Galat Kalesinden Bekir Ağalar Konağına Kahramankazan ve Çubuk

Karalar Mahallesi Kahramankazan merkezine yaklaşık sekiz kilometre uzaklıkta, nüfusu birkaç yüzü bulmayan bir köy yerleşimi. Ören yeri köyün kuzeyinde, Asarkaya denilen kayalık kütlenin çevresinde uzanıyor. Aracı köyün içinde güvenli bir yere bırakıp kayalığa yürüyerek yaklaşmak en doğrusu, çünkü ören yerinde düzenlenmiş bir otopark yok. Burada bir giriş kapısı, bilet gişesi ya da bilgi tabelası yok; kendi yolunuzu kendiniz bulacaksınız.

Önce kayalığın kendisine bakın. Kahramankazan Belediyesi'nin tarih sayfası bu kütlenin üzerinde insan eliyle oyulmuş yuvalar bulunduğunu ve çevresinin surlarla kuşatıldığını yazıyor. Aynı kaynak, kayalığın klasik çağda bir askeri garnizon olarak kullanıldığının düşünüldüğünü, Roma döneminde ise çevresinde bol çanak çömlek parçası bulunan bir yerleşime dönüştüğünü söylüyor. Kayanın dibinde taşa oyulmuş basamakları arayın; Commons'taki fotoğraflarda görülen bu basamaklar, yukarıdaki yapı kalıntılarına çıkan eski yolun izleri. Basamaklara ve duvar kalıntılarına basmayın, yalnızca yanlarından bakın.

Bu kayalığa bilim dünyasının ilgisini 1933'te Remzi Oğuz Arık çekti. TDV İslam Ansiklopedisi, Maarif Vekaleti arkeoloğu olarak Ankara'ya atanan Arık'ın Karalar kazısıyla bir Galat şehrini ortaya çıkardığını ve Deiotaros'a ait bir kitabeyi dünyaya tanıttığını yazıyor. Antik yazıtları derleyen bir kaynak, Karalar'da bulunan mezar yazıtının Galat tetrarkı Deiotaros'un oğlu Deiotaros Philopator'a ait olduğunu ve MÖ 43-40 arasına tarihlendiğini aktarıyor. Bu yüzden Karalar, Strabon'un Deiotaros'un oturduğu kale olarak andığı Blucium ile ilişkilendiriliyor. Ancak bu eşleştirme kesin değil; Stephen Mitchell'in 1974'te Anatolian Studies'de yayımlanan makalesi gibi çalışmalar Galat kalelerinin yerini tartışmaya devam ediyor. Kayalığın tepesinden bakarken bunu bir hipotez olarak aklınızda tutun.

Kayalığın çevresindeki tepecikler de dikkatinizi çeksin. İngilizce Vikipedi köyün kuzeyinde bir tapınak kalıntısı ile mezar tepelerinin görülebildiğini yazıyor, Commons'ta da buradaki bir Galat tümülüsünün fotoğrafı var. Bu tümülüslerin bazılarında kaçak kazı çukurları göreceksiniz. Ankara Üniversitesi'nden Doç. Dr. Çiğdem Gençler Güray, yüzey araştırmalarının ardından alanda definecilerin dinamit kullandığını ve verilen zararın geri döndürülemez olduğunu anlatıyor. Burada kayaların ya da duvarların içinde define olmadığını söyleyen de yine o. Bir çukur ya da kırık bir parça görürseniz dokunmayın ve hiçbir şeyi yerinden almayın.

Güray'ın yürüttüğü yüzey araştırması 2021 sonbaharında başladı ve Karalar'ın Roma öncesinde, Helenistik dönemde duvar kalıntıları, yapısal düzenlemeler ve mezarlarla önemli bir merkez olduğunu gösterdi. Araştırmacılara göre bu bölge, Galatların üç kabilesinden Tolistobogiilerin yerleşim alanıydı. Ekip Fethiye, Kınık ve Dağyaka gibi çevre köylerde de seramik parçalarından küçük kırsal yerleşimler saptadı. Kayalığın tepesinden güneye, Mürted Ovası'na bakın; o köylerin hepsi bu düzlüğün kenarında. Ovanın genişliği, bir garnizonun neden tam bu kayalığa kurulduğunu kendi başına açıklıyor.

