Uçhisar'dan Paşabağları'na Kapadokya Vadileri

Güne Uçhisar'ın belediye meydanı çevresinde başlayın ve kaleye doğru eski köyün dar sokaklarından yukarı yürüyün. Eski köy, dev kaya konisinin eteğine toplanmış taş evlerden oluşur; yeni yerleşim ise Nevşehir'den Göreme'ye giden yola daha yakındır. Yukarı çıkarken kaya kütlesinin aslında tek bir tepe olmadığını fark edin. Uçhisar Belediyesi'ne göre kale, yerel halkın Ağa'nın Kalesi ve Çavuş'un Kalesi dediği bitişik iki büyük koniden oluşur. Bugün kalenin zirvesine bir patikayla çıkılır; tr Vikipedi'ye göre eskiden kullanılan iç yollar güvenlik nedeniyle kapatılmıştır. İngilizce Vikipedi de kayanın içini dolaşan geçitlerin ve odaların bugün büyük ölçüde kapalı ya da geçilmez olduğunu yazar. Bu yüzden içeride kaybolmayı değil, açık olan yoldan zirveye çıkmayı planlayın. Çıkarken yamaçtaki kapı ve pencere açıklıklarına bakın; belediyenin anlatımına göre kalenin içi uzun kuşatmalara dayanmak için erzak depoları, yağmur suyu toplayan sarnıçlar ve tünellerle oyulmuştur. Kaya oyma yapıların bir kısmı Bizans dönemine aittir ve yerleşimin parçasıdır. Adın kaynağı için iki anlatı vardır. Belediye, adı Selçuklu ve Karamanoğulları dönemlerindeki sınır, yani uç beyliği işleviyle açıklar. Vikipedi'deki yerel anlatıya göre ise bölge üç kaleyle gözlenirdi: en uçtaki Uçhisar, ortadaki Ortahisar, yönetim merkezi de Başhisar denilen Ürgüp'tü. Kalenin yüksekliği için kaynaklar farklı rakamlar verir, ama bölgenin en yüksek noktası olduğu konusunda hepsi birleşir. Zirvede acele etmeyin, çevreyi dört yöne bölerek okuyun. Hemen aşağıda birazdan yürüyeceğiniz Güvercinlik Vadisi uzanır, onun ötesinde Göreme'nin peribacaları görünür. Avanos tarafına ve ufuktaki Erciyes'e de bakın; MTA'nın bülteni bu stratovolkanın yüksekliğini 3916 metre olarak verir. Erciyes, bu manzarayı biçimlendiren tüfün kaynaklarından biridir, yani ufuktaki dağla ayağınızın altındaki kaya aynı hikayenin parçalarıdır. Uçhisar, 1985'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne giren Göreme Milli Parkı ve Kapadokya Kayalık Alanları'nın kıyısında yer alır. Fotoğraf için sabahın ilk ve akşamın son ışığı tüfün renklerini en iyi gösterir; öğlen ışığı kayayı düzleştirir. Aşağı inerken kalenin çevresindeki kaya evlere bir kez daha bakın. Belediyeye göre Uçhisar halkı 1950'li ve 1960'lı yıllara kadar bu kaya evlerde yaşadı, sonra erozyon ve kaya düşmesi tehlikesi yüzünden yerleşim alanın dışına taşındı. Terk edilen taş evlerin birçoğu bugün onarılmış durumdadır ve bazı cephelerde taş oyma süslemeler görülür. Kaleden indikten sonra eteğindeki yol sizi Güvercinlik Vadisi'nin Uçhisar girişine götürür. Kalenin ziyaret koşullarını ve açılış bilgisini gitmeden resmi kaynaklardan kontrol edin.

Kaynak: Uçhisar Belediyesi, Uçhisar Kalesi; Vikipedi, Uçhisar Kalesi ve Uçhisar; MTA Doğal Kaynaklar ve Ekonomi Bülteni.

