Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Bayburt'ta Bir Gün, Çarşıdan Çoruh Vadisi'ne
Kültürel4 Durak

Bayburt'ta Bir Gün, Çarşıdan Çoruh Vadisi'ne

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Bayburt, Karadeniz'i Basra Körfezi'ne bağlayan ticaret yolunun üzerinde kurulmuş, yüzyıllar boyunca kervanların, orduların ve tüccarların uğradığı bir kenttir. Bu rota, o yolun kentte bıraktığı izleri çarşıdan başlayarak sırayla okur ve sizi Çoruh Vadisi'ne bakan bir köy müzesine ulaştırır. İlk durak Ulu Camii'dir. Kültür Portalı ve Doğu Karadeniz Kültür Envanteri, yapının Selçuklu döneminde kervansaray olarak inşa edildiğini, sonradan camiye çevrildiğini yazar. Rota böylece yolculara hizmet etmiş bir taş yapıyla açılır. İkinci durak, Cumhuriyet'in ilk yıllarında yükselen Saat Kulesi'dir ve kent merkezinin bugün de odak noktası olduğunu gösterir.

Üçüncü durak Bayburt Kalesi'dir. Kentin kuzeyindeki kayalık sırtta duran kale, Bagratlılar döneminden Osmanlı dönemine uzanan uzun bir geçmişin tanığıdır. Burçlardaki yirmi Arapça kitabe kalenin Türk hakimiyeti sırasında birçok kez onarıldığını gösterir. Selçuklu dönemindeki çini süslemeleri nedeniyle Çinimaçin adıyla da anılır; 2017'de başlayan restorasyon kapsamında çiniler aslına uygun biçimde yeniden üretilmiştir. Kale ayrıca Dede Korkut hikayelerindeki Bamsı Beyrek anlatısıyla anılan yerdir.

Sıralama bilinçlidir. Çarşının yatay dokusundan başlar, kule meydanında kent merkezini görür, sonra kale sırtına çıkarak kente yukarıdan bakarsınız. İlk üç durak birbirine yakın bir kent merkezi yürüyüşüdür ve araç gerektirmez.

Son durak Baksı Müzesi rotanın tonunu değiştirir. Müze, Bayraktar Köyü'nde, Çoruh Vadisi'ne bakan bir tepede yer alır ve çağdaş sanatı geleneksel el sanatlarıyla aynı çatı altında toplar. Oraya araçla gidilir.

Pratik notlar şunlardır. Kale için ziyaret koşullarını il kültür turizm müdürlüğünden, müze için açılış saatlerini ve ücretleri müzenin resmi sitesinden kontrol edin. Ulu Camii'nde ibadet saatlerine saygı gösterin, sessiz davranın ve uygun giyinin. Kale sırtı açık ve rüzgarlı olabilir; kaymaz tabanlı rahat ayakkabı ve ince bir rüzgarlık işinize yarar. Günü sabah erken çarşıda başlatırsanız kaleyi öğleden önce bitirir, Baksı'ya öğleden sonra rahatça varırsınız.

Baksı Müzesi'ne ulaşmak için kent merkezinden yaklaşık 45 kilometre yol katedilir. Bayburt Valiliği'nin müze sayfasına göre kurum, Prof. Dr. Hüsamettin Koçan'ın 2000 yılında filizlenen bireysel düşünden doğmuştur. Ana bina 2010'da tamamlanmış, aynı yıl açılış yapılmış, 2012'de Depo Müze yeni sergi salonu olarak ziyaretçiyle buluşmuştur. Sergi salonları, atölyeler, kütüphane ve konukevi 40 dönümlük bir araziye yayılır. Müze, bölgedeki kadın istihdamı ve yetenekli çocuklara burs gibi çalışmalarıyla da tanınır. Bu yüzden ziyareti yarım günlük planlamak yerinde olur.

Süre: tam gün. En iyi zaman: Kalenin açık havada gezilmesi nedeniyle havanın kuru olduğu bir günde, sabah erken başlamak en iyisidir.. Ulaşım: İlk üç durak kent merkezinde yürüyerek gezilir. Baksı Müzesi'ne araçla gidilir; ulaşım ve sefer bilgisi için Bayburt Valiliği ve il kültür turizm müdürlüğünden güncel bilgi alın.