Fotoğraf için en iyi ışık sabahın ilk saatleri; öğleye doğru kayalık düz ve sert bir ışık alır. Alanda gölge yok denecek kadar az, yazın şapka ve su şart. Tepede rüzgar sert olabilir, yere yakın durun ve kayanın kenarına yaklaşmayın. Bir saat on beş dakika kayalığı, basamakları ve en yakın tümülüsü görmeye yeter. Sonra köye dönüp sekiz kilometre ötedeki ilçe merkezine, Satıkadın Müzesi'ne doğru yola çıkın.

Kaynak: Kahramankazan Belediyesi, Kahramankazan Tarihi; DHA, Ankara'da Helenistik, Roma ve Bizans yerleşimleri; TDV İslam Ansiklopedisi, Remzi Oğuz Arık; Attalus, Epitaph of Deiotarus Philopator.

Satıkadın Müzesi, Kahramankazan Belediyesi'nin restore edip 2014'te müzeye dönüştürdüğü iki katlı bir köy evi. Müzenin önünde Satı Kadın'ın büstü ve hayatını bölüm bölüm anlatan bir anıt çeşme var. İçeri girmeden önce bu çeşmenin panolarını okuyun; muhtarlığı, Atatürk'le tanışması, milletvekilliği ve son yılları orada ayrı ayrı anlatılıyor. Bu kısa okuma, evin içindeki eşyalara bakarken size bir zaman çizelgesi verecek.

Hikayenin ana hatları şöyle. Vikipedi'ye göre Satı Kadın 1890'da Kazan köyünde doğdu, asıl adı Hatice idi ve babasının mirası için köyün zorbalarından biriyle verdiği mücadeleyi kazandıktan sonra Satı Ağa diye anılmaya başladı. Kurtuluş Savaşı yıllarında orduya malzeme yetiştirmek için çalıştı, harf devriminden sonra açılan Millet Mekteplerinde okuma yazma öğrendi. Kadınlara muhtar olma hakkı 1933 sonbaharında tanınınca Kazan köyünün muhtarı seçildi. Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkının verildiği 1934'ün ardından yapılan ilk seçimde meclise giren on sekiz kadından biri oldu. Kahramankazan Belediyesi onu ilk köylü kadın milletvekili olarak anıyor; 1935-1939 arasında Ankara milletvekilliği yaptı ve mecliste Ziraat Komisyonu'nda görev aldı.

Atatürk'le tanışmasının ayrıntıları kaynaklara göre değişiyor. Vikipedi 1934'te Kızılcahamam'a giden Atatürk'ün Halkavun nahiyesinden geçerken onunla tanıştığını yazıyor. Anadolu Ajansı'na konuşan torunu ise Atatürk'ün aynı yıl İstanbul'a giderken nahiyeye uğradığını, köylülerin çekindiği bir anda Satı Kadın'ın öne çıkıp ona ayran ikram ettiğini anlatıyor. Aile anlatısına göre yaşı sorulduğunda kendini 1919 doğumlu saymış, Milli Mücadele başlamadan önce yaşamadıklarını söylemişti. Meclis kayıtlarında adı Hatı Çırpan olarak geçer; torununun anlatımına göre bu adı ona Atatürk vermişti. Bu hikayeleri içeride görevliye sorun; belediye, ziyaretçilere müze görevlilerinin bilgi verdiğini yazıyor.

