Körfezin Güney Kıyısı, Narlıdere'den Barbaros'a

Güne M1 metro hattının batıdaki son istasyonu Narlıdere Kaymakamlık'ta başlayın. Hat, 2024 Mart'ında bu istasyona ulaştı ve ilçe sınırlarında dört istasyon bulunuyor; yani Narlıdere artık Konak'tan aktarmasız gelinen bir kıyı. İstasyondan Sahilevleri'ne inerken yamaçtan körfeze doğru alçalan ilçenin yapısını görürsünüz; ilçe merkezi denizden epey yüksekte, kıyı bandı ise düz bir şerittir. Kıyıya vardığınızda İzmirdeniz kıyı tasarım projesi kapsamında iki etapta düzenlenen ve kaynaklara göre iki buçuk kilometreyi aşan yaya yolunun üzerindesiniz.

Yürüyüşe doğu ucundan başlayıp batıya doğru ilerleyin, böylece sabah güneşi arkanızda kalır. Yol boyunca doğal taş ve beton prekastan yapılmış oturma bankları dizilidir; aceleniz yoksa birine oturup körfezin karşı kıyısındaki Karşıyaka ve Çiğli hattını izleyin. Projede denize daha yakından bakmak isteyenler için dört balıkçı iskelesi yapıldı; sabah saatlerinde olta atanları en çok bu iskelelerde görürsünüz. Bostanlı'daki örneğine benzeyen ahşap görünümlü gün batımı terası da bu kıyıdadır, sabah boş olduğu için fotoğraf için iyi bir zemin sunar.

Bitki seçimine dikkat edin, çünkü düzenleme tuzlu deniz havasına ve rüzgara dayanıklı türlerle kuruldu. Ardıç, ılgın, iğde ve defne gibi her daim yeşil kalan ağaçların yanında lavanta, kuşdili, zakkum ve gaura gibi renkli çalılar kullanıldı. Bakü Parkı bu kıyı bandının içinde kalır ve çocuklu aileler için yeni nesil oyun grupları buradadır. İzmir Heykel Çalıştayı'ndan gelen eserler de kıyıya yerleştirildi; yürürken bunları aramak yürüyüşe küçük bir hedef katar.

Bisikletle gelmek isteyenler için kıyıda bir kilometrelik bisiklet yolu ve bir BİSİM istasyonu var; ilçede toplam dört BİSİM istasyonu bulunuyor. Kısa bir tur için bisiklet kiralayıp yolun sonuna kadar gidip dönebilirsiniz. İlçenin batısındaki Limanreis'te deniz suyu analizlerinin temiz çıkmasının ardından kent merkezine en yakın mavi bayraklı halk plajı hedeflendi; denize girmeyi düşünüyorsanız plajın güncel durumunu önceden kontrol edin.

Yürürken ilçenin hikayesini de düşünün. Kaynaklara göre Romalılar bu bölgeye Luvi dilinde su geçidi anlamına gelen Akhilleion adını vermişti ve körfezin en dar yeri bu kıyının karşısındaki burundaydı. Osmanlı döneminde 1666'da Köprülü Mehmed Paşa'nın emriyle yapılan Sancakburnu Kalesi bu darlığı tutuyordu; kale bugün Balçova sınırlarında, askeri bölge içindedir. İlçenin adının Ali Onbaşı Deresi çevresindeki nar ağaçlarından geldiği anlatılır ve Narlıdere hala narenciye bahçeleri ile çiçekçiliğiyle bilinir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün aktardığına göre 1950'lerde ilçenin nüfusu yalnızca iki bin altı yüz civarındaydı. Kıyı kesimine kurulan yazlık konutlar ve narenciye üretimine gelen mevsimlik işçiler sonraki on yıllarda bu nüfusu hızla büyüttü.

Kıyıda uzun süre gölge bulmak zordur, bu yüzden sabahın serinliğini değerlendirin ve yanınıza su alın. Bir saatlik yürüyüşün sonunda sahil yolundan batıya giden ESHOT otobüslerine binerek Güzelbahçe'ye geçin; vapurla devam etmek isterseniz Güzelbahçe iskelesine İZDENİZ seferleri olduğunu da unutmayın.

