Sazova'dan Porsuk'a, Eskişehir'in Parkları ve Nehri

Güne parkın girişinde, gölete ve Masal Şatosu'na doğru yürüyerek başlayın. Sazova, Yeni Eskişehir Stadyumu'nun yanında, yaklaşık 400 bin metrekarelik bir alana yayılır ve kentin en büyük parkıdır. Burası eskiden Ziraat Fakültesi'ne ait boş bir araziydi; park 2008 sonbaharında, henüz tamamlanmadan ziyarete açıldı. Bu büyüklükte bir parkta her şeyi görmeye çalışmak yerine bir sıra belirlemek gerekir, o yüzden önce Bilim Deney Merkezi'nin o günkü seans saatlerine bakın. Merkez ve Uzay Evi seanslı çalışır, Uzay Evi'nin kapıları seans başlayınca kapanır ve geç kalan içeri alınmaz. Seansınız öğlene yakınsa sabahı parkın açık alanlarına ayırın.

İlk durak yaklaşık 25 bin metrekarelik gölet olsun. Kıyısında birebir ölçülerde yapılmış bir müze gemi, çocukların korsan gemisi diye andığı yapı durur. Göletin ardında mavi kuleleriyle Masal Şatosu yükselir; Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın il sayfası parkın masal dünyasını Türkiye'de bir ilk olarak anar. Şatonun önündeki yol sabah ışığında en güzel fotoğrafı verir, öğleden sonra ise kalabalıklaşır. Göletin çevresinde masal kahramanlarıyla süslenmiş oyun alanları vardır ve bunların bir bölümü engelli çocukların kullanımına uygun yapılmıştır. Çocuklar için suyun kaldırma kuvvetini ve döngüsünü deneyerek öğrenebilecekleri özel düzenekler de kurulmuştur.

Ardından Japon Bahçesi'ne yürüyün. Bahçe 2010'daki Türkiye'de Japonya Yılı etkinlikleri kapsamında Japon peyzaj mimarlarınca tasarlandı ve il kültür müdürlüğüne göre ülkenin en büyük Japon bahçesidir. Burada acele etmeyin, parkın en sessiz köşesi genellikle burasıdır. Yolunuz üstündeki Esminyatürk alanında Türk izleri taşıyan tarihi yapıların yirmi beşte bir ölçekli maketlerini görürsünüz; Orhun Yazıtları'nın maketi bunların en ilgi çekenlerindendir.

Seans saatiniz geldiğinde Bilim Deney Merkezi'ne geçin. Merkezin kendi tanıtımına göre burada kalp atışınızı dinleyebilir, kaldıraç kuvvetiyle ağır bir arabayı kaldırabilir, bisiklet çevirirken iskeletinizin hareketini izleyebilirsiniz. Merkez yalnız çocuklara değil meraklı yetişkinlere de açıktır ve düzenlenen turlar büyükleri de hedefler. Yanındaki Uzay Evi'ni il kültür müdürlüğü ülkenin en büyüğü olarak tanıtır. Park alanında 1200 kişilik bir açık hava konser alanı ve bir amfi tiyatro da bulunur; yaz akşamlarındaki etkinlikleri işleten kurumun duyurularından takip edebilirsiniz. Parkın içinde bir hayvanat bahçesi ve büyük bir sualtı dünyası da yer alır, çocuklu ziyaretlerde bunlara ayrıca zaman ayırın. Parkın içinde gezi trenleri de dolaşır, yorulan çocuklarla uzak köşelere onunla gidebilirsiniz. Öğle saatine doğru parktan çıkıp Kentpark'a geçmek için otobüs ya da taksiye binin, iki park arasında kentin bir ucundan öbür ucuna gidilir.

Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Sazova Bilim Kültür ve Sanat Parkı, Bilim Deney Merkezi ve Japon Bahçesi; Eskişehir Bilim Deney Merkezi; Vikipedi, Sazova Bilim Kültür ve Sanat Parkı.

