Zachodnia część Bursy: od muzeów po uzdrowisko Çekirge.

Rozpocznij zwiedzanie kompleksu od ogrodu znajdującego się po stronie ulicy II. Murada, a następnie skieruj się w stronę mauzoleum II. Murada, znajdującego się na południowym zachodzie meczetu. Zgodnie z informacjami zawartymi w Encyklopedii Islamu, mauzoleum zostało zbudowane w 1451 roku; Bursa Alan Başkanlığı określa II. Murada jako ostatniego osmańskiego sułtana pochowanego w Bursie. Zanim dotrzesz do bramy, podnieś głowę, ponieważ zdobienia drewnianej gzymsy nad wejściem, o których również wspomina encyklopedia, stanowią wybitne dzieło sztuki. Wewnątrz znajdują się dwa kwadraty umieszczone jeden w drugim; zewnętrzny ma wymiary 13,45 metra, a wewnętrzny 6,90 metra, a pomiędzy nimi znajduje się przestrzeń o szerokości 3,25 metra. Kopuła środkowej części opiera się na czterech kolumnach i filarach, które pochodzą z innych budowli. Środek tej kopuły został celowo pozostawiony otwarty, ponieważ sułtan w testamencie wyraził życzenie, aby słońce, księżyc i deszcz bezpośrednio padały na jego grób. Jego ciało zostało pochowane bezpośrednio w ziemi, a nie w trumnie, co Bursa Alan Başkanlığı interpretuje jako przejaw prostoty, charakterystycznej dla władcy, który nie lubił przepychu. W sąsiedniej części mauzoleum spoczywają inne członkowie rodziny, w tym Szachzade Alaeddin; źródła podają nieco różne informacje na temat tego, kto dokładnie został pochowany w tym miejscu. Po wyjściu z mauzoleum, potraktuj ogród jak drzewo genealogiczne, ponieważ budowle wzniesione w latach 1449-1573 opowiadają ponad stuletnią historię tej samej dynastii. Najstarszą z nich jest mauzoleum Hüma Hatun, zbudowane w 1449 roku, będące budowlą o sześciokątnym planie, która, jak podaje encyklopedia, jest stosunkowo skromna. Mauzoleum, które obecnie nosi imię Cem Sultana, zostało w rzeczywistości wzniesione w 1479 roku dla Szachzade Mustafy, najstarszego syna Fatiha, który zmarł w 1474 roku. Cem Sultan zmarł we Włoszech w 1495 roku, a jego ciało zostało przetransportowane do Bursy w 1499 roku i pochowane w tym mauzoleum. Spoglądając przez marmurową gzymsę przed wejściem, można zobaczyć sześciokątne płytki z lapisu lazuli i kobaltu, które pokrywają ściany do wysokości okien, złote zdobienia w ramach oraz drewniane skrzydła drzwi wykonane w technice kündekari. Podobne zdobienia w technice kündekari można również znaleźć na drzwiach mauzoleum Gülşah Hatun, żony Fatiha, które mają kwadratowy plan. Zgodnie z informacjami zawartymi w Encyklopedii Islamu, ośmioboczne mauzoleum Szachzade Ahmeda zostało zbudowane w 1 Zapytaj pracownika, które mauzolea są tego dnia otwarte. Zachowuj ciszę wewnątrz budynków i nie dotykaj płytek. Po wyjściu z ogrodu, przejdź na drugą stronę ulicy; według portalu kulturowego, ten budynek z XVII wieku jest jednym z najstarszych zachowanych domów w Bursie. Uważa się, że w tym miejscu znajdowała się wcześniej rezydencja sułtana Murada II, a według podań, to właśnie tutaj urodził się Fatih Sultan Mehmet; natomiast dyrekcja ds. regionu Bursa przypuszcza, że dom został zbudowany w XVII wieku jako rezydencja paszy. Dom został znacjonalizowany w 1946 roku, a w 1958 roku otwarto go jako muzeum. W 1992 roku został zamknięty dla zwiedzających, a w 2005 roku ponownie otwarty. W głównej sali na piętrze zwróć uwagę na drewnianą szafę zdobioną motywami kwiatowymi, drewniany sufit z geometrycznymi wzorami oraz sześciokątną centralną część sufitu. Jeśli chcesz zobaczyć kolejny przykład architektury świeckiej w Muradiye, przejdź na południe ulicy Kaplıca Caddesi, do ulicy Uzunyol. Ten dom został zbudowany w 1836 roku jako