İçeride Satı Kadın'ın kullandığı eşyalar, kıyafetleri ve döneme ait objeler sergileniyor. Duvarlardaki fotoğraflara ve tablolara özellikle dikkat edin, çünkü bir köy evinin içinden meclis kürsüsüne uzanan yol en açık biçimde onlarda görülüyor. Anadolu Ajansı haberine göre Atatürk'ü karşılarken giydiği bindallıyı ve kemeri ailesi ayrıca saklıyor. Aynı habere göre Satı Kadın o bindallıyı çeyizi olmayan genç kızlara düğünlerinde giymeleri için ödünç verirmiş. Evin küçük odalarında dolaşırken o dönemin bir köy evinin ölçeğine dikkat edin; mecliste görev yaptığı yıllarda da Ankara'da bir köy evinde yaşadığı ve köyünden gelenleri orada ağırladığı anlatılıyor.

Bahçeye çıkınca anıt mezarı göreceksiniz. Satı Kadın 19 Mart 1956'da öldü ve evinin yakınına gömüldü; mezarın arka yüzünde hayatını anlatan bir yazı var. Burası bir mezar olduğu için sessiz ve saygılı durun. Kahramankazan Belediyesi, kadınlara seçme ve seçilme hakkının tanındığı 5 Aralık'ta anıtın önünde anma programı düzenledi ve katılımcılar müze evi gezdi. O tarihlerde gelirseniz müzenin kalabalık olabileceğini hesaba katın.

Müzenin açık olduğu gün ve saatleri yola çıkmadan Kahramankazan Belediyesi'nden teyit edin. İlçede onun adı verilen Satıkadın Parkı'nda da ayrı bir anıt duruyor; zamanınız varsa oraya da kısa bir sapma yapabilirsiniz. Kırk beş dakika evi, bahçeyi ve çeşmeyi görmeye yetiyor. Buradan öğle molası için Kurtboğazı'na, İstanbul yolu üzerindeki baraj kıyısına geçin.

Kaynak: Kahramankazan Belediyesi, Satı Kadın Müze Evi; Anadolu Ajansı, Satıkadın'ın hatırası; Vikipedi, Hatı Çırpan ve Satıkadın Müzesi.

Rotanın üçüncü durağı bir müze değil, bir mola. Kahramankazan Kaymakamlığı'na göre Kurtboğazı Barajı İstanbul yolu üzerinde, ilçe merkezine yaklaşık beş kilometre uzaklıkta. Sabah Karalar'da güneşte yürüdükten ve müzede ayakta kaldıktan sonra burada oturup yemek yemek ve günün ikinci yarısına güç toplamak için zaman ayırıyoruz. Barajın yapım tarihine ya da Ankara'nın su sistemindeki yerine bu rotada girmiyoruz; burada asıl iş kıyıda iyi bir köşe bulmak.

Kaymakamlık göl çevresinde piknik masaları, lokantalar ve özel mesire yerleri bulunduğunu yazıyor. Öte yandan ASKİ, Ankara'ya su veren baraj havzalarının özel koruma alanı olduğunu, bu alanlarda suya girmenin, piknik yapmanın ve ateş yakmanın tehlikeli ve yasak olduğunu duyuruyor. İki bilgiyi birlikte okuyun: yemeği kıyıdaki işletmelerden birinde ya da düzenlenmiş mesire yerlerinde yiyin, kıyıda gelişigüzel sofra kurmayın ve hiçbir yerde ateş yakmayın. Hafta sonu öğle saatlerinde bu yerler çabuk doluyor, hafta içi gelmek işinizi kolaylaştırır. Çöpünüzü yanınızda götürün; ASKİ derelere ve kıyıya bırakılan her şeyin su kalitesini bozduğunu hatırlatıyor.