Kaynaklar

Bayburt Merkez, Bayburt
Kültürel
4 Durak
Mekanlarda ~3 sa 35 dk
Yol ~32,2 km · 1 sa 2 dk
Toplam ~4 sa 37 dk
6 Kasım 2026

Rota Durakları

1
Bayburt Ulu Camii

Bayburt Ulu Camii

~40 dk burada
Camiikebir Mahallesi, Zahire Hal Caddesi, Ulu Cami No:9, Bayburt Merkez

Rotaya kentin çarşı dokusunun içindeki Ulu Camii ile başlayın. Yapı Camikebir Mahallesi'nde, Zahire Hal Caddesi üzerindedir. Kültür Portalı ve Doğu Karadeniz Kültür Envanteri, yapının Selçuklu döneminde kervansaray olarak inşa edildiğini, sonradan camiye çevrildiğini aktarır. Bu yüzden önce yapıya yalnızca bir cami olarak değil, kente hizmet etmiş büyük bir taş yapı olarak bakmak iyi bir başlangıç olur. Dışarıdan dikdörtgen planı ve kesme taş duvarları seçilir. Envanter kaydına göre yapı yığma sistemle inşa edilmiştir. Gözünüzü önce kuzeydoğu köşesindeki minareye çevirin. Minare klasik Selçuklu tuğlalı minare tipindedir ve tek şerefelidir. Sekizgen tamburdaki nişlerde bir zamanlar bulunan çini süslemeler bugün büyük ölçüde tahrip olmuştur. Şerefenin altındaki bordürde bitkisel motifli çini süslemeler ise bugün de görülebilir. Sabah ya da öğleden sonra düşen yan ışık, tuğla ve çini renklerini daha belirgin gösterir. Dar sokaklarda fotoğraf çekerken trafiğe dikkat edin. Doğu cephesindeki son cemaat yeri sonradan eklenmiştir ve yakın dönemde camekanla kapatılmıştır. Burada yüksek sivri kemerli bir niş içinde iki giriş ve bir kitabe yer alır. Kitabede okunan tarih, kaynaklara göre bir onarım kitabesine ait olduğu tahmin edilen bir tarihtir; bu yüzden yapının ilk yapım yılı gibi okunmamalıdır. Yapı, II. Gıyaseddin Mesud dönemine (1282-1298) tarihlendiği kabul edilen, çok kez onarım görmüş bir yapıdır. Valilik metnine göre yapı 20. yüzyılın ikinci yarısında eski planına sadık kalınarak yeniden yapılmıştır; minare, iki kapı ve mihrap önündeki mukarnaslı tromplardan bir kısmı özgün kalan bölümlerdir. Bu nedenle özgün ve sonradan yapılmış bölümleri ayırt etmeye çalışmak, duraktaki en keyifli gözlem olabilir. İçeri girerken ziyaret adabına uyun: ibadet saatlerine saygı gösterin, sessiz davranın ve omuz ile dizleri örten giysi tercih edin. İç mekanda izin almadan kişi fotoğrafı çekmeyin. Ana harime giriş, doğu yönündeki taş söveli, kemerli iki sade ahşap kapıyla sağlanır. İç mekan üç sahından oluşur ve sahınları kalın kesme taş taşıyıcılar ayırır. Taşıyıcılar yuvarlak kemerlerle birbirine bağlanır. Ortadaki sahının üzerinde, köşeleri mukarnaslı sekizgen bir kaide üzerine oturan bir kubbe yükselir. Kadınlar mahfiline girişin doğusundaki iki kollu bir merdivenle çıkılır ve mahfil ahşap dikmelerle taşınır. Mihrap düzgün kesme taştan yapılmıştır ve oldukça sadedir; ahşap minber de sade işlemelidir. Çıkışta Saat Kulesi'ne doğru, çarşının içinden kuzeydoğu yönünde yürüyün.

Kaynak: Kültür Portalı, Doğu Karadeniz Kültür Envanteri.

