
Kızılırmak Geçidinden Keskin'e Bir Gün
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Kırıkkale, adını duyuranların çoğu için bir sanayi kenti olarak bilinir. Oysa Kızılırmak'ın büyük kavsinin içinde kalan bu topraklar, çok eski çağlardan beri geçit veren, yol kavşağı olan bir bölgedir. Valilik kaynaklarına göre Japon heyetlerinin 1990 ile 1991 yıllarında yaptığı yüzey araştırmalarında il çevresinde toplam 21 höyük ve düz yerleşim saptanmıştır. Aynı kaynak, ilin tarihinin Hititler'e kadar uzandığını ve İpek Yolu güzergahında bulunduğunu belirtir. Bu rota, o uzun geçmişin en okunaklı parçalarını güneybatıdan kuzeye, Kızılırmak kıyısından kent merkezine doğru tek günde bir araya getirir.
Gün Karakeçili sınırındaki Büklükale'de başlar. Burası düzenlenmiş bir ören yeri değil, kazısı süren bir arkeolojik alandır; bu yüzden ziyaret koşulları için önceden Kırıkkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne danışmak gerekir. Kayalığın üstündeki kale ve çevresindeki yerleşim, Hitit İmparatorluk Çağı'nın bölgesel bir kentini anlatır. Ardından birkaç dakika ötedeki kitabesiz Çeşnigir Köprüsü gelir. Nehri geçmenin tarih boyunca neden bu kadar önemli olduğunu, kaleden sonra köprüde daha iyi anlarsınız. Bu iki durak birbirine bilerek yan yana konmuştur; biri geçidi denetleyen kenti, diğeri geçidin kendisini gösterir.
Öğleden sonra rota Keskin'e yönelir. Kent merkezinin yaklaşık 1 kilometre kuzeybatısındaki Sulu Mağara, yarı doğal yarı yapay bir fosil mağaradır. Antik dönemde maden galerisi olarak kullanıldığı için doğal ve insan yapımı bölümleri aynı yerde görebilirsiniz. Yalnızca havuzlu alanı kapsayan yaklaşık 115 metrelik bölüm turizm amaçlı gezilebilir; toplam uzunluk ise 285 metredir. Gün ve saat bilgisini resmi sayfalardan kontrol etmeden yola çıkmayın.
Rota, kent meydanındaki Nur Camii'nde sona erer. Mimar Necip Dinç'in tasarladığı yapı 2008'de başlamış, 2015'te tamamlanmıştır. Selçuklu ve Osmanlı mimari anlayışıyla kurulan külliye, rotanın en yeni yapısıdır ve sabahın Hitit taşlarından akşamın aydınlatılmış kubbesine uzanan bir zaman aralığı sunar. Cami aktif kullanıldığı için uygun giyinmek, ayakkabıyla girmemek ve telefonu sessize almak gerekir.
Sıra bilerek böyledir. Önce nehrin kıyısında en eski katmanlara bakılır, sonra Keskin'de doğa ve jeolojiye geçilir, gün kentin çağdaş mimarisiyle kapanır. Duraklar arasındaki yolculuk özel araçla yapılır; mesafe ve süreler kaynaklarda yer almadığı için burada rakam verilmemiştir. Her durak için önerilen süreler yalnızca gezme temposunu göstermek içindir. Bozkır yolculuğunda su ve rahat ayakkabı yanınızda olsun.
Süre: tam gün. En iyi zaman: Gün ışığının uzun olduğu, havanın açık geçtiği bahar ve sonbahar günleri bu rotaya en uygun zamandır.. Ulaşım: Rota dört ayrı noktaya dağıldığı için özel araçla gezilmelidir. Büklükale ve Çeşnigir Köprüsü Karakeçili ile Keskin arasındaki Kızılırmak kıyısında, Sulu Mağara Keskin'de, Nur Camii ise Kırıkkale kent meydanındadır.