Suya girmek ise kesinlikle yasak; ASKİ yetkilileri baraj tabanındaki killi ve balçık birikintisi yüzünden bu alanların yüzmeye uygun olmadığını söylüyor. Kaymakamlığın sayfası olta balıkçılığından söz ediyor ve gölde aynalı sazan, pullu sazan ve gümüş balığı bulunduğunu yazıyor. Olta atmak istiyorsanız güncel avlanma kurallarını önceden öğrenin. Kıyı boyunca kısa bir doğa yürüyüşü yapmak ise yemekten sonra bacakları açmanın en iyi yolu.

Yürürken çevrenin coğrafyasına bakın. Kahramankazan Belediyesi ilçenin Akıncı Ovası üzerine kurulduğunu, kuzeyde ise İç Anadolu'yu Batı Karadeniz'den ayıran Köroğlu Dağları'nın güney uzantılarının hissedildiğini yazıyor. Kuzey ufkundaki yükseltilere bakın, belediyenin söz ettiği dağlar o yönde. Barajı Bahtılı, Kınık, Pazar ve Uzunöz dereleri besliyor. Bu adlardan Kınık, sabah Güray'ın ekibinin seramik parçaları bulduğu köylerden birinin de adı. Böylece öğle molasında, sabahki arkeolojik yüzey araştırmasının haritası üzerinde oturuyorsunuz.

Ovanın ürünü de bu durakla ilgili. Belediyeye göre ilçede buğday, arpa, nohut ve şeker pancarı yetişiyor, ama adı en çok bilinen ürün ova kavunu. Ağustos ve eylül aylarında belediyenin öncülüğünde bir kavun pazarı kuruluyor. Yaz sonunda geçiyorsanız yol kenarındaki tezgahlarda ve pazarda bu kavunu arayın; akşam Karagöl'de dinlenirken iyi bir ikram olur.

Bir saat on beş dakika yemek, kıyıda kısa bir yürüyüş ve dinlenme için yeterli. Sonra doğuya, komşu ilçe Çubuk'a doğru yola çıkın; Kahramankazan'ın doğu komşusu Çubuk, kuzeyinde de Kızılcahamam var. Varacağınız Çubuk Ovası, Ankara Savaşı'nın yapıldığı düzlük olarak biliniyor. Öğleden sonranın müzesi Çubuk merkezde, ve oranın otoparkı yok, aracı yakın bir sokağa bırakmayı hesaba katın.

Kaynak: Kahramankazan Kaymakamlığı, Kurtboğazı Barajı; Kahramankazan Belediyesi, Kahramankazan Tarihi; ASKİ, barajlara girmek tehlikeli ve yasaktır uyarısı.

Çubuk Şehir Müzesi ilçe merkezinde, zamanın zengin ailelerinden birine ait olan Bekir Ağalar Konağı'nda. Belediye konağı 2013'te restore etti, 2015'te Uluslararası Çubuk Turşu ve Kültür Festivali sırasında sergi salonu olarak açtı. Kültür ve Turizm Bakanlığı 2017'de yapıyı şehir müzesi olarak tescil etti. Vikipedi müzenin otoparkı olmadığını not ediyor, aracı yakın bir sokağa bırakıp yürüyerek gelin.

İçeri girmeden önce bahçede durun. Commons'taki fotoğrafların açıklamasına göre bahçede arkeolojik eserler sergileniyor. Çubuk Belediyesi'nin tarihçesi ilçenin Hititlerden sonra sırasıyla Frig, Galat, Pers, Roma ve Bizans dönemlerini yaşadığını yazıyor; sabah Karalar'da gördüğünüz Galat katmanı burada da var. Bahçedeki taşların hangi köyden geldiğini görevliye sorun. Ardından konağın cumbalı cephesine bakın ve sokaktan bütün yapıyı görebileceğiniz bir açı bulun; fotoğraf için en iyisi öğleden sonra yandan gelen ışık.