Vadiye Uçhisar girişinden, kalenin hemen eteğinden girin. Uçhisar Belediyesi'ne göre girişte dallarına yüzlerce nazar boncuğu asılmış bir ağaç durur ve burası vadinin en çok fotoğraflanan noktalarından biridir. Bu noktada kaleyi arkanıza alıp vadiye bakın; Göreme'ye kadar uzanan derinliği ve peribacalarının heykelsi dokusunu tek karede görürsünüz. Patika vadi tabanından kıvrılarak ilerler ve Göreme'ye kadar yaklaşık dört kilometre sürer. Belediye bu yürüyüşü orta zorlukta sayar ve süresini ortalama bir buçuk ile iki saat olarak verir. Uçhisar Göreme'den yüksekte olduğu için bu yönde yürümek çoğunlukla yokuş aşağıdır ve daha rahattır. Yürürken gözünüzü yamaçlardaki küçük, düzenli açıklıklara verin; vadi adını kayalara ve peribacalarının içine oyulmuş bu güvercin yuvalarından alır. Belediyenin anlatımına göre yuvalar, tilki ve sansar gibi yırtıcıların ulaşamayacağı yüksekliklere, sarp kayalıklara oyulmuştur. Birçok güvercinliğin girişindeki kırmızı şeritlere ve motiflere dikkat edin. Bu süslemeler aşı boyası ya da yöresel bitkilerden elde edilen kök boyalarla yapılmıştır ve güvercinlerin yuvalarını uzaktan tanıyıp dönmelerine yardım ettiği düşünülür. Bu yuvaların asıl işi tarımdı. Güvercin gübresi yüksek azot ve fosfor içerir, belediyeye göre bu gübre bölgenin üzüm bağlarının en büyük destekçisiydi. İngilizce Vikipedi, gübrenin bölgede 1970'lere kadar yaygın biçimde kullanıldığını yazar. Kaynaklar güvercin besleme geleneğinin 9. yüzyıla kadar uzandığını belirtir. Yamaçlarda bugün de kalan bağ ve bahçeler bu ilişkinin devamıdır. Vadi tabanında iğde, kayısı, erik ve elma ağaçları, baharda da yabani çiçekler görürsünüz. Bu yeşilliği vadinin içinden geçen ve mevsime göre kuruyabilen Vasıl Deresi besler. Patika yer yer kayaya oyulmuş kısa tünellerden, eski yaşam alanlarından ve terk edilmiş mağara evlerden geçer. Göreme Belediyesi vadide yaklaşık on beş metre yüksekten akan bir şelale bulunduğunu da yazar; suyun akıp akmadığı mevsime bağlıdır. Zemin tozlu, kaygan ve engebeli olabilir, bu yüzden adımınızı özellikle inişlerde dikkatle atın. Yazın öğle sıcağına kalmamaya çalışın, yanınızda bol su bulundurun. Mola için gölgeli bir ağaç altı seçin ve vadinin sessizliğinde kuş seslerini dinleyin. Kayalara yazı yazmayın, bitki örtüsüne zarar vermeyin ve çöpünüzü Göreme'ye kadar taşıyın. Patika sizi Göreme'ye çıkarır; buradan bir sonraki durak için Göreme-Uçhisar yolu üzerindeki Örencik'e kısa bir araç yolculuğu gerekir.

Kaynak: Uçhisar Belediyesi, Güvercinlik Vadisi; Göreme Belediyesi, Vadiler; Vikipedi, Uçhisar.

Aşk Vadisi'nin resmi adı Bağlıdere Vadisi'dir ve Göreme Belediyesi'ne göre Göreme'nin en bilinen, en sık ziyaret edilen vadilerinden biridir. Yürüyüşe Göreme-Uçhisar yolu üzerindeki Örencik'ten başlayın. Belediye vadinin bu noktadan başlayıp Göreme-Avanos yolu üzerinde bittiğini ve uzunluğunun 4900 metre olduğunu yazar; aynı sayfa parkuru yuvarlak bir ifadeyle beş kilometre diye de anar. Bu yüzden yaklaşık beş kilometre yürümeye ve fotoğraf molalarıyla birlikte bu durağa iki buçuk saat ayırmaya hazırlanın. Vadiye indikçe manzara değişir; Güvercinlik Vadisi'nin güvercinlikleriyle dolu yamaçlarının yerini burada kayanın kendi biçimleri alır. Vadiyi ünlü yapan, tabandan göğe yükselen uzun ve ince gövdeli peribacalarıdır. Göreme Belediyesi vadideki bazı kayaların yüksekliğinin elli metreye ulaştığını belirtir. Bu sütunları yakından incelerken gövde ile tepe arasındaki farka bakın. Göreme Milli Parkı'nı anlatan kaynaklar, yumuşak tüfün üzerini daha sert bir kaya katmanının örttüğünü ve bu koruyucu başlığın altındaki gövdenin yavaş aşındığını anlatır. Gövdelerdeki renk farkları, kayanın farklı mineral katmanlarından gelir. Vadinin adı için İngilizce Vikipedi iki açıklama verir: birbirine düşman iki ailenin çocuklarının aşkını anlatan eski bir halk anlatısı ve bazı kayaların biçimine dayanan daha yeni bir yorum. Hikayeyi bilin, ama vadide asıl dikkatinizi kayaya verin. Göreme Belediyesi vadideki bitki örtüsünü de görülmeye değer bulur. Bölgenin yıllık yağışı düşüktür ve İngilizce Vikipedi'ye göre akarsu boyları dışında bitki örtüsü azdır; vadi tabanındaki yeşil şerit bu yüzden dikkat çeker. Yer yer bağların ve meyve ağaçlarının arasından geçecek, bazı yerlerde patikanın daraldığını göreceksiniz. Belediye vadinin gün doğumu ve gün batımını izlemek için Kapadokya'nın en popüler noktalarından biri olduğunu da yazar. Sabahları hava uygunsa balonlar manzarası nedeniyle vadinin üzerinden geçer. Fotoğraf için uzun peribacalarını alçak açıdan, gökyüzüne karşı çekmek boylarını en iyi gösterir. Uzun bir yürüyüş olduğu için suyunuzu ve atıştırmalığınızı paylaştırın, vadinin ortasında oturup dinlenmek için bir kaya gölgesi seçin. Peribacalarına tırmanmayın, gövdelere yazı kazımayın; bu yapılar doğal aşınmayla zaten incelmektedir. Vadi Göreme-Avanos yoluna çıkar ve aynı yol sizi bir sonraki durak olan Paşabağları'na götürür. Yoldan Paşabağları'na geçmek için kısa bir araç yolculuğu planlayın.