Bayburt Ulu Camii, kentin merkezinde, çarşı dokusunun içinde yükselen taş bir yapıdır. Doğu Karadeniz Kültür Envanteri kaydı yapıyı Camikebir Mahallesi'nde, Zahire Hal Caddesi üzerinde gösterir. Kültür Portalı'ndaki adres de aynı caddedeki Ulu Cami girişini verir. Yazılı kaynaklara göre yapı Selçuklu döneminde kervansaray olarak inşa edilmiş, sonradan camiye çevrilmiştir. II. Gıyaseddin Mesud döneminde, yani 1282 ile 1298 arasında yaptırıldığı kabul edilir, ancak kesin bir yapım yılı verilmez. Yapının çok sayıda onarım gördüğü bilinir ve bugünkü görünümü bu uzun geçmişin sonucudur. Bayburt Valiliği'nin metnine göre cami son olarak bütünüyle ele alınmış ve ana plana uygun biçimde yeniden yaptırılmıştır. Bir makale bu yeniden yapımı 1970'e, valilik metni ise 1967'ye bağlar. Kaynaklar yıl konusunda uyuşmadığı için burada tek bir tarih verilmiyor, yalnızca 20. yüzyılın ikinci yarısında eski planına sadık kalınarak yeniden yapıldığı söyleniyor. Valilik metnine göre minare, asıl ibadet alanına açılan iki kapı ve mihrap önü kubbesine geçişi sağlayan mukarnaslı tromplardan bir kısmı orijinal yapıdan kalmıştır. Ziyaretçi bu yüzden yeniden kurulmuş bir gövdenin içinde özgün Selçuklu parçalarını arayabilir. Mimari ve dış görünüş Yapı dikdörtgen planlıdır ve yığma yapım sistemiyle kesme taştan örülmüştür. Çatı kırma biçimindedir ve üzeri oluklu sacla kaplanmıştır. Ana harime giriş doğu yönündedir ve taş söveli, kemerli iki ahşap kapıyla sağlanır. Kapılar oldukça sadedir, bu yüzden dikkat bezemeden çok oranlara ve taş işçiliğine kayar. Doğu cephesindeki son cemaat mahfili sonradan eklenmiş ve yakın dönemde camekanla kapatılmıştır. Bu bölümün yüksek, sivri kemerli nişi içinde basık kemerli iki giriş yer alır. Kitabeler ve yazılı katman DergiPark'taki makaleye göre yapının asıl kitabesi günümüze ulaşmamıştır, ama üzerinde yedi kitabe sayılmaktadır. Kitabe tarihlerini okurken temkinli olmak gerekir. Kültür Portalı güneydeki nişte 1266 tarihi okunan ve onarım kitabesi olduğu tahmin edilen bir kitabeden söz eder. Valilik metni ise minare kaidesinde 1850 tarihli bir onarım kitabesi bulunduğunu yazar. Bu iki bilgiyi birbirine bağlayan ya da çeviren bir yorum burada yapılmıyor, kaynakların söylediği kadarıyla bırakılıyor. Valilik metnine göre son cemaat yerinde beş kitabe vardır ve mihrabın iki yanındaki ikisi Osmanlıca ferman metnidir. Bu metinler yapıya kent tarihinden yazılı bir katman ekler ve yakından okunmaya değer. Minare ve çiniler Caminin kuzeydoğu köşesindeki minare, klasik Selçuklu tuğlalı minare tipindedir. Tek şerefelidir ve kare kaide üzerinde sekiz yüzlü bir pabuca oturur. Makaleye göre pabucun her yüzünde sivri kemerli sağır nişler bulunur. Bu nişlerde tuğla ve firuze renkli çinilerin birlikte kullanıldığı düzenlemeler yer alır. Çok sayıda parça dökülmüştür ve sağlam kalan kısımlarda geometrik bezemeler seçilir. Şerefenin altındaki bordürde bitkisel motifli çini mozaik bir kuşak bugün de görülebilir ve kaideye göre daha sağlamdır. Makalenin yazarı, çini mozaik kuşağı sağlam gelmiş minarelerin günümüze neredeyse hiç ulaşmadığını belirtir. Aynı makale malzeme, teknik, motif ve kompozisyon bakımından bu çinilerin Erzurum'daki Çifte Minareli Medrese'nin minare çinilerine benzediğini söyler. Çinilere bakmak için yakınlaştırma yapan bir fotoğraf makinesi ya da dürbün işe yarar, çünkü en sağlam bölüm şerefenin altında, yüksekte kalır. İç mekan İç mekan üç sahından oluşur ve sahınlar kalın, kesme taş taşıyıcılarla birbirinden ayrılır. Taşıyıcılar yuvarlak kemerlerle birbirine bağlanır. Ortadaki sahının üzerinde, köşeleri mukarnaslı sekizgen bir kaideye oturan bir kubbe yükselir. Mihrap düzgün kesme taştan yapılmıştır ve oldukça sadedir. Ahşap minber de sade işlemelidir. Kadınlar mahfili ahşap dikmelerle taşınır ve girişin doğusundaki iki kollu merdivenle çıkılır. Ziyaret önerileri Cami günlük kullanımdaki bir ibadet mekanıdır, bu yüzden ibadet saatlerine saygı göstermek ve sessiz davranmak gerekir. Uygun giyinmek beklenir ve içeride izin almadan kişi fotoğrafı çekilmez. Giriş saatleri ve olası kısıtlar değişebileceği için güncel bilgiyi resmi kurumlardan kontrol edin. Cami çarşının içinde olduğundan kent merkezindeki diğer yapılarla birlikte yürüyerek gezilebilir. Dış cephe ve minare fotoğrafı için gün ışığının taş yüzeylere yandan düştüğü saatler daha belirgin bir doku verir. Yapıyı gezerken önce dıştan minareye, sonra doğu cephesindeki girişlere bakmak, ardından içeri geçmek sağlıklı bir sıra oluşturur.
2
Bayburt Saat Kulesi