Kaynaklar
- Kültür Portalı, Büklükale, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kirikkale/kulturenvanteri/buklukale
- Japon Anadolu Arkeoloji Enstitüsü, Büklükale, https://old.jiaa-kaman.org/en/excavation_buklukale.html
- Kültür Portalı, Çeşnigir Köprüsü, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kirikkale/kulturenvanteri/cesnigir-koprusu
- Milli Eğitim Bakanlığı, Çeşnigir Köprüsü ve Kanyonu, https://okuldisiogrenme.eba.gov.tr/mekan-detay/cesnigir-casnigir-koprusu-ve-kanyonu-202
- Kültür Portalı, Sulu Mağara, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kirikkale/kulturenvanteri/sulu-magara694295
- Milli Eğitim Bakanlığı, Sulu Mağara, https://okuldisiogrenme.eba.gov.tr/mekan-detay/sulu-magara-1797
- Kırıkkale Valiliği, Yer Altı Şehri ve il tarihi, https://www.kirikkale.gov.tr/yer-alti-sehri-tabiat-parki
- Milli Eğitim Bakanlığı, Nur Camisi, https://okuldisiogrenme.eba.gov.tr/mekan-detay/nur-camisi-1739
- Kırıkkale Turizm ve Tanıtım Portalı, Nur Camisi, https://www.kirikkale.com.tr/mekan/nur-camisi
Rota Durakları

Büklükale
Rotanın ilk durağı, Kızılırmak'ın geçit noktasını gözleyen bir kazı alanıdır. Büklükale, Ankara'dan Kaman'a giden yolun Kızılırmak'ı geçmeden hemen önce sol yanında yer alır. Kültür Portalı kaydı yeri Ankara'nın yaklaşık 100 kilometre güneydoğusunda gösterir. Burası bir müze ya da düzenlenmiş ören yeri gibi karşılamaz; kazı alanıdır ve ziyaret koşulları resmi kaynaklarda yazılı değildir. Yola çıkmadan önce kazı dönemi ve erişim için Kırıkkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne danışın. Alana yaklaştığınızda önce uzaktan bakın ve yerleşimin nehre göre konumunu okuyun. Japon Anadolu Arkeoloji Enstitüsü'nün sayfası, nehre bakan kaya çıkıntısı üzerinde büyük bir yapı kalıntısı bulunduğunu, çıkıntının altında ise yerleşim kalıntılarının bu yapıyı çevrelediğini anlatır. Bu yüzden bakışınızı iki katmana ayırın; yukarıda kale kayalığı, aşağıda yerleşimin yayıldığı düzlük. Kültür Portalı kayalığın tepesine kale der ve kazının burada yapıldığını yazar. Tepenin sırtında yüzeyde görünen büyük taş sıraları, kazının ilk sorularından birini oluşturmuştur. Tepeyi çeviren taş duvarın yüksekliğinin yaklaşık 7 metreyi aştığı belirtilir. Kaynak bu duvarın kale savunması amacıyla yapılmış olabileceğini düşünür. Yedi metre, iki katlı bir evin üzerinde bir yüksekliktir; bu ölçüyü gözünüzde canlandırarak taş sıraların önünde durun. Kazı tabakalarında en üstte Osmanlı, altında Demir Çağı, en altta ise Hitit İmparatorluk Çağı'na denk gelen Geç Tunç tabakası ayırt edilmiştir. En alttaki katta yangın geçirmiş mimari kalıntılar bulunmuştur, ancak bu mimarinin işlevi kaynakta henüz anlaşılamamış olarak yazılır. Bu belirsizliği bir eksiklik olarak değil, kazının sürdüğünün işareti olarak okuyun. Yerleşimin bir Hitit kenti olduğu tahmini 2009 kazılarıyla doğrulanmıştır. Japon heyetinin yüzey buluntularına dayanan değerlendirmesine göre kayalığı çevreleyen kent yaklaşık 500 metre çapındadır. Heyet, nehre bakan yüzde iki metreyi aşan büyük taşlardan oluşan bir sıra da kaydetmiştir. Kaman-Kalehöyük'te Hitit İmparatorluk Çağı tabakası ince ve sonraki yapılarla bozulmuş olduğu için Büklükale, bu eksik halkayı tamamlayabilecek bir yer olarak seçilmiştir. Kayalığı ve çevresini birkaç farklı mesafeden fotoğraflayın; uzaktan çekim yerleşimin nehirle ilişkisini, yakından çekim taş dokusunu gösterir. Alanda kazı ekipleri çalışıyorsa çalışma alanına girmeyin ve açma kenarlarına yaklaşmayın. Taş ve kırık seramik gibi yüzey buluntularını yerinde bırakın; alan 1990 tarihli kararla tescillidir. Bir sonraki durak olan köprüyü de çevreden görebilirsiniz. Nehri tarihsel bir engel gibi düşünerek köprüye ilerleyin.
Kaynak: Kültür Portalı ve JIAA.