Kentpark'a Yeni Otogar ile Gökmeydan Mahallesi arasında, Porsuk Çayı boyunca uzanan uzun bir şerit olarak gelirsiniz. Parkın büyüklüğünü il kültür müdürlüğü yaklaşık 300 bin, Vikipedi ise yaklaşık 270 bin metrekare olarak verir; her iki durumda da sabah gördüğünüz Sazova'dan daha uzun ve daha yatay bir alandır. Burada acele bir program yapmayın, rotanın bu durağı öğle sonrası dinlenmesi içindir. Önce parkın Porsuk'a bakan tarafına yürüyün, çünkü Kentpark'ı ünlü yapan şey oradadır.

Bu kıyıda Türkiye'nin ilk yapay plajı uzanır. Plaj yaklaşık 350 metre uzunluğundadır ve il kültür müdürlüğüne göre gerçek deniz kumuyla doldurulmuştur. Bakanlığın tanıtım sayfası burayı denize gidemeyen kent halkına deniz keyfi yaşatmak için kurulmuş bir yer olarak anlatır. Denizi olmayan bir şehrin ortasında kumda yürümek bu durağın asıl deneyimidir, ayakkabılarınızı çıkarmak için güzel bir fırsat. Plajın yanında biri çocuklar için olmak üzere iki açık yüzme havuzu bulunur, parkta ayrıca kapalı bir havuz da vardır. Havuz ve plajın kullanım dönemi ve koşulları mevsime göre değiştiği için yüzmeyi düşünüyorsanız işleten kurumdan güncel bilgiyi alın.

Plajdan sonra parkın iç tarafına, göletin çevresine yürüyün. Vikipedi'ye göre parkta yaklaşık 20 bin metrekarelik bir gölet ve onun içinde küçük bir ada vardır. Göletin çevresinde gül bahçeleri, çocuk oyun alanları ve spor sahaları sıralanır. Gölet kıyısındaki yol günbatımında en güzel görüntüyü verir, açık lisanslı fotoğraf arşivlerinde parkın akşam ışığında çekilmiş gölet görüntüleri bunun iyi bir örneğidir. Parkta restoranlar ve oyun grupları da bulunur, yani öğle yemeği molasını burada vermek kolaydır. Bakanlığın tanıtım platformu Kent Park'ta kendinizi deniz kenarında hissetmeyi Eskişehir'de yapılmadan dönülmemesi gerekenler arasında sayar. Parkta at binme alanları da bulunur, çocuklarla geldiyseniz bu bölümü görmek isteyebilirsiniz. Gölgeli bir bankta oturup sabahın yorgunluğunu atmak için en uygun yer göletin ağaçlık kenarıdır.

Bu durağın son işi nehre inmek ve tekneyi beklemektir. İl kültür müdürlüğünün Porsuk sayfasına göre Kentpark ile Köprübaşı arasında iki yönde de tarifeli tekne seferleri düzenlenir. Aynı sayfa Venedik tipi gondolların da Köprübaşı ve Kentpark'ta hizmet verdiğini yazar. Sefer saatleri mevsime ve havaya bağlı olduğu için iskeleye gelmeden saatleri öğrenin ve bir sonraki sefere göre parkta kalacağınız süreyi ayarlayın. Sefer yoksa Otogar yönündeki tramvay hatlarından biriyle kent merkezine geçip Adalar'dan devam edebilirsiniz.

Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kentpark ve Porsuk Nehri; GoTürkiye, Eskişehir'de yapmadan dönme; Vikipedi, Kent Park.

