
Kaleden Domuztepe'ye Kahramanmaraş Turu
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Bu rota Kahramanmaraş'ı üç ayrı zaman katmanında okur: kent merkezindeki tepenin üzerinde Geç Hitit çağından beri onarılarak ayakta kalan bir kale, kalenin güneyinde Dulkadiroğlu Beyliği döneminin mimarisini taşıyan bir cami, kent çeperinde bir tabiat parkı ve ovanın güneyinde altı bin yıldan eski bir höyük. Sıralama coğrafyayı izler. Sabah kent merkezinde başlarsınız, öğleye doğru Gaziantep yolu üzerinde doğaya çıkarsınız, günün son bölümünü ise Pazarcık tarafındaki kazı alanının çevresinde geçirirsiniz.
İlk iki durak yürüme mesafesindedir. Kale, kent merkezinde, Ulu Camii'nin kuzeyinde yükselir. Valilik sayfası kalenin kesin inşa tarihinin bilinmediğini, ancak bir yazıttan Geç Hitit Kralı III. Halpuruntaş zamanında (MÖ 810-783) yaptırıldığının anlaşıldığını yazar. Kale sonraki dönemlerde Roma'dan Cumhuriyet'e uzanan onarımlarla bugüne gelmiştir. Ulu Camii ise vakfiyelere göre 1442-1454 arasında Süleyman Bey tarafından yaptırılmış, 1501'de Alaüddevle tarafından yenilercesine onarılmıştır. Bu iki yapıyı arka arkaya görmek, kentin neden bir kale çevresinde büyüdüğünü ve beylik döneminde nasıl bir şehir yüzü kazandığını anlamayı kolaylaştırır.
Üçüncü durak Kapıçam Tabiat Parkı'dır. Park 26 Eylül 2008'de tabiat parkı ilan edilmiştir ve Gaziantep yolu üzerinde, kent merkezinin güneydoğusundadır. Beş hektarlık botanik bahçesi 425 bitki türü barındırır ve üç yapay gölet kuşlara ve böceklere yaşam alanı sağlar. Taş ve tarihten sonra bu durak yürüyüş ve dinlenme molasıdır.
Son durak Domuztepe Höyüğü'dür. Höyük, Pazarcık'ta Emiroğlu yakınında, Toros ve Amanos dağları arasındaki Maraş ovasındadır. Kaynaklara göre yaklaşık 20 hektarlık yerleşme MÖ 6000-5500 arasına, Halaf kültürü dönemine tarihlenir. Burası bir kazı alanıdır; giriş ve ziyaret koşulları resmi sayfalarda yer almadığı için yola çıkmadan il kültür turizm müdürlüğüne ve Pazarcık Belediyesi'ne danışmak gerekir.
Turun tamamı için bir araç şarttır. Duraklar arasındaki mesafe ve süreyi kaynaklar vermediği için yola çıkmadan harita uygulamasından kendiniz hesaplayın. Tesislerin ve alanların çalışma düzeni dönemsel olarak değişebilir. Açılış saati ve giriş koşulu gibi bilgileri ilgili kurumların güncel sayfalarından kontrol edin. Ulu Camii'nde ibadet saatlerinde sessiz olun ve kıyafet ile ayakkabı kurallarına uyun. Kapıçam'da ateş ve çöp kurallarına, Domuztepe'de ise kazı alanının korunmasına özen gösterin. Rahat yürüyüş ayakkabısı, su ve güneşten koruyucu bir şapka gün boyunca işinize yarar.
Süre: tam gün. En iyi zaman: Gün ışığının uzun olduğu ilkbahar ve sonbahar günleri, sabah erken başlayarak.. Ulaşım: Kale ve Ulu Camii kent merkezinde birbirine yakındır; Kapıçam için Gaziantep yolu üzerinden şehir merkezinden kalkan halk otobüsü kullanılabilir, Domuztepe için ise Pazarcık yönünde özel araç ya da taksi gerekir.