Bayburt Saat Kulesi

~25 dk burada
Şeyhhayran Mahallesi, Unutulmaz Caddesi No:1, Bayburt Merkez

Saat Kulesi, Şeyhhayran Mahallesi'nde Unutulmaz Caddesi üzerinde, kentin merkezinde durur. Doğu Karadeniz Kültür Envanteri, kulenin bugün de Bayburt'un odak noktası olarak işlevini sürdürdüğünü yazar. Meydanın kenarında durup önce kulenin genel oranına bakın. Kule kesme taşla, yığma sistemle inşa edilmiştir. Dairesel bir kaide üzerinde yükselir. Envanter kaydı, kaideden gövdeye geçişte bir silme bulunduğunu belirtir. Gövdenin üst kısmında bir şerefe, onun üzerinde saat bölümü yer alır. Saat bölümünde kemerli dört açıklık ve dört saat vardır. Saatler dört yöne baktığı için kuleyi meydana açılan her sokaktan görebilirsiniz. Bu özellik, kentte yönünüzü bulmak için de işe yarar. Kulenin yerden yüksekliği 21 metredir. Yapımına 30 Ekim 1923'te başlanmış, kule 29 Ekim 1924'te bitirilmiştir. Kültür Portalı, saatlerin 29 Ekim 1924'te çalıştırıldığını yazar. Aynı kaynak, kulenin Milli Mücadele sırasında çeşitli bölgelerde savaşan Bayburtluların gördüğü saat kulelerinden esinle yapıldığını aktarır. Bu bilgi, kuleye bakarken Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki kent yaşamını düşünmek için iyi bir çıkış noktası verir. Aynı sayfa, mimari tarz bakımından kulenin Çorum Saat Kulesi'ne benzediğini belirtir. Gövde biçimi için kaynaklar farklı tanımlar kullanır; portal sekizgen, envanter silindirik der. Kendi gözünüzle karşılaştırmak kolay ve eğlenceli bir gözlemdir. Kuleyi resmi kayıtlarda envanter kodu TR.ANT.69.097.048 ile bulabilirsiniz. Öğleden sonra düşen yan ışıkta taş yüzey daha belirgin görünür. Fotoğraf için biraz uzaktan çekin ki kemerli açıklıklar ve saatler birlikte çerçeveye girsin. Uygun bir kenar bulursanız kısa bir mola verip meydandaki gündelik akışı izleyin. Bu durak kısa tutulmuştur, çünkü yürüyüşün asıl ağırlığı kale sırtındadır. Kuzeye baktığınızda kentin üzerinde kayalık bir sırtın yükseldiğini göreceksiniz. Kale yükseltide olduğu için suyunuzu ve ayakkabınızı kontrol edin. Sonra kaleye doğru, kentin kuzeyindeki sırta yönelin.

Kaynak: Kültür Portalı, Doğu Karadeniz Kültür Envanteri.

Bayburt Saat Kulesi, kentin merkezinde yükselen ve kesme taştan yapılmış bir simge yapıdır. Kültür Portalı'na göre kulenin saatleri 29 Ekim 1924'te çalıştırılmıştır. Doğu Karadeniz Kültür Envanteri kaydında yapımına 30 Ekim 1923'te başlandığı ve kulenin 29 Ekim 1924'te bitirildiği yazılıdır. Böylece kule, yaklaşık bir yıllık bir inşa sürecinin ürünüdür. Kültür Portalı'ndaki metne göre kule, Milli Mücadele sırasında farklı bölgelerde savaşan Bayburtluların bulundukları yerlerde gördüğü saat kulelerinden esinlenerek yapılmıştır. Bu, kulenin kentin kendi belleğinden doğan bir yapı olduğunu düşündürür. Aynı kaynak, mimari tarz bakımından kulenin Çorum Saat Kulesi'ne benzediğini belirtir. Karşılaştırmak isteyenler için bu, iki kentin saat kulelerini yan yana düşünmek için güzel bir başlangıçtır. Envanter kaydına göre yapı yığma sistemle inşa edilmiş, malzeme olarak kesme taş kullanılmıştır. Kule gövdesi bir kaide üzerinde yükselir. Kaideden gövdeye geçişte bir silme bulunur. Gövdenin üst kısmına doğru bir şerefe yer alır ve saat bölümü bunun ardından gelir. Kule üzerinde kemerli dört açıklık ve dört adet saat bulunur. Kulenin yerden yüksekliği 21 metredir. Kaynaklar gövdenin biçimini farklı tarif eder. Kültür Portalı dairesel kaide üzerinde sekizgen bir gövdeden ve kare planlı bir köşkten söz ederken, envanter kaydı silindirik bir gövdeyi anar. Bu nedenle kuleyi yerinde, kendi gözünüzle okumak en iyisidir. Envanter, kulenin hem özgün hem bugünkü kullanımını saat kulesi olarak kaydeder. Aynı kayıtta kulenin bugün Bayburt'un merkezinde bir odak noktası olarak işlevini sürdürdüğü yazılıdır. Envanter kodu TR.ANT.69.097.048'dir. Kule, Şeyhhayran Mahallesi'ndedir ve Kültür Portalı adresini Unutulmaz Caddesi üzerinde verir. Kuleye yaklaşırken önce kaideye bakın. Kaideden gövdeye geçişteki silmeyi, taş sıralarının düzenini ve derzleri arayın. Kesme taşın yüzeyi, ışığın geliş açısına göre günün farklı saatlerinde farklı bir ton alır. Sabah ve öğleden sonra aynı duvarın nasıl değiştiğini görmek için kuleye iki kez uğramak yeterlidir. Başınızı kaldırıp şerefenin ve kemerli açıklıkların oranlarına bakın. Dört yöne bakan saat yüzlerini tek tek bulmaya çalışın. Kulenin tam yüksekliğini fotoğrafa sığdırmak için biraz uzaklaşmak gerekir. Dikey bir yapı olduğu için telefonu dik tutmak çoğu zaman daha iyi kadraj verir. Kule kent merkezinde olduğundan, yürüyüşün başlangıcı ya da dönüş noktası olarak çok uygundur. Bayburt Kalesi ile aynı gün gezilebilir. Kaleye gitmeden önce kuleye uğramak, kentin merkezini ve yönünü kavramak için iyi bir yoldur. Kulenin çevresindeki alanda kısa bir süre durup kentin gündelik akışına bakabilirsiniz. Bir saat kulesi yalnızca zamanı gösteren bir araç değil, kent merkezinin ortak buluşma noktasıdır. Bayburt'ta da kule, yeni kurulan düzenin kente armağan ettiği ortak bir simge olarak okunabilir. Milli Mücadele hatırasından doğan bir yapı olması, ona sade ama anlamlı bir yer kazandırır. Gövdesindeki sade taş işçiliği, süs yerine oran ve biçimle konuşur. Kulenin ziyaret için ayrı bir bilet ya da giriş düzeni olduğuna dair resmi kaynaklarda bir bilgi yoktur. Kule dışarıdan görülen bir anıt yapıdır, ancak içine girilip girilemeyeceği konusunda resmi bir kayıt bulunmadığı için il kültür turizm müdürlüğünden bilgi almanız uygun olur. Taş yapının yüzeyine dokunmamak ve tırmanmamak, korunan bir yapı için doğru davranıştır. Gezi sırasında yürüyüş ayakkabısı, kentin eğimli sokakları için yeterlidir. Yüksek rakımlı bir kent olduğu için serin akşamlara karşı üzerinize bir kat almanız iyi olur. Güncel koşullar için resmi kurumların sayfalarına bakın.
3
Bayburt Kalesi