Bu durak bir yürüyüşle değil bir yolculukla başlar. Kentpark iskelesinden tekneye ya da gondola bindiğinizde Porsuk'un iki yakasındaki şehri suyun seviyesinden görürsünüz. İl kültür müdürlüğü Porsuk'ta altı gezi teknesinin çalıştığını yazar ve onların adları şehrin hikayesinden gelir: Nasrettin Hoca, Dorlion, Osmangazi, Anadolu, Midas ve Yunusemre. Yolculuk boyunca nehrin şehri kabaca ikiye böldüğünü fark edersiniz; kuzey yakada Tepebaşı, güney yakada Odunpazarı vardır. Tekne sağa sola dönerken köprülerin altından geçişleri ve kıyıdaki ağaçların suya düşen gölgesini izleyin.

Bugün bu yolculuğu yapabilmenin kendisi bir hikayedir. İl kültür müdürlüğüne göre nehir bir dönem bir tekstil fabrikasının boyaları ve şehrin kanalizasyon suyuyla kirlenmiş ve kayık gezintileri tarihe karışmıştı. Vikipedi'deki Porsuk Çayı maddesi de çayın uzun yıllar evsel ve endüstriyel atıkların döküldüğü bir yer olduğunu, temizliğin 2000'li yıllarda sonuç verdiğini anlatır. Kanalizasyon altyapısının çözülmesi ve çayın ıslahından sonra kayık geleneği yeniden canlandı. Porsuk aslında kentten çok önce başlar; Kütahya taraflarındaki dağlardan doğar ve Sakarya'nın en uzun kolu olarak yaklaşık 448 kilometre akar. Porsuk Barajı'nın arkasında toplandıktan sonra Eskişehir Ovası'ndan ve kentten geçer, Polatlı yakınlarında Sakarya'ya kavuşur. İslam Ansiklopedisi bu nehrin her zaman sakin olmadığını da hatırlatır, Mart 1950'de yirmi dört saat süren bir su baskınında şehrin orta ve kuzey mahalleleri Porsuk'un suları altında kalmıştır.

Köprübaşı'nda kıyıya çıkınca Adalar'a doğru yürüyün. Şair Fuzuli Caddesi, Atatürk Caddesi ve Porsuk arasındaki bu bölge eskiden şehrin tanınmış bir ailesine ait olduğu için Yalaman Adası diye anılırmış. Nehir kenarı bir gezi ve eğlence yerine dönüşünce adı Adalar olarak kaldı. İl kültür müdürlüğüne göre 1960'larda burada yazlık sinemalar vardı, sonraki on yıllarda yerlerini başka eğlence yerlerine ve lunaparklara bıraktılar. Seksenlerin sonunda bölge bugünkü gibi bir gezinti yerine dönüştü ve o yıllara kadar burada kayıkla nehir gezintisi de yapılırdı. Köprübaşı'nın kendisi de anlamlıdır; İslam Ansiklopedisi bu çevreyi Porsuk'un kuzeyindeki yeni iş alanları ile güneyindeki geleneksel çarşıyı birbirine bağlayan geçiş bölgesi olarak tanımlar.

Kıyı boyunca kısa bir yürüyüş yapın, su boyunda oturup soluklanacak çok yer vardır. Bakanlığın tanıtım platformu Adalar'da köşe başlarında farklı müzik türleri duyabileceğinizi ve sokak müzisyenlerine kulak vermenizi önerir. Burada çok oyalanmayın, çünkü rotanın son durağı olan müze günün erken saatinde kapanır. Müzeyi gördükten sonra akşam ışığında buraya geri dönmek için yeterli zamanınız olacaktır. Adalar'dan güneye, Atatürk Bulvarı'na doğru yürüyerek müzeye varırsınız.

Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Porsuk Nehri ve Adalar; TDV İslam Ansiklopedisi, Eskişehir; Vikipedi, Porsuk Çayı.