gościniec rządowy, przez pewien czas pełnił funkcję konsulatu rosyjskiego, a w 1988 roku został zakupiony i odrestaurowany przez artystę Hüsnü Zübera. Budynek, który przez długi czas był otwarty dla zwiedzających pod nazwą "Żywe Muzeum", został po renowacji, która rozpoczęła się w 2015 roku, ponownie otwarty w 2021 roku jako centrum młodzieżowe. Zamiast planować zwiedzanie wnętrza, przyjrzyj się jego drewnianej fasadzie i charakterowi ulicy. Następnie, aby dotrzeć do Kültürpark, zejdź w dół w kierunku północnym, w stronę ulicy Çekirge Caddesi. Źródła: TDV Encyklopedia Islamu; Dyrekcja ds. regionu Bursa; Portal kulturowy; Gmina miejska Bursa; DergiPark; Wikipedia.

Po zejściu z autobusu w Muradiye, skieruj się do parku Kültürpark, który znajduje się przy ulicy Çekirge. Według portalu Kültür Portalı, park został otwarty w 1955 roku przez ówczesnego burmistrza, Reşata Oyala, i był to pierwszy duży, uporządkowany teren zielony w Bursie. Park, rozciągający się na powierzchni około 393 tysięcy metrów kwadratowych, oficjalnie nosi nazwę Parku Kultury Reşata Oyala od 1999 roku. Głównym celem tego przystanku jest Muzeum Archeologiczne w Bursie, znajdujące się wewnątrz parku, dlatego warto najpierw odwiedzić muzeum, a spacer po parku zostawić na później. Muzeum zostało założone w 1904 roku jako oddział Imperialnego Muzeum, a strona Muzeum Kart opisuje je jako trzecie najstarsze muzeum w Turcji. Kolekcja została przeniesiona do Yeşil Medrese w 1930 roku, a w 1972 roku trafiła do obecnego budynku, zaprojektowanego przez architekta Ertema Yücela. Według portalu Kültür Portalı, w muzeum znajduje się około 25 tysięcy eksponatów, z których około 2 tysiące jest wystawionych. Wystawa jest podzielona na cztery sekcje, a ich kolejność pozwala na pełne poznanie historii regionu Bursy. Pierwsza sala obejmuje okres od okresu miocenu do okresu frygów; warto zwrócić uwagę na szczątki słonia pochodzące z osady Paşalar, znajdującej się na granicy miasta Mustafakemalpaşa, oraz na kobieczy szkielet znaleziony w osadzie Aktopraklık. W Sali Dzieł Kamiennych wyróżniają się rzeźby z okresu rzymskiego, w tym brązowa rzeźba Apollina i popiersie Ateny. Druga sala chronologicznie prezentuje monety, wyroby szklane, lampy, przedmioty metalowe, pieczęcie i biżuterię od okresu arkaicznego do okresu bizantyjskiego. Do najważniejszych eksponatów należą złota diadem zdobiona oliwkami, znaleziona w Gemliku, oraz brązowa rzeźba przedstawiająca dziecko niosącego psa, odnaleziona podczas wykopalisk w Mudanyi. Ostatnia sekcja jest poświęcona eksponatom znalezionym podczas wykopalisk ratunkowych w Tumulusie Üç Pınar w 1988 roku. Tutaj można zobaczyć trzy stely nagrobne z okresu panowania perskiego oraz odrestaurowane fragmenty rydwanu datowanego na VI wiek p.n.e. Portal Kültür Portalı zaznacza również, że grecko-perska stela nagrobna, znaleziona w wiosce Şükraniye, należącej do Karacabey, jest jednym z trzech znanych na świecie przykładów. Po zwiedzeniu wnętrza, udaj się do ogrodu, ponieważ w ogrodzie muzeum znajduje się bogata kolekcja stel nagrobnych. Przyglądanie się płaskorzeźbom przy świetle padającym z boku ułatwia dostrzeżenie szczegółów. Podczas przygotowywania tej trasy, strona Muzeum Kart wskazywała na tymczasowe zamknię Jeśli kontynuujecie podróż, wyjdźcie na ulicę Çekirge Caddesi i skręćcie w kierunku zachodnim, w stronę Çekirge. Muzeum Karagöz znajduje się na tej samej ulicy, około półtora kilometra dalej. Jeśli droga wydaje się zbyt długa, możecie skorzystać z autobusów lub minibusów, które kursują tą ulicą, i przejechać kilka przystanków. Źródło: Portal Kultury; Karta Muzealna; Wikipedia.