Bayburt Kalesi

~1 sa burada
Halfikale (Kaleardı) Mahallesi, Bayburt Merkez

Bayburt Kalesi, kentin kuzeyinde yalçın kayalıklar üzerinde yükselir ve resmi sayfada adresi Halfikale Mahallesi olarak geçer. Ziyaret koşullarını, yani girişin açık olup olmadığını ve hangi bölümlerin gezilebildiğini il kültür turizm müdürlüğünden önceden kontrol edin. Kalenin kimler tarafından yapıldığı bilinmemektedir. Bagratlılar döneminde (885-1044) varlığından söz edilir. Roma, Ermeni, Bizans, Arap ve Kommenos hakimiyetlerinde kaldığı anlatılır. Kale, Karadeniz'i Basra Körfezi'ne bağlayan ticaret yolunun üzerindedir ve bu konumu ona stratejik bir önem kazandırmıştır. Surlara yaklaşırken kapılar ile şehre bakan cephelerdeki burçlara dikkat edin. Burçlarda yoğunlaşan yirmi adet Arapça kitabe, kalenin Türk hakimiyeti sırasında birçok kez onarıldığını gösterir. Bu kitabelerden on yedisi, II. Kılıçarslan'ın oğlu ve Erzurum Meliki Tuğrul Şah dönemine aittir. Kitabeler, Trabzon İmparatorluğu'ndan gelecek saldırılara karşı kalenin adeta yeniden inşa edildiğini gösterir. Akkoyunluların hakimiyetinde kalan kale, 1514 yılında Osmanlılara geçmiştir. Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait bir kitabe vardır, diğer iki kitabe ise okunamamaktadır. Kale, 1828-1829 tarihli Osmanlı-Rus Savaşı sırasında büyük çapta tahrip edilmiştir. Evliya Çelebi 1647'de Bayburt'u ziyaret etmiş ve kale içinde 300 evlik bir mahalle bulunduğunu yazmıştır. Surların içinde yürürken bu mahalleyi hayal etmek, bugün sade görünen alanı okumanın bir yoludur. Anadolu Selçuklu döneminde üzerine yapılan çini süslemeleri nedeniyle kale, tarihte Çinimaçin Kalesi olarak da anılmıştır. Çiniler zamanla yok olmuş; 2017'de başlatılan restorasyon ve kazı çalışmaları kapsamında farklı renk ve boyuttaki çiniler aslına uygun biçimde yeniden üretilerek yerlerine konulmuştur. İl kültür turizm müdürlüğüne göre üretim, sur yüzeyinde kalan on santimetrekarelik bir kırık parçadan, çini yuvalarından ve kazıda çıkan seramik parçalarından yola çıkmıştır. Üretim için İznik tercih edilmiştir. Çalışmaların güncel durumu için yine il kültür turizm müdürlüğüne danışın. Çinilere bakarken renk, desen ve boyut farklarına dikkat edin; yeni üretim parçalarla özgün yüzeyleri ayırt etmek ilginç bir gözlemdir. Kültür Portalı'na göre Dede Korkut hikayelerindeki Bamsı Beyrek anlatısında Beyrek'in yola çıktığı kale Bayburt Kalesi'dir. Bu edebi bağlantıyı ayrı bir blog yazımızda ayrıntılı biçimde ele alıyoruz. Yüksekteki bir noktada durduğunuz için aşağıda çarşıyı, kuleyi ve kentin düzenini bir bakışta görme şansınız olabilir. Sırt açık ve rüzgarlı olabilir, bu yüzden ince bir ceket işinize yarar. Zemin taşlı ve düzensiz olabileceğinden kaymaz tabanlı ayakkabı giyin. Akşama doğru ışık taş yüzeyi sıcak gösterir; yine de hava kararmadan inmeye başlayın. İnişten sonra Baksı Müzesi için araca binin ve kentin kuzeydoğusundaki Bayraktar Köyü'ne yönelin.