Rotanın son durağı Akarbaşı Mahallesi'nde, Atatürk Bulvarı üzerindeki Yılmaz Büyükerşen Balmumu Heykeller Müzesi'dir. Adalar'dan güneye yürürken Porsuk'un serinliğinden Odunpazarı'na doğru yükselen kent dokusuna geçtiğinizi fark edersiniz. Müze, il kültür müdürlüğünün deyişiyle Kent Müzeleri Kompleksi'nin içinde yer alır ve Büyükşehir Belediyesi'nin müzelerinden biridir. İngilizce Vikipedi de müzenin başka müzelerle yan yana durduğunu not eder, yani bulvarın bu kesimi bir müzeler bölgesidir. Müze 19 Mayıs 2013'te açıldı ve kaynaklar onu Türkiye'nin ilk balmumu heykel müzesi olarak anar. Odunpazarı Belediyesi'nin rehberi müzeyi dünyaca tanınan balmumu müzelerinin bir benzeri olarak tanıtır. İngilizce Vikipedi ise müze gelirlerinin kız öğrencilerin ve engelli öğrencilerin eğitimine ayrılması öngörüldüğünü yazar.

İçeri girmeden önce binaya bir bakın. Açık lisanslı fotoğraf arşivindeki görüntülerde müze sarıya boyanmış, üç katlı bir konak binası olarak görünür; cephesini bulvarın karşı kaldırımından daha rahat çekersiniz. Koleksiyon heykellerin kendisinden çok, onları yapan elin hikayesiyle ilginçtir. Odunpazarı Belediyesi'nin gezi rehberine göre heykeller, müzeye adını veren Yılmaz Büyükerşen'in Büyükşehir Belediyesi'ne bağışladığı yaklaşık iki yüz eserden oluşur. Heykel sayısını kaynaklar farklı verir, Türkçe Vikipedi 229, İngilizce Vikipedi 198 der; sayı yıllar içinde değişmiş olabilir.

Salonları sırayla gezin. İngilizce Vikipedi'ye göre heykeller beş salona dağılmıştır ve bunlardan biri Atatürk ile ailesine ve Kurtuluş Savaşı'na ayrılmıştır. Odunpazarı Belediyesi'nin rehberi de Atatürk'ün farklı dönemlerine ait heykellerin müzenin öne çıkan bölümü olduğunu yazar. Başka bir salonda havacılık, demiryolu, basın, sanayi, bilim ve spor alanlarından tanınmış kişiler, oyuncular ve sanatçılar yer alır. Tarihi kişilere ayrılan salonda Yunus Emre ve Nasreddin Hoca gibi bu topraklarla özdeşleşmiş adları da görürsünüz. Bakanlığın tanıtım platformu, farklı temalara ayrılan bu salonlarda portrelerin, sahne kurgusunun ve ışık düzeninin bir araya geldiğini anlatır. Heykellerin önünde dururken yüz ifadelerine, kıyafet ayrıntılarına ve sahnenin ışığına dikkat edin, balmumu heykelin inandırıcılığı bu ayrıntılardadır. Son salon müzeye adını veren heykeltıraşın kişisel sergisine ayrılmıştır, heykellerin nasıl yapıldığını merak ediyorsanız orada biraz daha durun.

Fotoğraf çekmeden önce görevlilere sorun, çünkü kaynaklar bazı salonlarda fotoğrafa izin verilmediğini yazar. Müze Pazartesi kapalıdır ve günün erken saatinde kapanır; ücret ve güncel saat için il kültür müdürlüğünün sayfasına ya da müzenin resmi sitesine bakın. Müzeden çıkınca yakındaki öbür müzelere bakabilir ya da Odunpazarı'na doğru tırmanabilirsiniz. Akşamı nehir kıyısında bitirmek isterseniz Adalar'a geri dönmek kısa bir yürüyüştür ve sabah Sazova'da başlayan gün böylece Porsuk'un akşam ışığında kapanır.

Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Yılmaz Büyükerşen Balmumu Heykeller Müzesi; GoTürkiye, Eskişehir Gezilecek Yerler; Odunpazarı Belediyesi, Gezi Rehberi; Vikipedi, Yılmaz Büyükerşen Wax Museum.