; müzenin ziyaretçilere en çok hissettirmek istediği de denizcilerin sınırlı alandaki zor yaşamıdır. Denizaltının içi gerçekten dardır, bu yüzden çantanızı sırtınızda değil önünüzde taşımanız geçişleri kolaylaştırır.

Üçüncü gemi Kasırga hücumbotudur; 1967'de Almanya'da inşa edilmiş, 2014'e kadar görev yapmış ve ertesi yıl müzeye çekilmiştir. Kırk iki buçuk metrelik bu küçük ve hızlı tekne, fırkateynle karşılaştırıldığında denizde ölçeğin ne kadar değiştiğini gösterir. Gemilerin karşısındaki platformda İzmir Körfezi'nin tarihi simgelerinden olan İzmir kayıkları da sergilenir; çıkarken onlara mutlaka bakın. Müze rehberleri rüzgar adlarının kökeninden gemi adlarının başındaki kısaltmanın anlamına kadar denizcilik geleneklerini anlatır, sorularınızı onlara bırakın. Gemilerin içinde fotoğraf çekmeden önce görevlilere kuralları sorun. Ziyaret gün ve saatlerini çıkmadan önce müzenin resmi kanallarından kontrol edin. İskeleden çıkınca deniz solunuzda kalacak şekilde kıyı boyunca doğuya yürüyün; bir sonraki durak olan kent ormanı kuş uçuşu iki kilometreyi biraz aşan bir mesafededir.

Kaynak: Vikipedi, İzmir Müze Gemiler; Türkiye Müzeleri, İzmir Deniz Müzesi.

Kıyıdan kent ormanına girdiğinizde ilk fark edeceğiniz şey sesin değişmesidir; yolun ve şehrin uğultusu ağaçların arasında hızla kaybolur. Bu alan Yenikale Burnu olarak bilinir ve 1999'a kadar moloz döküm sahasıydı. Ağaçlandırma 2004'ün sonunda başladı ve Haziran 2006'da tamamlandı; yani etrafınızdaki orman yirmi yıl kadar önce bir döküm sahasının üzerinde yetiştirildi. Bu bilgiyle yürüdüğünüzde ağaçların boyları size şehrin kendini nasıl onarabildiğini anlatır. Alan altı yüz yirmi iki dönüme yayılır ve İzmir'in simge yeşil alanlarından biri sayılır. Orman, Balçova'nın Bahçelerarası Mahallesi'nde yer alır ve İzmir Körfezi'nin kıyısıyla doğrudan komşudur.

Ormanda yirmi binden fazla ağaç vardır ve tür çeşitliliği yürüyüşü bir bitki gözlemine çevirmeye yeter. Kavak ve servi dizileri yolların iki yanını çizer; aralarında çam, çınar, dişbudak, akçaağaç, ıhlamur, sığla, erguvan, manolya ve palmiye de bulunur. İlkbaharda erguvanların ve gül ibrişimlerin çiçeklendiği haftalar ormanın en renkli zamanıdır. Yürüyüş parkurları ve bisiklet yolları ormanın içinden geçer, dinlenme alanları ise bu yollara dağılmıştır. Bir saatlik bu durakta acele etmeden bir tur atın, sonra bir gölgeye oturup sabah gezdiğiniz gemileri sindirin.

Ormanın son yıllardaki kullanımında önemli değişiklikler oldu, gitmeden bilmeniz iyi olur. Uzun yıllar piknik alanı olarak kullanılan bölgede, ziyaretçilerin de talebiyle mangal yakmak yasaklandı ve zabıta denetimleri artırıldı. Güvenlik önlemleri de güçlendirildi; gece yarısından sonra alana giriş yapılamıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin başlattığı yenileme çalışmasıyla piknik alanlarının toprak zeminine kilit parke döşeniyor, eskiyen kamelyalar, çeşmeler ve çocuk oyun grupları yenileniyor. Yeni banklar, oturma alanları ve tuvaletler de çalışmanın parçası; bazı bölümlerde çalışma sürüyorsa çevresinden dolaşın. Yanınızda getirdiğiniz yiyeceği soğuk bir öğle yemeğine çevirin ve çöpünüzü konteynerlere bırakın.

Orman her yıl mayıs ayında, 19 Mayıs haftasında düzenlenen İzmir Gençlik Festivali'ne ev sahipliği yapar; o hafta alan kalabalıktır, sakin bir yürüyüş istiyorsanız başka bir haftayı seçin. Ormanın bitişiğinde otopark, ilçe terminali ve karavan parkı bulunur, bu yüzden araçla gelenler için de kolay bir buluşma noktasıdır. Çocuklu gezenler için oyun alanları rotanın en rahat molasını sunar. Fotoğraf için kavak ve servi dizilerinin oluşturduğu uzun yollar, öğle ışığında bile güzel gölge çizgileri verir. Bir sonraki durak için ormanın batı kenarına yönelin; orman kuşların yaşadığı lagüne doğrudan dayanır ve birkaç dakika içinde sazlıkların kenarına varırsınız.

Kaynak: Vikipedi, İnciraltı Kent Ormanı; Karar, İnciraltı Kent Ormanı yenileniyor.