Kaynak: Kültür Portalı, Bayburt İl Kültür Turizm Müdürlüğü.

Bayburt Kalesi, kentin kuzeyinde yalçın kayalar üzerine kurulmuş ve şehre tepeden bakan bir yapıdır. Kültür Portalı'nda yayımlanan Bayburt İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü metnine göre kalenin kimler tarafından yapıldığı bilinmemektedir. Aynı kaynak, kalenin Bagratlılar zamanında, yani 885 ile 1044 arasında anıldığını yazar. Kalenin miladın ilk yüzyıllarındaki yerel mücadelelerde de rol oynadığı anlaşılmaktadır. Kale, Zigana ve Kop dağlarından aşılarak ulaşılan bir noktada, Karadeniz'i Basra Körfezi'ne bağlayan ticaret yolunun üzerinde durur. Bu konum, yapının yüzyıllar boyunca neden sık sık el değiştirdiğini anlamak için en iyi ipucudur. Kaynaklar kalenin Roma, Ermeni, Bizans, Arap ve Kommenos hakimiyetlerinde kaldığını sayar. Türk hakimiyeti sırasında kale birçok kez onarım görmüştür. Bu onarımları kapılarda ve şehre bakan cephelerdeki burçlarda yoğunlaşan yirmi Arapça kitabe gösterir. Kitabelerin on yedisi, II. Kılıçarslan'ın oğlu ve Erzurum Meliki olan Tuğrul Şah dönemine aittir. Bu yazılar, Trabzon İmparatorluğu'ndan gelebilecek saldırılara karşı kalenin adeta yeniden inşa edildiğini gösterir. Kale bir süre Akkoyunluların hakimiyetinde kaldı ve 1514 yılında Osmanlılara geçti. Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait bir kitabe vardır, kalenin diğer iki kitabesi ise okunamamaktadır. Kale, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında büyük çapta tahrip edilmiştir. Evliya Çelebi 1647'de Bayburt'u ziyaret etmiş ve kalenin içinde 300 evlik bir mahalle ile bir cami bulunduğunu yazmıştır. Bu kayıt, bugün gezilen alanın yalnızca bir savunma yapısı değil, bir zamanlar içinde yaşam süren bir kale kenti olduğunu düşündürür. Dede Korkut hikayelerinden Kam Büre Oğlu Bamsı Beyrek Boyunu Beyan Eder adlı anlatıda Beyrek'in fethedip ün kazanmak için yola çıktığı kale, Kültür Portalı'na göre Bayburt Kalesi'dir. Kaleye adını veren bir başka özellik çinileridir. Anadolu Selçuklu Devleti döneminde yüzeyine yapılan çini süslemeler nedeniyle kale tarihte Çinimaçin Kalesi olarak da anılmıştır. Bu çiniler zamanla yok olmuştur. 2017 yılında başlatılan restorasyon ve kazı çalışmaları kapsamında farklı renk ve boyuttaki çiniler aslına uygun biçimde yeniden üretilmiş ve yerlerine konulmuştur. Çalışmalar Müze Müdürlüğü ile birlikte yaklaşık iki yıl sürmüştür. Çinilerin renk, boyut ve deseninin saptanmasında çini yuvaları, kazılardan elde edilen seramik parçaları ve sur yüzeyinde kalan on santimetrekarelik bir kırık parça esas alınmıştır. Surlara bakarken eski taş yüzey ile yeniden üretilmiş çini yüzeyini birbirinden ayırmaya çalışmak, ziyaretin en keyifli dikkat egzersizidir. Kapılara ve şehre bakan burçlara özellikle yaklaşın, çünkü kitabeler bu bölümlerde yoğunlaşır. Resmi sayfalarda ziyaret koşullarına dair bilgi yoktur. Kalenin hangi bölümlerinin açık olduğunu ve giriş düzenini il kültür turizm müdürlüğünden kontrol etmeden yola çıkmayın. Kültür Portalı'na göre kaleye kara yoluyla ulaşılır. Merkezdeki Saat Kulesi ile aynı gün rahatça birleştirilebilecek bir duraktır. Sabah erken ya da gün batımına yakın saatlerde yan ışık, surların taş dokusunu daha belirgin gösterir. Tepeden şehre bakınca kalenin neden bu noktaya kurulduğunu ve ticaret yolunu nasıl gözetlediğini daha iyi anlarsınız. Taşlı ve düzensiz zeminlerde sağlam tabanlı ayakkabı giymek akıllıca olur. Yüksek bir noktada olduğu için rüzgar esebilir, mevsime uygun giyinin. Korunan bir kültür varlığıdır, surlara tırmanmayın, kitabelere ve çinilere dokunmayın. Bayburt'ta tarih katmanlarını tek bakışta görmek isteyen herkes için kale, kent gezisinin en doğru başlangıç noktalarından biridir.
4
Baksı Müzesi