Podczas spaceru ulicą Çekirge w kierunku zachodu, zwróćcie uwagę na mały park po prawej stronie, czyli po stronie północnej ulicy, ponieważ znajduje się tam pomnik Karagöz i Hacivat. Zanim wejdziecie do muzeum, obejrzyjcie pomnik. Według portalu Kultury, obecna aranżacja ceramiczna opiera się na pracy rzeźbiarki Gönül Akıncı, którą ukończyła w 1982 roku na zamówienie gminy. Strona muzeum informuje, że w 1950 roku teren został przekształcony w symbolicznej scenie, a za nią znajdowały się trzy reprezentacyjne nagrobki. Według legendy, Karagöz i Hacivat, którzy pracowali przy budowie meczetu za czasów Orhana Ghazi, zostali straceni za to, że swoimi dowcipnymi rozmowami odciągali robotników od pracy. Ta sama legenda opowiada, że później, pełen żalu, sułtan nakazał uczonemu Sheyh Küşteriemu stworzenie przedstawień obu mężczyzn, które następnie były odtwarzane na scenie. Metin And, autor hasła "Karagöz" w Encyklopedii Islamu, podkreśla, że żadne z tych przekazów nie opiera się na żadnych dokumentach. Dlatego warto postrzegać pomnik nie jako grób, ale jako miejsce poświęcone sztuce teatru cieni. Muzeum znajduje się naprzeciwko pomnika, po drugiej stronie ulicy. Budynek, który przez około trzydzieści lat służył jako transformator, jest starym obiektem dystrybucji energii elektrycznej, przekształconym przez gminę w centrum kultury po 3. Międzynarodowym Festiwalu Karagöz w Bursie, który odbył się w listopadzie 1995 roku. Budynek został otwarty w czerwcu 1997 roku pod nazwą "Dom Karagöz", a w 2007 roku przekształcono go w muzeum. Dwukondygnacyjny budynek ma łączną powierzchnię 1008 metrów kwadratowych i mieści dwie galerie, salę wystaw, warsztat i specjalną bibliotekę. W pierwszej galerii można zobaczyć historię teatru Karagöz oraz rekwizyty używane za kulisami. Przy dokładnym przyjrzeniu się, można również poznać techniki wykonania. Według encyklopedii, przedstawienia są wycinane ze skóry wielbłąda, obrabiane, aby stały się przezroczyste, i barwione naturalnymi barwnikami. Zwróćcie uwagę na małe otwory w przedstawieniach, ponieważ aktorzy trzymają je za pomocą patyczków umieszczonych w tych otworach. Zgodnie z informacjami zawartymi w encyklopedii, poziomy patyczek przesuwa figurę w jednym kierunku, a pionowy pozwala na obracanie w prawo i w lewo. Druga galeria jest poświęcona tradycyjnym przedstawieniom i zawiera kolekcję figur, w tym prace Metina Anda, a także dzieła mistrzów takich jak Tacettin Diker i Orhan Kurt. W galeriach można również zobaczyć kukiełki ręczne i kukiełki sznurkowe, a także karykatury z gazet z okresu osmańskiego. Warto również przyjrzeć się scenografii; zgodnie z inform Ze względu na możliwość zmian w dniach otwarcia muzeum oraz w harmonogramie wystaw, prosimy o sprawdzenie aktualnych informacji na stronie internetowej Urzędu Miasta Bursa. Po wyjściu z muzeum, przejdźcie jeszcze kilkaset metrów na zachód ulicą Çekirge Caddesi, gdzie znajduje się Eski Kaplıca Çekirge. Źródło: Encyklopedia Islamu TDV; Portal Kultury; Wikipedia.