Kaynaklar
- Kültür Portalı, Kahramanmaraş Kalesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kahramanmaras/gezilecekyer/kahramanmaras-kalesi
- Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kahramanmaraş Kalesi, https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-152588/kahramanmaras-kalesi.html
- Kahramanmaraş Valiliği, Tarihi Konaklar ve Dini Değerler, https://www.kahramanmaras.gov.tr/tarihi-konaklar-ve-dini-degerler
- Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Ulu Cami, https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-152463/ulu-cami.html
- Kültür ve Turizm Bakanlığı Basın Müşavirliği, Ulu Camii yeniden ibadete açıldı, https://basin.ktb.gov.tr/TR-448838/kahramanmaras-ulu-camii-yeniden-ibadete-acildi.html
- Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kapıçam Tabiat Parkı, https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-277382/kapicam-tabiat-parki.html
- MEB Okul Dışı Öğrenme Ortamları, Kapıçam Tabiat Parkı, https://okuldisiogrenme.eba.gov.tr/mekan-detay/kapicam-tabiat-parki-5421
- Pazarcık Belediyesi, Domuztepe Höyüğü, https://www.pazarcik.bel.tr/kent-rehberi/tarihi-yerler/domuztepe-hoyugu
- Internet Archaeology, Healey ve Campbell, Domuztepe, https://intarch.ac.uk/journal/issue26/20/2.html
Rota Durakları

Kahramanmaraş Kalesi
Kale, kent merkezinde, Ulu Cami'nin kuzeyinde yükselen bir tepenin üzerindedir. Kültür Portalı'na göre tepenin güney tarafı sivri ve yüksek, kuzey tarafı ise hafif meyillidir. Bu yüzden yapıyı en iyi, kuzeyden yavaş yavaş yükselerek okursunuz. Eğimli zeminde rahat bir yürüyüş ayakkabısı giymek işinizi kolaylaştırır. Girişte durup önce surların genel görünüşüne bakın. Surlar dikdörtgen bir plan çizer ve kaynaklara göre ortalama 1,70 metre kalınlığındadır. Kare planlı burcun dış duvarlarında kesme taş, iç duvarlarında moloz taş kullanılmıştır. İki malzemeyi karşılaştırmak için duvara yakından bakmanız yeterlidir. Kesme taşın düzgün derzleri ile moloz taşın düzensiz dokusu arasındaki fark birkaç adımda anlaşılır. Kalenin kesin inşa tarihi bilinmemektedir. Valilik kaynağı, kale ve çevresinde yapılan kazılarda Geç Hitit dönemine ait birçok eser bulunduğunu yazar. Aynı kaynağa göre Maraş Aslanı olarak bilinen heykelin üzerindeki yazıttan, kalenin Geç Hitit Kralı III. Halpuruntaş (MÖ 810-783) tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Maraş Aslanı bugün müze eseridir; bu nedenle kalede aranmamalı, yalnız kentin eski kimliğinin bir izi olarak hatırlanmalıdır. Evliya Çelebi'nin 17. yüzyılda aslanın kale kapısında bulunduğunu belirttiği kaynaklarda yazılıdır. Kale sonraki yüzyıllarda Asur, Med, Pers, Kapadokya Krallığı, Roma, Bizans, Anadolu Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde çeşitli onarım ve eklerle günümüze ulaşmıştır. Duvarlara bakarken bu katmanlı geçmişi aklınızda tutun. Tepenin üst bölümünde ovaya doğru dönün; valilik kaynağı kalenin konumu nedeniyle ovaya ve çevreye tamamen hakim olduğunu söyler. Kentin düzenini bu yükseklikten kavramak, ziyaretin asıl kazancıdır. Fotoğraf için ışığın yumuşak olduğu sabah saatlerini ya da akşamüstünü seçin. Kalenin surlarında ve alanında 2017'de esaslı bir restorasyon başlatılmış, kale içindeki peyzaj ve yenileme çalışmalarıyla 2020'de tamamlanmıştır. Kale 5 Haziran 2020'de ziyarete açılmıştır. Açılış saatleri ve giriş koşulları değişebildiği için güncel bilgiyi il kültür ve turizm müdürlüğünün sayfasından kontrol edin. Kaynaklarda adres olarak Şehit Muallim Hayrullah Caddesi verilir. Şehir içinden dolmuş, halk otobüsü ve taksiyle ulaşım kolaydır. Turun ilk durağı olduğu için burada acele etmeyin ama sürenizi de aşmayın. Çıkışta kalenin güneyindeki kent meydanına inip Ulu Camii'ne yürüyün.
Kaynak: Kültür Portalı, Kahramanmaraş Kalesi.