Çakalburnu Lagünü, İnciraltı Kent Ormanı'nın batısında, körfezle kara arasında kalmış sığ bir su ve sazlık alanıdır. Eski adıyla Çakalburnu Dalyanı da denir; bu ad, Akdeniz havzasında yaygın olan geleneksel dalyancılığın bir zamanlar burada da yapıldığını hatırlatır. Lagün birinci derece sit alanıdır ve bakanlık tarafından kesin korunacak hassas alan ilan edilmiştir. Burada yüz yirmi bir kuş türüne rastlanmıştır; şehrin içinde bu kadar zengin bir listeye sahip olmak İzmir'e özgü bir şanstır. Bu durağın işi yürümek değil, durup bakmaktır.

Kıyı yolunda sazlıklara ve suya bakan bir nokta seçin ve sessizce bekleyin. İlk göreceğiniz büyük olasılıkla flamingolardır; bu kuşlar lagünde yılın her mevsiminde gözlemlenebilir ve deniz börülceleri ile sazlıklar arasında beslenirler. Dikkatli bakarsanız tepeli pelikan ve ak pelikan, karabatak, balıkçıllar ve sakarmeke de görürsünüz. Yaz aylarında uzunbacaklar, Akdeniz martıları ve mahmuzlu kızkuşları öne çıkar. Kışın ise çamurcunlar, kaşıkgagalar, sakarmekeler ve kızılbacaklar gibi su kuşları lagünü doldurur. Yalıçapkını gibi küçük ve hızlı kuşlar için kıyıdaki dallara ve kazıklara bakın.

Kuşları ürkütmemek için kıyı çizgisine yaklaşmayın, yüksek sesle konuşmayın ve köpeğinizi tasmalı tutun. Bir dürbün bu durağın tadını değiştirir; yoksa telefonunuzun yakınlaştırmasıyla yetinin ama kuşa doğru yürümeyin. Işık sabah ve akşamüstü yumuşaktır, bu rotada lagüne öğleden sonra varmanız da kuşların suda yansıdığı güzel kareler verir. Göçmen kuşların konakladığı ilkbahar ve sonbahar ayları en hareketli zamanlardır. Kuş adlarını bilmiyorsanız bir kuş tanıma rehberi ya da uygulaması bu kırk beş dakikayı küçük bir derse çevirir.

Lagünün bir de zor tarafı var ve görmezden gelinmemeli. Son yıllarda kuş sayısında azalma tespit edildi ve körfezdeki kirliliğe bağlanan deniz marulu, artık yalnızca yazın değil kışın da lagünün yüzeyini kaplayabiliyor. Dokuz Eylül Üniversitesi'nden bir deniz bilimcisi, kuşların 1990'lara kadar Halkapınar'a gittiğini, orası kirlenince Çakalburnu'na yöneldiğini anlatıyor. Suyun yemyeşil göründüğü bir güne denk gelirseniz gördüğünüz şey bu sorunun kendisidir. Bu yüzden burada geçirdiğiniz zaman küçük bir saygı ziyaretidir; hiçbir şey bırakmadan ve hiçbir şey almadan ayrılın. Lagünden sonra rota kıyıdan ayrılıyor; Balçova merkezindeki teleferik alt istasyonuna otobüs ya da taksiyle geçin.

Kaynak: Vikipedi, Çakalburnu Lagünü; Türkgün, Çakalburnu Lagünü; DHA, deniz marulu uyarısı.

Teleferiğin alt istasyonu Balçova'da, Yeşiloğlu Tepesi'ndedir; hat buradan Dededağı'nın zirvesine çıkar. Bu teleferiğin hikayesi 1970'te başlar: dönemin Balçova Belediye Başkanı Romanya'nın Braşov kentinde gördüğü teleferikten esinlenmiş, Bursa'daki tesisi incelemiş ve 1972'de Almanya merkezli bir firmayla sözleşme imzalamıştır. Hat 24 Mart 1974'te hizmete girdi ve Bursa'dan sonra Türkiye'nin ikinci en eski teleferiği oldu. 2008'de güvenlik gerekçesiyle kapatıldı, temeli 2013'te yeniden atıldı ve yenilenen tesis 31 Temmuz 2015'te tekrar açıldı. Bugün tesisi İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı İZULAŞ işletiyor.

Biletinizi aldıktan sonra kabinlerin hareketine bir süre bakın. Hatta her biri sekiz kişilik yirmi kabin vardır ve tesis saatte bin iki yüz yolcu taşıyabilir. Eğik hat uzunluğu sekiz yüz on metreyi biraz aşar, iki istasyon arasındaki yükseklik farkı ise üç yüz elli metreden fazladır. Yolculuk yaklaşık üç dakika sürer; bu kısa sürede pencereden gözünüzü ayırmayın. Yükseldikçe arkanızda sabah gezdiğiniz İnciraltı kıyısı, kent ormanının yeşil lekesi ve lagünün parlayan suyu bir harita gibi açılır. Kuzeye bakan tarafta oturmaya çalışın, körfezin en geniş görüntüsü o yöndedir.