Kaynak: TGRT Haber, Narlıdere Sahilevleri kıyı projesi; Vikipedi, Narlıdere.

Güzelbahçe'de durağı Yalı Mahallesi'ndeki iskelede başlatın; vapurla geldiyseniz zaten oradasınız. Yalı ilçenin en kalabalık mahallesidir ve kıyının bu bölümü balıkçı limanı, balık pazarı ve yenilenmiş sahil yoluyla Güzelbahçe'nin gündelik hayatının merkezidir. İlçe ekonomisinin temelinde balıkçılık ve tarım yatar, bu yüzden sabah ya da öğleye doğru limanda teknelerin gelişini görmek bu durağın en özgün anıdır. Limanın çevresinde balık pazarı vardır; tezgahlara bakıp körfezin hangi mevsimde ne verdiğini öğrenmek için iyi bir yerdir.

Ardından limandan gece pazarına doğru uzanan sahil yolunda yürüyün. Yaklaşık bir kilometrelik bu kesim birinci ve ikinci etap çalışmalarla yenilendi; palmiyeler, kent mobilyaları, park ve plaj düzenlemesiyle mahallenin kordonu gibi kullanılıyor. Yol boyunca denizin hemen kenarında banklar var, bir tanesine oturup körfezin batısına, Urla yönüne bakın. Yolun içinde mahalle parkları da bulunur, çocuklarla geliyorsanız mola yerleri olarak kullanabilirsiniz.

Yaz aylarında Yalı Mahallesi'nde her akşam gece pazarı kurulur; rotayı yazın tersten yapıyorsanız bu durağı akşama bırakmak iyi bir fikirdir. Kıyının daha batısında Siteler Mahallesi'nde ilçe belediyesinin işlettiği halk plajı vardır ve Maltepe sahil şeridinde de denize girilebilir. İlçe sahilinde biri mavi bayraklı olmak üzere sekiz plaj bulunuyor; sezona göre durumlarını ilçe belediyesinden kontrol edin. Güzelbahçe'nin sahil bandı doğuda Narlıdere'nin Limanreis kesiminden batıda Urla'nın Çamlıçay kesimine kadar uzanır, yani bu yürüyüşte ilçenin kıyısının yalnız bir parçasını görürsünüz.

İlçenin adının hikayesi de bu durağın konusudur. Güzelbahçe'nin en eski adı Kilizman'dır ve bu ad, Urla İskele'de kalıntıları bulunan antik Klazomenai kentinden gelir. 1936'da Kızılbahçe adıyla Urla'ya bağlı bucak merkezi oldu, 1957'de bugünkü adını aldı ve 1993'te ayrı ilçe yapıldı. Bir süre Narlıdere ile birleşip Narlıbahçe adıyla tek ilçe olmuşlardı; ilk durakla bu durak arasındaki bağ bu yüzden yalnız coğrafi değildir.

Fotoğraf için iskeleden kıyıya dönerek çekilen kareler, mahallenin alçak binalarını ve arkadaki yamaçları birlikte verir. Öğle saatlerinde ışık serttir, deniz rengini en iyi sabah ya da ikindi saatlerinde yakalarsınız. İskelenin çevresinde ve sahil yolunda oturacak çok yer var, bu yüzden öğle yemeği molasını burada vermek mantıklıdır. Kışın körfezden esen rüzgar burada da hissedilir, bahar ve yaz ayları kıyı yürüyüşü için daha uygundur.

Durağın sonunda Urla İskele'ye geçmek için batıya giden ESHOT otobüslerini kullanabilirsiniz; araçla geliyorsanız sahil yolu sizi Urla'ya taşır. Yaz sezonunda İZDENİZ vapurlarının Urla'ya da sefer yaptığını hatırlayın, güncel sefer bilgisini İZDENİZ'den kontrol edin.