Kahramanmaraş Ulu Camii
Kaleden güneye inince kent meydanında Ulu Camii'ne ulaşırsınız; valilik kaynağı yapının kalenin güneyinde, kent meydanında olduğunu yazar. İl müdürlüğü adresi Atatürk Bulvarı, Kurtuluş Mahallesi olarak verir. Bu durak bir mimari ve şehir tarihi okumasıdır. Önce avlu ya da yapının önünde durup bütün görünüşe bakın. İl müdürlüğü kaynağına göre vakfiyelere bakılırsa cami, Dulkadiroğlu Beyliği hükümdarı Süleyman Bey tarafından 1442-1454 yılları arasında yaptırılmıştır. Aynı kaynak, Süleyman Bey'in oğlu Alaüddevle'nin camiyi 1501'de yenilercesine onarttığını yazar. Bakanlık basın duyurusu ise Alaüddevle Bozkurt Bey'in 1500'lü yıllarda yapıyı genişlettiğini belirtir. Kaynaklar arasındaki bu fark yüzünden yapıyı tek bir yıla bağlamak yerine bu iki dönemi birlikte anmak daha doğrudur. Cami, ahşap tavanlı camiler grubunda yer alır. Dıştan 22 x 40,90 metre ölçülerinde bir harim, 5,30 x 40,90 metre ölçülerinde bir son cemaat yeri ve tek şerefeli bir minareden oluşur. Cephe boyunun 40,90 metreyi bulması, yapıya yatay ve yayvan bir görünüm kazandırır. Cephe duvarlarında ahşap hatıl, kaba yonu taş ve moloz taş kullanıldığı kaydedilir. Duvara yaklaşıp ahşap hatılların taş sıraları arasındaki yerini izleyin. Valilik kaynağı yapıda Memluklu ve Selçuklu etkisinin görüldüğünü yazar. İl müdürlüğü ise camide beylikler dönemi ile erken Anadolu Selçuklu mimarisinin özelliklerini anar. Köşk Minaresi ve mukarnas kavsaralı taç kapı yapıya özgünlük kazandıran ögeler olarak öne çıkar. Mukarnas, kapı nişlerinde sıralanan kademeli oyma birimlere verilen addır. Taç kapıya önden bakın, sonra başınızı kaldırıp kavsarayı inceleyin. Minare, taç kapı, mihrap ve minber üzerindeki bezemeler il müdürlüğü kaynağında dikkat çeken ögeler olarak sayılır. Ulu Camii şehrin tarihindeki önemli olaylara tanıklık etmiş bir yapıdır. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün yürüttüğü restorasyon tamamlanmış ve cami 2026'da yeniden ibadete açılmıştır. Cami bir ibadet yeridir; girerken ayakkabılarınızı çıkarın. Omuzları ve dizleri örten, sade bir kıyafet tercih edin. İbadet saatlerinde sessiz kalın, ibadet edenlerin önünden geçmeyin ve fotoğraf çekerken onları kadraja almayın. Girişe uygun saatleri yerinde öğrenin. Bundan sonra Gaziantep yolu üzerindeki Kapıçam için araca geçersiniz.
Kaynak: Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Ulu Cami.

Kapıçam Tabiat Parkı
Kapıçam, Kahramanmaraş-Gaziantep yolu üzerinde, kent merkezinin güneydoğusunda yer alan bir tabiat parkıdır. Alan 26 Eylül 2008'de tabiat parkı ilan edilmiştir. Milli Eğitim Bakanlığı'nın okul dışı öğrenme sayfası, ana yol üzerindeki parka toplu taşımayla da ulaşılabildiğini yazar. Aynı sayfada şehir merkezinden kalkan 40 numaralı halk otobüsü anılır; güzergah ve sefer bilgisini güncel kaynaktan kontrol edin. Park yol üzerinde olduğu için özel araçla da kolayca bulunur. Parkın en dikkat çekici bölümü botanik bahçesidir. Botanik bahçe 5 hektarlık bir alanı kaplar ve il müdürlüğü ile Milli Eğitim sayfasına göre 425 nadir, endemik, otsu ve odunsu bitki türü barındırır. Endemik, yalnız belirli bir bölgede doğal olarak yetişen demektir. Bahçede üç yapay gölet bulunur. Milli Eğitim sayfasına göre bu göletler kendine has bir yaşam alanı oluşturur ve birçok böcek türünün yanında bazı kuş türlerini de çeker. Gölet kıyısında yavaş yürüyüp sessizce beklemek, yaban hayatı gözlemlemenin en uygun yoludur. Aynı sayfa bu alanı yaban hayatı gözlemi ve fotoğrafı için elverişli olarak tanımlar. Bitki türlerini ilerlerken otsu ve odunsu olarak ayırıp karşılaştırın. Park, kaynaklarda ağaç tünelleri ve mevsim renkleriyle doğa fotoğrafçılığı için zengin fırsatlar sunan bir alan olarak anılır. Bu nedenle ziyaretinizi mevsime göre planlayın. Tabiat parkı içinde botanik bahçesi ve yapay göllerin yanında bir mesire alanı ve bir keklik üretim istasyonu da bulunur. Park içinde ayrı bir eğlence alanı da vardır; bu rotada ana konu doğa yürüyüşüdür. Piknik alanlarında mangal ve ateş yakmak için belirlenmiş özel alanlar vardır. Bu alanların dışında ateş yakmayın ve orman yangınlarına karşı duyarlı olun. Park çeşitli hayvanlara ev sahipliği yapar; hayvanlara yiyecek vermeyin ve yaşamlarını rahatsız etmeyin. Çöplerinizi geride bırakmayın. Resmi olarak belirlenmiş kesin bir ziyaret saati bulunmadığı, alanın genellikle gün ışığında açık olduğu belirtilir. Parktaki bazı tesisler dönemsel olarak kapalı olabilir; gitmeden önce ilgili birimlerden bilgi alın. Rota içinde bu durak, kent merkezindeki taş ve tarih yoğunluğundan sonra yürüyüş ve dinlenme molasıdır. Su, şapka ve rahat ayakkabı yanınızda olsun. Çıkışta yolun güneyine, Pazarcık yönüne devam edersiniz.
