Büyükçekmece'den Silivri'ye Marmara'nın Batı Kıyısı

Güne gölün güney ucunda, denize en yakın kesimde başlayın; burası Büyükçekmece merkezinden yürüyerek ulaşılan, gölün Marmara'ya değdiği noktadır. Önce suya bakıp şekline dikkat edin: Vikipedi'ye göre bu bir deniz kulağı gölüdür. Çatalca yöresinden güneye inen Karasu'nun aşağı vadisi, yükselen deniz suyunun altında kalınca bir koy oluşmuş, koyun ağzı sonradan çakıl, kum ve kilden bir dille kapanmıştır. Önünüzde uzanan su bu yüzden bir zamanlar denizin kendisiydi. Gölü denize bağlayan kesintinin üzerinden tarihi köprü geçer; köprü önceki rotanın durağı olduğu için onu şimdilik uzaktan görmekle yetinin. Adın kökenine de bakın: Vikipedi, gölün adını köprüden önce karşıya geçmek için kullanılan, elle çekilen ve çekmece denen büyük sallardan aldığını yazar. Kaymakamlığın ilçe tarihçesi de köprüden önce iki yaka arasındaki geçişin sallarla yapıldığını söyler. Şimdi gözünüzü gölün deniz ayağına çevirin. Burada DSİ'nin 1983 ile 1988 arasında yaptığı toprak dolgu baraj, gölü denizden ayırır. İSKİ'nin su kaynakları sayfasına göre baraj 1989'da hizmete girdi ve İstanbul'a yılda yaklaşık yüz milyon metreküp su veriyor. Aynı sayfa havzanın 620 kilometrekareyi bulduğunu ve suyun Büyükçekmece İçme Suyu Arıtma Tesisi'nde arıtıldıktan sonra şehre gittiğini belirtir. Yani bu sabah baktığınız su, Avrupa Yakası'nda birçok evin musluğuna ulaşan suyun parçasıdır. Baraj ile deniz arasındaki dar şeride ayrıca bakın; Vikipedi burada hafif tuzlu bir göl, su odacıkları ve sazlıklar bulunduğunu yazar. Sabah erken saatte sazlıkların çevresi en hareketli halidir, dürbününüz varsa yanınıza alın. İngilizce Vikipedi'ye göre BirdLife International göl çevresini 1989'da önemli kuş alanı ilan etti. Aynı kaynak gölün yaklaşık 28 kilometrekare yüzölçümüne, yedi kilometre uzunluğa ve iki kilometre genişliğe ulaştığını yazar. Bakanlığın sulak alan kaydı, gölde eskiden 30 balık türü varken bugün dördü yabancı olmak üzere 15 tür kaldığını not eder. Aynı kayıt göl çevresinin yoğun sanayi ve yerleşim baskısı altında olduğunu da açıkça söyler. Göl derinleştirildiği için sazlıkların ancak kuşların üreme mevsiminde yeni yeni oluştuğu da o kayıtta geçer. Gölün çevresinde, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin içme suyu havzalarını koruma çalışması kapsamında bir doğal yaşam parkı kuruluyor; Vikipedi'ye göre ilk iki etap 14 Mart 2024'te kullanıma açıldı. Proje yürüyüş ve bisiklet yolları ile kuş gözlem noktaları içeriyor; bu bölümlerin güncel durumunu işleten kurumdan kontrol edin. Göl içme suyu kaynağı olduğu için suya girmeyin, kıyıya yiyecek ve çöp bırakmayın. Fotoğraf için sabahın yumuşak ışığı en iyisidir, güneş arkanızda kalırsa sazlık ve su daha net çıkar. Kırk beş dakikanın sonunda kıyı boyunca güneydoğuya, birkaç yüz metre ötedeki Kervansaray'a yürüyün.

Kaynak: İSKİ, Su Kaynakları; Vikipedi, Büyükçekmece Gölü; T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, Büyükçekmece Gölü sulak alan kaydı.