Baksı Müzesi

~1 sa 30 dk burada
Bayraktar Köyü, Çayırlar Mevkii, Bayburt

Baksı Müzesi, Bayraktar Köyü'nde, Çoruh Vadisi'ne bakan bir tepenin üzerinde yer alır. Bayburt Valiliği'ne göre müze çağdaş sanatı ve geleneksel el sanatlarını aynı çatı altında, iç içe sunar. Açılış saatlerini ve ücretleri müzenin resmi sitesinden kontrol edin. Vardığınızda ilk iş olarak binanın dışına çıkıp çevreye bakın. Doğu Karadeniz Kültür Envanteri binayı, bulunduğu coğrafyayla uyumlu görselliğiyle bölgenin ikonu olan modern mimarinin ilgi çekici bir örneği olarak tanımlar. Müze yaklaşık 40 dönümlük bir araziye yayılır. Valilik metnine göre arazide sergi salonları, depo müze, atölyeler, konferans salonu ve kütüphane bulunur. Ziyaretinize ana sergi salonlarından başlayın. Çağdaş eserlere bakarken geleneksel el sanatlarının nasıl aynı zeminde sunulduğuna dikkat edin. Müzenin kuruluş hikayesi sanat kadar toplumsal bir proje olarak da önemlidir. Fikir, Bayburt doğumlu sanatçı ve akademisyen Prof. Dr. Hüsamettin Koçan'ın 2000 yılında filizlenen bireysel düşüne dayanır. Bu fikri hayata geçirmek için 2005'te bir kültür sanat vakfı kurulmuştur. Müzenin ana binası 2010'da tamamlanmış ve aynı yıl açılışı yapılmıştır. 2012'de ikinci sergi salonu olan Depo Müze sanatseverlerle buluşmuştur. Depo Müze bölümünü mutlaka görün; adından da anlaşılacağı gibi daha yoğun bir sergileme düzeni sunar. Atölyelere ve üretim birimlerine dikkat edin, çünkü müze bunları ekonomik hedefler oluşturan yapısının bir parçası olarak kurmuştur. Resmi kaynaklara göre müze, geleneksel kültürü koruyup gelecek kuşaklara aktarmak için araştırmalar yapar. Özellikle kadın istihdamı projeleri yürütür. Aynı kaynaklar, bölgedeki özel yetenekli çocukların tespit edilip burslarla desteklendiğini de belirtir. Müzenin gurbetin ve kaybolan geleneklerin yol açtığı sorunlara çözüm arayışı olarak tanımlandığını hatırlayarak köyü de gezin. Köyü uzmanların önerileri doğrultusunda geleneksel yapısını koruyarak örnek bir köy olarak yeniden tasarlama planı da valilik metninde yer alır. Teras ve çevre yürüyüş noktalarından vadiye bakın; açık havada görüş çoğu zaman en iyi öğleden sonra olur. Fotoğraf çekmeden önce sergi salonlarının kurallarını görevlilerden öğrenin. Dinlenmek için müze içinde ya da çevresinde uygun bir köşe bulup rotanın tamamını gözünüzden geçirin. Yolculuğu araçla yaptığınız için dönüş saatinizi gün ışığına göre planlayın.

Kaynak: Bayburt Valiliği, Doğu Karadeniz Kültür Envanteri.