Üst istasyon deniz seviyesinden dört yüz on sekiz metre yüksekliktedir ve çevresi ağaçlık bir mesire alanıdır. Önce körfeze bakan kenara gidin ve sabahtan beri izlediğiniz yolu yukarıdan okuyun: iskele, orman, lagün ve onların ötesinde şehrin bütün kıyısı. Sonra güneye dönün; Dededağı'ndan baraj manzarası izlenebilir ve günün son durağı olan Balçova Barajı'nın gölü ormanın içinde size bu noktadan görünür. Bu bakış, birazdan yürüyeceğiniz yolun nereye gittiğini anlamanın en iyi yoludur. Yukarıda piknik alanları ve kısa yürüyüş yolları vardır; mesire alanında bir mola verip su ve atıştırmalığınızı tamamlayın.

Teleferik pazartesi günleri haftalık bakım için kapalıdır ve her yıl birkaç ay süren periyodik bakım için hizmete ara verebilir. Bu bakımlarda taşıyıcı halat, motor ve güvenlik sistemleri baştan elden geçirilir; bu yüzden gitmeden önce resmi sitesinden açık olup olmadığını mutlaka kontrol edin. Çalışma saatleri ve bilet ücreti de değişebildiği için güncel bilgiyi aynı yerden alın, ödemede İzmirim Kart kullanılabildiğini bilmek işinizi kolaylaştırır. Rüzgarlı günlerde seferler durabilir, hava bozuksa yedek planınız olsun. Tesis engelli erişimine uygundur ve küçük çocuklar ücretsiz binebilir. İnişten sonra teleferik istasyonundan termal tesislere doğru yürüyün; baraj yolu tesislerin arkasından başlar.

Kaynak: Vikipedi, Balçova Teleferiği; Karar, teleferik bakım sonrası yeniden açıldı.

Günün son durağı, Balçova'nın arkasındaki ormanın içinde saklı duran baraj gölüdür. Balçova Barajı, Ilıca Deresi üzerinde içme suyu sağlamak amacıyla 1970 ile 1980 arasında inşa edildi. Kaya dolgu tipindeki barajın gövdesi akarsu yatağından yetmiş üç metre yükselir ve normal su seviyesinde göl yaklaşık otuz beş hektarlık bir alanı kaplar. Teleferikten yukarıdan gördüğünüz göl şimdi yürüyerek varacağınız yerdir. Bu durağa iki saat ayırmanızın sebebi yolun kendisidir.

Yürüyüş, termal otelin arkasında başlayan toprak yoldan yapılır ve barajın çevresindeki yürüyüş parkurları hafta sonu doğaya kaçmak isteyen İzmirlilerin sevdiği bir adres haline gelmiştir. Yol çam ağaçlarının arasından ilerler; reçine kokusu ve gölgesi yazın bile yürüyüşü katlanılır kılar. Toprak yolda yürürken arada bir arkanıza dönüp şehre bakın, ağaçların arasından körfez görünür. Parkurda karşılaştığınız yürüyüşçülerin birbirini selamlaması bu yolun sevilen bir geleneğidir; siz de selamı eksik etmeyin. Yolun sonunda ağaçların açıldığı yerde baraj gölü karşınıza çıkar ve günün bütün yorgunluğu orada biraz hafifler.

Gölün kıyısında bir taşa oturun ve suyun rengine bakın. Barajın kaya dolgu gövdesi gölün bir ucunu kapatır, çevresindeki yamaçlar ise tamamen ormanla kaplıdır. Burası İzmir'in içme suyu kaynaklarından biridir; yağışlı yıllarda göl o kadar dolar ki fazla su bırakılmak zorunda kalınır. Bu yüzden gölü bir yüzme ya da piknik alanı gibi değil, bir su kaynağı gibi kullanın; suya girmeyi düşünmeyin ve hiçbir şey bırakmadan ayrılın. Fotoğraf için en güzel ışık öğleden sonranın sonudur; güneş alçaldıkça çamların gölgesi suya uzanır.

Daha uzun bir yürüyüş isteyenler için aynı bölgede Behzat Tepe parkuru vardır. Yedi yüz kırk metre yükseklikteki tepeye çıkıp inmek yaklaşık üç saat sürer ve zirveden baraj gölü ile şehir kuşbakışı görülür. Bu parkur bu rotanın günü için fazla uzundur; ayrı bir sabaha ayırmanızı öneririz. Yaz aylarında baraj yürüyüşünü öğle sıcağında yapmayın, sonbahar ve kış sabahları bu yol için en keyifli zamanlardır. Sağlam ayakkabı, yeterli su ve şapka alın; yol yer yer eğimli ve gölgesiz bölümler de içerir. Karanlık basmadan aşağı inmeye dikkat edin, toprak yolda alacakaranlıkta yürümek zorlaşır. Dönüşte termal tesislerin önünden Balçova merkezine yürüyüp metroyla ya da otobüsle şehre dönebilirsiniz.

Kaynak: Vikipedi, Balçova Barajı; DHA, Behzat Tepe ve Balçova Barajı yürüyüş parkurları.