Çeşnigir Köprüsü
İkinci durak, Kızılırmak üzerinde Büklükale'ye komşu bir köprüdür. Kültür Portalı envanteri köprüyü Ankara-Kırşehir karayolunun 100. kilometresinde ve Kızılırmak Nehri üzerinde gösterir. Kitabesi yoktur; bu yüzden yapım tarihi için yazıya değil, yapının karakterine ve dönem tanımına bakılır. Milli Eğitim Bakanlığı'nın sayfası köprünün Selçuklu dönemine ait olduğunu belirtir. Önce köprüyü uzaktan kavrayın ve yapının bütün siluetine bakın. Envanter kaydı iki yana eğimli bir kuruluş tarif eder. Yani yol yüzeyi ortada yüksektir ve iki yana doğru alçalır. Bu eğim, yandan bakarken en kolay fark edilen özelliktir. Merkezde sivri bir ana kemer yükselir ve kaynak bu kemerin yüksekliğini 13,65 metre olarak verir. Kemerin doğu tarafında bir, batı tarafında beş boşaltma gözü vardır. Gözleri sayarak ilerleyin; bu asimetri köprünün kendine özgü okuma anahtarıdır. Kaynak ayrıca ana kemerin iki yanında kemer açıklıkları halinde boş bırakılmış hafifletme boşluklarından söz eder. Bu boşluklar, dolu duvarlı köprülere kıyasla yapıya daha hafif ve çözülmüş bir görünüm verir. Boşaltma gözleri bu yüzden hem bir mühendislik çözümü hem de görünümün belirleyici öğesidir. Gözleri alt açıdan görmek için kıyıya yaklaşmak gerekebilir; zeminin kaygan olabileceğini unutmayın. Fotoğraf için sabahın erken ya da akşamüstünün yan ışığı, taş dokusunu ve gözlerin gölgesini belirginleştirir. JIAA'nın sayfası, Ankara'dan Kaman'a giden güzergahın Kızılırmak'ı bu bölgede geçtiğini ve bu konumun eski çağlardan beri önemli bir ulaşım kavşağı olduğunu belirtir. Aynı sayfa Büklükale'nin bu geçidi denetlediğini de yazar. Böylece ilk durakta gördüğünüz kayalık ile bu durağın köprüsü aynı coğrafi sorunun iki ayrı yanıtı gibi okunabilir; biri denetim, diğeri geçiş. Envanter kaydı restorasyon çalışmalarının sürdüğünü yazar; güncel durum, erişim ve güvenlik düzenlemeleri için il kültür ve turizm müdürlüğüne danışın. Yol kenarında araç trafiği olabilir; durup bakarken ve yürürken dikkatli olun. Çevredeki arazi, Kızılırmak'ın bu bölgede nasıl bir engel oluşturduğunu anlamanıza yardımcı olur. Rotanın devamında Keskin'e doğru ilerleyin; sıradaki durak kente yakın bir mağaradır.
Kaynak: Kültür Portalı ve MEB.

Sulu Mağara
Üçüncü durak Keskin'de, kent merkezinin yaklaşık 1 kilometre kuzeybatısındaki Sulu Mağara'dır. Valilik ve Kültür Portalı, mağaranın Kırıkkale-Kayseri karayolunun yaklaşık 500 metre doğusunda olduğunu yazar. Mağara, Karpuzbayırı Tepesi'nin güneybatıya bakan üst yamacında, yaklaşık 1180 metre rakımda yer alır. Gün ve saat bilgisi için resmi sayfalara bakın; gezi öncesinde il kültür ve turizm müdürlüğünden güncel durumu teyit etmek en güvenlisidir. Mağaranın toplam uzunluğu 285 metre olarak verilir, ancak turizm amaçlı gezilebilen bölüm yaklaşık 115 metredir. Bu bölüm, kayalar arasından gelen suların oluşturduğu havuzlu alanı kapsar. Yani mağaranın tamamını değil, kontrollü bir kesitini gezeceksiniz; turistik bölümün dışına çıkmayın. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'nün 1996 incelemesi mağarayı yatay gelişmiş, yarı doğal yarı yapay, düden konumlu fosil bir mağara olarak tanımlamıştır. Giriş ve havuzlu salon doğal kesimdir; küplü galeri ile alt maden galerisi ise insan eliyle açılmıştır. Salonlar arasında ilerlerken hangi bölümün doğal, hangisinin insan eliyle açılmış olduğunu ayırt etmeye çalışın. Mağara üç kat ve üç galeriden oluşur. Farklı bölümlerinde mermer, çamur taşı ve kum taşı gibi kayaçlar görülür. Havuzlu salonun Pliyosen dönemine ait olduğu belirtilir. Mağaranın antik dönemde maden galerisi olarak kullanıldığı kaynaklarda yazılıdır. Üzerini örten kaya kalınlığı 10 ile 18 metre arasında değişir. Erken Hristiyanlık döneminde geçici sığınak ve yerleşim alanı olarak kullanıldığı düşünülmektedir. Zemin kaygan olabileceği için kaymaz tabanlı, kapalı ayakkabı giyin. Merdiven, dar geçit ve alçak tavanlı bölümlerde başınıza dikkat edin; mümkünse koruyucu başlık kullanın. Doğal oluşumlara dokunmayın ve suya girmeyin. Sessiz olun ve mağaradaki canlı yaşama saygı gösterin. Ortam serin ve nemli olduğundan, üzerinize bir kat fazladan giysi alın. Fotoğraf çekerken acele etmeyin ve diğer ziyaretçilerin geçişini engellemeyin. Çıkışta çevredeki yamaçtan Keskin yerleşmesine doğru bakın ve kentin güneydoğunuzda kaldığını hatırlayın. Bu durak rotanın doğa ve jeoloji molasıdır; ardından kuzeye, Kırıkkale kent merkezine geçilir.
Kaynak: Kültür Portalı, MEB ve Valilik.

Kırıkkale Nur Camii
Son durak, Kırıkkale kent meydanında yer alan Nur Camii'dir. Milli Eğitim Bakanlığı sayfası adresi Bosna Caddesi üzerinde gösterir. Bu durağı mimari açıdan okuyun; cami hala aktif ibadet mekanı olarak kullanılmaktadır. Ziyaret adabı için resmi sayfadaki notlara uyun; dini mekana uygun giyinin, ayakkabıyla girmeyin, içeride yiyecek ve içecek tüketmeyin, telefonunuzu sessize alın. Ziyaret saatleri için Kırıkkale İl Müftülüğü'nün resmi sayfasına bakın. Grup ziyaretlerinde İl Müftülüğü'nden randevu alınırsa rehberlik hizmeti verilebildiği yazılıdır. Yapı Mimar Necip Dinç tarafından tasarlanmıştır. İnşaat 2008 yılında başlamış ve 2015 yılında tamamlanmıştır. Cami Selçuklu ve Osmanlı mimari anlayışıyla inşa edilmiştir. Kaynaklara göre Mimar Sinan'ın ustalık dönemi eseri Edirne Selimiye Camisi'nin üslubu esas alınmıştır. Dışarıdan önce ana kütleye bakın; ana kubbenin yüksekliği kaynaklarda 32 metre olarak verilir. Ana gövdeye köşelerden giydirilmiş dört minare vardır ve her biri üç şerefelidir. Minarelerin yerleşimine bakarak yapının simetrisini okuyun. Kapalı alan kaynaklarda yaklaşık 25 bin metrekare olarak yazılır. Kaynaklar kapasiteyi toplam 10 bin kişi olarak verir; bunun 4 bini kapalı, 6 bini açık alandadır. Bu rakamlar kaynaklara göre yaklaşık olduğundan temkinle okunmalıdır. Külliyede konferans salonu, seminer salonu, kütüphane ve okuma salonu, el sanatları eğitim merkezi, derslikler ve aile rehberlik bürosu gibi birimler bulunur. Bu birimler yapının kent meydanında çok işlevli bir külliye olarak tasarlandığını gösterir. Aydınlatma sistemi Uluslararası Aydınlatma Tasarımcıları Birliği'nden Liyakat Ödülü almıştır. Kaynaklar yapıyı özellikle gece vakti görmeyi önerir; akşam ışığında dışarıdan bakmak yeterlidir. Gündüz ve akşam ışığında yüzeylerin nasıl farklı göründüğünü karşılaştırın. Meydanda uygun bir noktadan bütün kütleyi geniş açıyla görün. Fotoğraf çekerken ibadet edenleri kadraja almamaya özen gösterin. Sabah Hitit kalıntılarında başlayan gün burada yüzyıllar arası bir karşılaştırmayla kapanır.
Kaynak: MEB ve Kırıkkale Turizm Portalı.
Yorumlar
Yükleniyor...