Kaynak: Vikipedi, Güzelbahçe; Yeni Bakış, Güzelbahçe'de keşfedilmeyi bekleyen yerler; Karar, Güzelbahçe sahil yolu.

Urla İskele, Urla merkezinin kuzeyindeki İskele Mahallesi'nin kıyısıdır ve bu rotanın tarih yükü en ağır durağıdır. İskeleye varınca önce limanın doğusuna, yolun tam üzerinden geçtiği alçak tepeye bakın; burası Limantepe Höyüğü'dür. Höyük Ege Denizi'nin bilinen en eski limanlarından biri kabul edilir ve yerleşimin izleri Kalkolitik Çağ'dan Tunç Çağı'nın sonlarına kadar uzanır. Sit alanı 1950'de Ekrem Akurgal tarafından bilim dünyasına duyuruldu, 1992'den beri Hayat Erkanal yönetiminde kazılıyor. Karadaki kazılara Hayfa Üniversitesi'nin yürüttüğü su altı çalışmaları da eklendi, yani bu limanın bir bölümü bugün denizin altındadır.

Kazı alanı kendi düzenine göre çalışır, bu yüzden içeri girmeye çalışmayın; höyüğü yoldan ve kıyıdan okuyun. Kaynaklar, Urla iskelesine giden çağdaş karayolunun tepeyi doğu-batı yönünde kestiğini ve kıyıdaki yazlık yapıların höyüğe zarar verdiğini yazıyor. Bu bilgiyle baktığınızda sıradan bir yol kenarı gibi görünen tepenin altında binlerce yıllık bir surun ve evlerin yattığını düşünmek zor değil. Kalkolitik tabakalarda Melos adasından gelen obsidyen bulunması, burasının çok erken dönemlerde bile Ege adalarıyla bağlantılı bir liman olduğunu gösterir.

Sonra kuzeye, Karantina Adası'na uzanan yola yönelin. Ada İskele Mahallesi'nin tam karşısındadır ve antik Klazomenai kentinin kalıntılarının bir bölümünü taşır; Klazomenai halkı Pers korkusuyla anakaradan bu adaya geçmişti. Kaynaklara göre adanın karaya ilk bağlanması Büyük İskender döneminde oldu, antik yol zamanla yıkıldı ve bugünkü dolgu 1955'te yapıldı. Adanın adı, Fransızların 1865'te kurduğu karantina tesislerinden gelir; tesisler salgın hastalıklarla mücadelede Birinci Dünya Savaşı'nın sonuna kadar kullanıldı. Karantina Adası dünyada ayakta kalan üç karantina adasından biri sayılır.

Adanın sonraki hayatı da ilginçtir. 1950'lerde Deniz ve Güneş Enstitüsü, 1960'larda kemik ve eklem hastalıkları hastanesi olan tesisler 1986'da Urla Devlet Hastanesi'ne dönüştü ve hastane 2014'te ada dışındaki yeni binasına taşındı. Ada bugün sit alanıdır ve fiilen Sağlık Bakanlığı kullanımındadır; içine girilip girilemeyeceğini önceden sorun, bu durakta adayı yoldan ve kıyıdan izlemek yeterlidir. Yol boyunca yürürken sağınızda ve solunuzda körfezin iki ayrı yüzünü görürsünüz.

Klazomenai'nin anakaradaki kalıntıları da yakındadır ve kent, MÖ altıncı yüzyıla tarihlenen zeytinyağı işliğiyle bilinir; bu ören yeri ayrı bir ziyareti hak eder. İskele çevresi bugün balıkçı limanı ve deniz kenarındaki yemek yerleriyle İzmirlilerin akşam kaçamağıdır. Gün batımını burada beklemeyecekseniz öğleden sonra iskelede kısa bir yürüyüş yapıp limanı izleyin. Rotanın son durağı Barbaros, Urla merkezinin güneybatısında, iç kesimdedir; oraya geçmek için araç gerekir ve yol sizi kıyıdan zeytinlik ve bağlarla kaplı yamaçlara taşır.