Kaynak: Göreme Belediyesi, Vadiler; Vikipedi, Love Valley, Cappadocia ve Göreme Historical National Park.

Paşabağları, Göreme-Avanos yolunun sağında, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın müze rehberine göre yoldan bir kilometre kadar içeridedir. Alan, Bakanlığa bağlı Zelve-Paşabağları ören yerinin parçasıdır, yani buraya biletli bir ören yeri olarak girersiniz. Bakanlığın Museum Pass Cappadocia kartı da bölgedeki müze ve ören yerleriyle birlikte burayı kapsar; güncel giriş koşullarını ve ücretleri resmi siteden kontrol edin. Girişten sonra yürüyüş yolunu izleyerek peribacalarının arasına girin. Bakanlık sayfası alanın eskiden Rahipler Vadisi diye anıldığını yazar ve bazı peribacalarının içine bir şapel ile oturma yerleri oyulduğunu belirtir. Bugün sizi buraya getiren ise kayanın kendisidir. Paşabağları, Kapadokya'nın simgesi olan iki ve üç başlı peribacalarının en yoğun görüldüğü alanlardan biridir. Gövdelerin bir kısmının birden fazla tepe taşıdığını, bazılarının da tek bir kaidenin üzerinde birkaç gövdeye ayrıldığını göreceksiniz. Bu mantar biçimlerini anlamak için tepe ile gövde arasındaki sınıra bakın. Peribacasının tepesi sert ve zor aşınan bir kayadır, gövdesi ise yumuşak tüftür; sert başlık, altındaki gövdeyi yağmurdan ve selden korur. Başlık düştüğünde korunmasız kalan gövde kısa sürede aşınır ve yok olur, bu yüzden alanda başlığını yitirmiş, sivrileşmiş konileri de arayın. Nevşehir Valiliği peribacalarının yağmur ve rüzgar başta olmak üzere doğal aşınımla biçimlendiğini ve bu sürecin bugün de devam ettiğini vurgular. Yani karşınızdaki manzara donmuş bir an değil, yavaş yavaş değişen bir süreçtir. Valilik bu nedenle peribacalarını değişen iklim ve insan faaliyetleri karşısında hassas bir miras olarak tanımlar. Gövdelere dokunmayın, yürüyüş yolunun dışına çıkıp yamaçlara tırmanmayın. Fotoğraf için alanın içinde birkaç adım geri çekilip birden çok başlığı aynı kareye almaya çalışın. Vatan Gazetesi'nin aktardığına göre Kapadokya Alan Başkanlığı burada doğaya zarar vermeyen bir aydınlatma sistemi kurdu ve peribacaları gün batımından sonra da farklı bir görünüm kazanıyor. Akşam ziyaretinin mümkün olup olmadığını ve saatlerini resmi kaynaklardan öğrenin. Paşabağları'nın hemen yanında üç vadiden oluşan Zelve Ören Yeri bulunur ve buradaki yerleşim 1952'ye kadar sürmüş, kaya düşmesi riski yüzünden boşaltılmıştır. Vaktiniz kalırsa günün sonunda oraya da uğrayabilirsiniz. Ören yerinin çevresinde oturup günün ilk durağı olan Uçhisar Kalesi'ni düşünün; sabah yukarıdan gördüğünüz manzaranın içinden geçerek buraya geldiniz. Dönüşte Göreme-Avanos yolu sizi kısa sürede Avanos'a ya da Göreme'ye götürür.

Kaynak: Türkiye Müzeleri, Zelve-Paşabağları Ören Yeri; Nevşehir Valiliği, Peribacaları; Vikipedi, Peribacası; Vatan Gazetesi.