Baksı Müzesi, Bayburt'ta Çoruh Vadisi'ne bakan bir tepenin üzerinde kurulu bir sanat müzesidir. Bayburt Valiliği'nin tanıtımına göre müze, Bayraktar Köyü'nde yükselir. Köyün eski adı Baksı'dır ve müze bu adı taşır. Müze, çağdaş sanata ve geleneksel el sanatlarına aynı çatı altında, iç içe yer verir. Valiliğin metninde sergi salonları, depo müze, atölyeler, konferans salonu ve kütüphane sayılır. Bu yapıların hepsi 40 dönümlük bir araziye yayılmıştır. Müzenin fikri, Bayburt doğumlu sanatçı ve akademisyen Hüsamettin Koçan'ın bireysel düşü olarak 2000 yılında filizlenmiştir. Proje, Koçan'ın doğduğu topraklara yaşam birikimini taşıma çabasının sonucudur. Bu fikri hayata geçirmek için 2005 yılında bir kültür sanat vakfı kurulmuştur. Valilik metnine göre müze, başta sanatçılar olmak üzere çok sayıda gönüllünün katkısıyla yıllar içinde gerçek bir toplumsal projeye dönüşmüştür. Ana bina 2010 yılında, devletten hiçbir maddi yardım almadan tamamlanmıştır. Haziran 2010'da İstanbul Modern tanıtımı, Temmuz 2010'da ise müzenin açılışı yapılmıştır. 2012 yılında müzenin yeni sergi salonu olan Depo Müze sanatseverlerle buluşmuştur. Kaynaklar arasında küçük bir çelişki vardır. Burada resmi kaynak esas alınmıştır. Doğu Karadeniz Kültür Envanteri binayı modern mimarinin ilgi çekici bir örneği olarak tanımlar. Aynı kayıt, yapının bulunduğu coğrafyayla uyum içindeki görselliğiyle bölgenin ikonu konumunda olduğunu belirtir. Binayı uzaktan bir bütün olarak görmek, vadi ve tepe ile kurduğu ilişkiyi anlamanın en iyi yoludur. Müzeye varınca önce dışarıda biraz dolaşıp yapının arazi ile nasıl bütünleştiğine bakın. Müzenin ayırt edici yanı, gelenekseli yalnızca bir yöne ve döneme bağlamadan çağdaşla aynı zeminde buluşturmasıdır. Müze kendi bünyesinde kurduğu üretim birimleriyle ekonomik hedefler de oluşturan özel bir kimliğe sahiptir. Valiliğe göre müze, gurbetin, kaybolan geleneklerin ve unutulan değerlerin neden olduğu sorunlara bir çözüm arayışıdır. Bayburt'un yoğun göç veren bir il olduğu da aynı metinde vurgulanır. Müzenin çalışmaları, tersine göçü başlatmayı hedefleyen bir anlayışa dayanır. Gelenek, gelecek ve süreklilik arasındaki bağları istihdam, beklenti ve moral ile güçlendirmeyi amaçlar. Geleneksel kültürü koruyup gelecek kuşaklara aktarmak için araştırmalar yapar. Bu zeminden hareketle özellikle kadın istihdamı projelerini uygulamaya koymuştur. Müze, bulunduğu bölgede özel yetenekli çocukları belirleyip burslarla eğitimlerine katkıda bulunur. Tasarım, sanat ve kültür alanlarında gelişmeleri için projeler yürütür. Kültür turizmi aracılığıyla bölgeye istihdam sağlar. Valilik metnine göre köyü, uzmanların önerileri doğrultusunda geleneksel yapısını koruyarak örnek bir köy olarak yeniden tasarlamak da planlanmaktadır. Bu nedenle Baksı'ya yalnızca sergi görmek için değil, bir köy projesini yerinde izlemek için de gelinir. Sergi salonlarında çağdaş sanat ile el sanatı ürünlerinin yan yana durduğu düzene dikkat edin. Depo Müze bölümünde eserlerin nasıl sergilendiğine bakın. Atölyelerin bulunduğu alanı görmek, müzenin üretim yönünü anlamaya yardım eder. Ziyaretçi için en iyi yaklaşım, müzeye zaman ayırıp acele etmemektir. Tepenin üstündeki konum nedeniyle vadiye bakan açılar iyi fotoğraf verir. Çoruh Vadisi'ne bakan bir noktada durup manzarayı yapıyla birlikte okuyun. Müze kent merkezinin dışında olduğundan araçla ya da düzenli bir ulaşım planıyla gidilir. Açılış saatleri ve giriş ücretleri zamanla değişebilir. Bu nedenle güncel bilgiyi müzenin resmi sitesinden ya da il kültür turizm müdürlüğünden kontrol edin. Müzenin Müze Kart kapsamında olup olmadığı gibi ayrıntıları da yola çıkmadan teyit edin. Kent merkezine uzaklık için kaynaklar farklı değerler verdiğinden, yolculuk süresini önceden planlamak yerinde olur.

Yorumlar

0/1000

Yükleniyor...

Rota Haritası

Rota Bilgisi
ŞehirBayburt Merkez, Bayburt
TürKültürel
Durak4
Tarih6 Kasım 2026
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeRotayı Başlat