Kaynak: MEB Okul Dışı Öğrenme, Kapıçam Tabiat Parkı.

Domuztepe Höyüğü
Domuztepe, Maraş ovasında, Pazarcık ilçesinde Emiroğlu yakınında bir höyüktür. Pazarcık Belediyesi höyüğü Kelibişler ve Emirler köyleri arasında gösterir. Bu durak bir kazı alanıdır; müze ya da düzenlenmiş bir gezi parkuru gibi düşünmeyin. Giriş ve ziyaret koşulları resmi sayfalarda yer almadığı için yola çıkmadan il kültür turizm müdürlüğüne ve Pazarcık Belediyesi'ne danışın. Kazı alanı korunan bir arkeolojik sahadır; izinsiz girilmez, yüzeyden buluntu toplanmaz. Internet Archaeology makalesine göre höyük, Gaziantep ile Kahramanmaraş kentleri arasında, Toros ve Amanos dağları arasındaki Maraş ovasında yer alır. Aynı makale yerleşmenin büyüklüğünü yaklaşık 20 hektar olarak verir. Höyük 1994'te keşfedilmiştir. 1995-2006 arasında Manchester Üniversitesi ve UCLA'nın ortak ekibi, Stuart Campbell ve Elizabeth Carter yönetiminde kazı yapmıştır. 2008'den bu yana çalışmayı Manchester Üniversitesi ve British Museum sürdürmektedir. Yerleşme yaklaşık MÖ 6000-5500 arasına tarihlenir. Pazarcık Belediyesi aynı aralığı verir ve yeri Geç Neolitik ve Kalkolitik Çağ'a, yani Halaf kültürüne bağlar. Halaf, Bereketli Hilal'in kuzey bölümüne yayılan bir kültürel etki alanıdır. Makaleye göre bu dönemde yerleşmeler arasındaki malzeme ve fikir alışverişinin güçlü olduğu düşünülür. Kazılarda karmaşık mimari özellikler ve zengin bir maddi kültür ortaya çıkarılmıştır. Buluntular arasında yüksek oranda boyalı seramik, hayvan ve insan figürinleri yer alır. Kazıma desenli damga mühürler ve mühür baskıları da bulunmuştur. İnce işlenmiş taş kaseler ile öğütme taşı aletleri, kemik aletler ve çakmaktaşı ile obsidiyenden yontma taş buluntular da listede sayılır. Obsidiyen, volkanik kökenli koyu renkli bir doğal camdır. Höyükte 10.000'den fazla obsidiyen buluntu ele geçmiştir ve bunlar yontma taş buluntuların yaklaşık yüzde 18-20'sini oluşturur. Az sayıda parçanın jeokimyasal çözümlemesi, obsidiyenin birbirinden uzak birçok kaynaktan geldiğini göstermiştir. Bu durum yerleşmenin geniş bir temas ağı içinde olduğunu düşündürür. Höyük, uzun süre üst üste yerleşilen yerlerde oluşan yapay bir tepedir; ovada bu tür alanları böyle okuyabilirsiniz. Alanı korumak için yalnız izin verilen yerlerden bakın ve fotoğrafınızı uzaktan çekin. Rota burada sona erer ve dönüş yolu Kahramanmaraş'a yönelir.
Kaynak: Internet Archaeology, Domuztepe.
Yorumlar
Yükleniyor...