Konağın önemini artıran bir ayrıntı da 1933. Kültür Portalı'na göre Atatürk o yıl ilçeye geldiğinde bu konakta kaldı. Sabah Satıkadın Müzesi'nde dinlediğiniz hikaye bir yıl sonra yaşanmıştı; iki ilçenin müzesi aynı dönemin iki ayrı ziyaretini saklıyor. Bunu bir sohbet konusu olarak görevliye açın, yerel anlatılar bu tür ayrıntılarda zengindir.

İçeride ziyaretin merkezinde 1402 Ankara Savaşı'nın panoraması var. Savaşı önce kafanızda kurmak için şunu bilin: Vikipedi'ye göre savaş 20 ya da 28 Temmuz 1402'de Çubuk Ovası'nda Osmanlı ile Timur İmparatorluğu arasında yapıldı. Osmanlı padişahı I. Bayezid esir düştü ve devlet on bir yıl sürecek hükümdarsız bir döneme girdi. Panoramanın önünde dururken Osmanlı ordusunun cephesini Melikşah köyünün güneyine baktırdığını, Timur'un ise Çubuk Çayı ovasında kamp kurduğunu düşünün. Savaş alanının yeri de tartışmasız değil; bazı araştırmacılar Haymana'daki Culuk köyünü önermiş, ama yaygın görüş Çubuk Ovası.

Çubuk Belediyesi ilçe köylerinin birçoğunun adını bu savaştan aldığını yazıyor. Okçular, Yıldırım Bayezid'in okçu birliklerinin karargahı olarak kullanıldığı için bu adı taşıyor. Belediyeye göre Bayezid, Mahmutoğlan Mahallesi'ndeki bir tepede atı tökezleyip düştükten sonra esir alındı. Kışlacık köyünün adının da Bayezid'in askerlerinin orada kışla kurmasından geldiği söyleniyor; günün son durağı Karagöl o köyün sınırları içinde. Panoramada bu yer adlarını aramak, müzeyi bir harita gibi okumanızı sağlar.

Diğer salonlarda 1900'lü yıllarda ilçedeki yaşamı anlatan maketler ve bir kısmı satın alma, bir kısmı bağışla toplanmış tarihi eşyalar sergileniyor. Maketlerde ev içi düzene, tarım aletlerine ve giysilere bakın. Belediyenin tarihçesi 16. yüzyılda Çubuk'a pek çok Oğuz boyunun yerleştiğini, Alayundlu, Çavundurlu, Eymür ve Kınık gibi köy adlarının bu boylardan geldiğini yazıyor. Bu adları hatırlayın, ilçenin mahalle adlarında bugün de yaşıyorlar.

Müzenin açık olduğu gün ve saatleri yola çıkmadan Çubuk Belediyesi'nden teyit edin. Bir saat salonlara, bahçeye ve cepheye yetiyor. Perşembe günü geldiyseniz belediyeye göre ilçede halk pazarıyla birlikte yöresel ürün pazarı kuruluyor; bazlama, tereyağı, peynir, vişne ve ayva bulunur. Merkezde kerpiçten yapılmış, minaresi tahtadan olduğu için Tahta Minareli Camii diye anılan tescilli bir yapı da var; dışarıdan mimarisine bakmak için kısa bir yürüyüş yeter. Sonra kuzeybatıya, yaklaşık yirmi sekiz kilometre ötedeki Karagöl'e doğru yola çıkın.

Kaynak: Kültür Portalı, Çubuk Şehir Müzesi; Çubuk Belediyesi, Tarihi Yerler ve Tarihçe; Vikipedi, Ankara Muharebesi ve Çubuk Şehir Müzesi.

Günün son durağı Karagöl, Çubuk ile Kızılcahamam arasında, Kavak Dağı ile Yıldırım Dağı'nın eteğinde. Tarım ve Orman Bakanlığı'na göre tabiat parkı Çubuk'a yirmi sekiz, Ankara'ya altmış sekiz kilometre uzaklıkta. Yol Çubuk'tan çıkıp kuzeybatıya tırmanıyor ve göl deniz seviyesinden 1630 metre yükseklikte. Bu yükseklik yüzünden akşamüstü burası ovadan belirgin biçimde serin; arabadan inmeden önce kalın üstünüzü giyin.