Ostatnia przystanek trasy to Stare Termy w Çekirge. Biuro ds. Zabytków w Bursie nazywa ten budynek również "Armutlu". Ponieważ budynek nadal funkcjonuje jako łaźnia, najczęstszym sposobem na obejrzenie jego wnętrza jest skorzystanie z kąpieli. Jeśli chcesz tylko go zobaczyć, zapytaj o możliwość zwiedzania przy wejściu. Biuro ds. Zabytków informuje, że łaźnia została zbudowana przez I Murada jako łaźnia podwójna, ale nie ma dokumentu potwierdzającego dokładną datę budowy. Źródła podają różne daty, od 1371 do 1385 roku; według artykułu Hasana Yılmazyaşara w DergiPark, osmańskie kroniki i dokumenty archiwalne przypisują budowę czasom panowania I Murada. Niektóre źródła sugerują, że łaźnia została wzniesiona na ruinach łaźni z czasów bizantyjskich. Naukowcy debatują, czy budynek jest w zasadzie bizantyjską konstrukcją, czy dziełem tureckich architektów i rzemieślników, a Yılmazşar szczegółowo omawia te różnice zdań. Według informacji podanych na Wikipedii, rzemieślnicy I Murada zachowali plan budynku pochodzącego z V lub VI wieku, odbudowali ściany i dodali kopułę. Po wejściu do środka, najpierw docieramy do pomieszczenia przebieralni, które zostało dodane w czasach II Bayezida; według Discover Islamic Art, pomieszczenie to zostało zbudowane w 1511 roku, a Wikipedia informuje, że zachowała się inskrypcja z tą datą. Przebieralnia składa się z dwóch kopuł i dwóch półkopuł, a w jej centrum znajduje się fontanna, do której wpada światło przez liczne okna. To samo źródło informuje, że pod przebieralnią znajduje się piwnica, która mogła służyć do przechowywania zwierząt. Najbardziej znaną częścią budynku jest przestrzeń pod kopułą, oparta na ośmiu filarach. Discover Islamic Art umieszcza tę kolumnadę w części ciepłej, natomiast tekst Biura ds. Zabytków opisuje okrągłą kopułę z łukami, łączącymi osiem filarów, jako część chłodną. Zwróć uwagę na kapitele filarów, ponieważ źródła informują, że są to elementy pochodzące z czasów bizantyjskich. W części ciepłej znajduje się okrągły basen o średnicy siedmiu metrów. Woda spływa z rynny w kształcie głowy lwa, znajdującej się naprzeciwko wejścia, najpierw do małego zbiornika, a następnie stopniowo do basenu. Nisze w kształcie półkoli w rogach zastępują prywatne pomieszczenia, które były charakterystyczne dla klasycznych osmańskich łaźni. Yılmazşar zauważa, że pierwsze przykłady takiego układu niszy można znaleźć w rzymskich i późnoantycznych łaźniach. Historyk von Hammer-Purgstall pisał, że woda w źródle jest na tyle gorąca, że można w niej ugotować jajko. Budynek był wielokrotnie naprawiany w ciągu wieków, a Wikipedia wymienia Prosimy o zachowanie ciszy wewnątrz, o poruszanie się ostrożnie i o nie fotografowanie innych osób korzystających z łaźni. Elementy architektoniczne, takie jak dekoracyjne detale i obramowania basenu, są zabytkowe i mają setki lat, prosimy o ich nie dotykanie i nie umieszczanie na nich żadnych przedmiotów. Po zakończeniu dnia można wrócić do centrum miasta autobusami i minibusami kursującymi ulicą Çekirge. Źródło: Bursa Alan Başkanlığı; DergiPark; Discover Islamic Art; Wikipedia.