Kaynak: Vikipedi, Limantepe; Vikipedi, Karantina Adası; Vikipedi, Klazomenai.

Barbaros'a vardığınızda aracınızı köyün girişinde bırakın ve sokaklara yürüyerek girin; bu durak arabayla değil adımla gezilir. Köy 2014'e kadar köy statüsündeydi, bugün Urla'ya bağlı bir mahalledir ve sakinlerinin anlattığına göre yaklaşık yedi yüz yıllık bir yerleşimdir. Eski adı Sıradam'dır; 1928 tarihli köy listesinde ise Barbaros adıyla, Çeşme kazasının Barbaros nahiyesine bağlı bir köy olarak geçer. 1940 sayımında nüfusu 507 kişiydi ve 1955'te Urla'ya bağlı nahiyenin köyleri arasında sayılıyordu.

Köy meydanından başlayın; anıtın bulunduğu bu meydan köyün buluşma yeridir ve arkasındaki tepeler köyün tarım alanlarına açılır. Sonra sokaklara dağılıp oyukları arayın. Oyuk, buranın dilinde bostanlara dikilen korkuluk demektir ve 2016'dan beri köyün her köşesinde renkli korkuluklar sergileniyor. İlk yıl köy halkı atölyelerde dört yüz civarında oyuk yaptı; o sırada köyün nüfusu dört yüz on altı kişiydi, yani her köylüye bir korkuluk düştü. Korkuluklar sıcakta ve soğukta yıprandığı için her yıl yenileniyor, bu yüzden her gelişinizde farklı yüzlerle karşılaşırsınız.

Korkulukların bir amacı var: tarıma dikkat çekmek. Oyuk Festivali, köyde tarımı canlandırmak, köyü tanıtmak, köylüye gelir sağlamak ve göçü tersine çevirmek için imece usulüyle başlatıldı. İlk festivale altı bin kişi katıldı ve festival her yıl yaz sonunda yapılıyor. Köyde turizmin geçmişi de daha eskiye uzanır; 1970'lerin ikinci yarısından 1998'e kadar haftada bir gün düzenlenen halk oyunları gösterilerine gelen ziyaretçilere köy kadınları yol kenarında el işlerini satıyordu.

Barbaros 17 Ekim 2025'te Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü'nün en iyi turizm köyleri listesine girdi. O tarihten sonra yerli ve yabancı ziyaretçi sayısı arttı, bu yüzden hafta sonları ve festival günlerinde sokaklar kalabalık olur. Köyün en yoğun mevsimleri ilkbahar ve sonbahardır; sakin bir gezi istiyorsanız hafta içini seçin.

Bugün köyde el sanatları atölyeleri var ve işletmelerin büyük çoğunluğunu kadınlar yürütüyor. Açık hava sineması, kadınlar korosu ve ritim atölyesi gibi etkinlikler de imeceyle düzenleniyor; takvimi değişken olduğu için gitmeden önce güncel duyurulara bakın. Atölyelerden birine katılmak, korkulukların nasıl yapıldığını ya da köyün el işlerini yakından görmek için en iyi yoldur. Köyde yerel yemek veren yerler de var, öğle ya da akşam yemeğini burada yiyerek günü kapatabilirsiniz.

Fotoğraf çekerken evlerin önündeki oyukları özgürce çekebilirsiniz, ancak avlulara ve bahçelere izinsiz girmeyin; burası yaşayan bir mahalledir. Işık öğleden sonra yumuşar ve renkli korkulukları en iyi bu saatlerde yakalarsınız. Köy sokakları dar olduğu için aracınızla içeri girmeyin, dönüşte de köyün girişinden ayrılın. İzmir'e dönüş yolunda Urla merkezinden geçerek İzmir-Çeşme Otoyolu'na bağlanabilir ya da kıyı yolunu tercih edip gün batımını körfezde yakalayabilirsiniz.

Kaynak: DHA, Barbaros en iyi turizm köyleri; Habertürk, Barbaros'un ziyaretçileri sanatla ağırlanıyor; Vikipedi, Barbaros, Urla.