Bu durağı gölün kendisinden çok çevresindeki orman için ayırıyoruz. Vikipedi Karagöl'ün İran-Turan flora bölgesinin kuzeybatı sınırında olduğunu ve daha kuzeyde yayılan Avrupa-Sibirya flora bölgesine ait bazı türlerin burada da yetiştiğini yazıyor. Kıyı yolunda yürürken titrek kavağı, kara gürgeni ve Kafkas ıhlamurunu arayın. Akçaağaçların birkaç türü, fındık ve üvezler de gölün çevresindeki gür ormanı oluşturan cinsler arasında. Karaçam ve sarıçam ise yamaçlarda yoğun. Çubuk Kaymakamlığı bu karışımı İç Anadolu'nun karasal iklimi ile Karadeniz'in nemli iklimi arasındaki geçişe bağlıyor ve meşe ile çamların arasında fındık ağaçlarına bile rastlandığını yazıyor.

Gündüz Kurtboğazı'nda gördüğünüz kuru bozkır ovası ile bu orman arasındaki fark, rotanın en çarpıcı karşıtlığı. Ağaçların yapraklarını yakından inceleyin ve bir sonbahar günüyseniz akçaağaçların rengine bakın. Çubuk Belediyesi göl kenarındaki ormanlarda kaynak sularının bulunduğunu ve kayaların arasından çıkan suyun çok soğuk olduğunu yazıyor. Belediyeye göre ormanlık bölgelerde yaban hayvanlarına rastlamak da mümkün; sessiz yürüyün ve onları beslemeyin.

Müzede dinlediğiniz savaş burada da karşınıza çıkıyor. Çubuk Belediyesi 1402'de Yıldırım Bayezid'in ordularının burada konakladığını ve su ihtiyacını karşıladığını anlatıyor; Karagöl, adını o ordunun kışlasından aldığı söylenen Kışlacık köyünün sınırları içinde. Belediye geçmişte gölde bir otel bulunduğunu, milli takımların burada kamp yaptığını, sonradan bakımsız kalan otelin yıkıldığını da yazıyor. Göl kıyısında yürürken bu hikayeyi aklınızda tutun.

Tabiat parkında piknik, doğa yürüyüşü, dağ tırmanışı, flora ve fauna izleme, manzara seyri ve sportif olta balıkçılığı kontrollü biçimde yapılabiliyor. Girişte bekçi evi, tuvalet, giriş kulübesi, otopark ve bir kır lokantası var; parkın işletmesi Ankara Büyükşehir Belediyesi'nde. Gölün çıkışı olan bir havzada suya girmeyin ve hiçbir şeyi kıyıda bırakmayın. Bakanlığa göre yıllık ziyaretçi sayısı yüz bin civarında ve park özellikle hafta sonları piknikçilerle doluyor.

Günü kapatırken suyun yolunu düşünün. Çubuk Kaymakamlığı'na göre Karagöl'den çıkan suların bir kısmı, Mürted Ovası'nı sulayan Ova Çayı'na karışıyor. Mürted, sabah Karalar'ın kayalığından baktığınız Kahramankazan ovasının eski adı. Yani bu akşam, günün başladığı ovayı besleyen suyun başında duruyorsunuz. Bir buçuk saat kıyıda bir tur ve orman içinde kısa bir yürüyüş için yeterli. Hava kararmadan Çubuk üzerinden Ankara'ya dönün; dağ yolunda karanlıkta sürmek yorucu olabilir.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı 9. Bölge Müdürlüğü, Çubuk Karagöl Tabiat Parkı; Çubuk Kaymakamlığı, Karagöl; Çubuk Belediyesi, Gezilecek Yerler; Vikipedi, Karagöl (Çubuk).