Kervansaray'a kuzey cephesinden yaklaşın, çünkü yapının tek girişi bu cephededir ve yuvarlak kemerlidir. Önce uzun gövdeye dışarıdan bakın: TDV İslam Ansiklopedisi'ndeki Semavi Eyice maddesi yapıyı 41 metreye 18,5 metre ölçülerinde, dikdörtgen planlı bir menzil hanı olarak tarif eder. Kaymakamlığın sayfası ise uzunluğu 48 metre olarak verir; kaynaklar ölçüde ayrıştığı için rakama takılmadan yapının ne kadar uzun olduğunu yürüyerek hissedin. Duvarlara yakından bakın: kesme taş sıralarının arasına tuğla hatıllar konmuştur. Çatıya bakın; yapı iki yana eğimli bir kırma çatıyla örtülüdür. Kurşunlu Han adı, çatının bir zamanlar kurşun levhalarla kaplı olmasından gelir; TDV'ye göre bugün üstü alaturka kiremitle örtülüdür. Kim yaptırdı sorusunun cevabı kaynakta temkinli verilir. Kaymakamlık sayfası yapıyı 1566'da Kanuni Sultan Süleyman'ın Mimar Sinan'a yaptırdığını yazar. TDV ise kesin tarihin bilinmediğini, ama yapının adının Sinan'ın eser listelerinde geçtiğini ve büyük ihtimalle Kanuni devrinde Sinan tarafından yapıldığını belirtir. Aynı maddeye göre Kanuni'nin son yıllarında köprünün yapımına başlanmış, köprü başına bir çatal çeşme yaptırılmıştı; han da bu yapılarla aynı yıllara ait düşünülür. Şimdi güney cephesine dolaşın, çünkü yapı içeriye ışığı yalnızca bu yandan alır. En alt dizideki sekiz mazgalı sayın, sonra üstteki sekiz pencereye bakın; pencereler sırayla yuvarlak ve sivri kemerlidir. Üçgen biçimde yükselen alın duvarında ortada sivri kemerli bir pencere, iki yanında yuvarlak pencereler görürsünüz. Yan cepheler sağırdır, yani hiç pencere taşımaz. Giriş cephesinde kapının iki yanında birer oda olduğu kalıntılardan anlaşılır; TDV'ye göre soldaki neredeyse tamamen yıkılmış, sağdaki ise iyi durumdadır. Bu odaların hancının evi ya da ordu ileri gelenleri için ayrılmış paşa odaları olabileceğini maddede okursunuz. Kapı açıksa içeri girin ve ortadaki destek dizisine bakın; aslında ahşap olan on destek son onarımda kare kesitli beton payelere çevrilmiştir. İki yan duvarın her birinde on bir ocak, aralarında on iki dolap nişi bulunur. Duvarlar boyunca uzanan yüksek sekiler, yolcuların yataklarını serdiği yerlerdi. Yapı İstanbul'u Batı'ya bağlayan ana yolun üzerinde olduğu için başkente karadan gelen gezginlerin çoğu onu görmüştür. Evliya Çelebi de Mart 1659'da Bosna yolunda burada konaklayanlar arasındadır. Vikipedi'ye göre han İkinci Dünya Savaşı yıllarında askeri depo olarak kullanıldı, sonra saman ambarı oldu ve Vakıflar Genel Müdürlüğü onu 1965-1966'da onardı. Bugün kültür ve sanat etkinliklerine ev sahipliği yapar; içine girip giremeyeceğiniz o günün programına bağlı olabilir, kapı kapalıysa cepheleri dolaşmak da yeterlidir. Yarım saatin sonunda batıya yönelin; tarihi köprüden geçerek gölün öbür yakasındaki Mimarsinan Mahallesi'ne, Çarşı Sokağı'ndaki müzeye yürüyün.

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi, Büyükçekmece Kervansarayı; Büyükçekmece Kaymakamlığı, Kervansaray; Vikipedi, Büyükçekmece Kervansarayı.

Müze, Mimarsinan Mahallesi'nde Çarşı Sokağı üzerindedir; köprüyü geçtikten sonra mahallenin dar çarşı sokağına girdiğinizde onu taş cephesinden tanırsınız. Girmeden önce binaya bakın, çünkü yapının kendisi de bir belgedir. Müzenin resmi sitesine göre bina, mübadele dönemine tanıklık etmiş eski bir taş yapıdır. Aynı sayfa Büyükçekmece'nin 1923 nüfus mübadelesinden önce Rum ve Türk nüfusun birlikte yaşadığı bir yer olduğunu, ayrılan nüfusun yerine Türklerin iskan edildiğini anlatır. Vikipedi'ye göre belediye bu binayı restore etti ve müze Temmuz 2011'de açıldı. Resmi site binanın 210 metrekare olduğunu ve iki bağımsız bölümden oluştuğunu yazar. İngilizce Vikipedi'ye göre zemin kat dünya kostümlerine, üst kat Türk kostümlerine ayrılmıştır; gezinize zemin kattan başlayın. Koleksiyonun nereden geldiğini bilmek bakışınızı değiştirir. Giysiler, Büyükçekmece'de her yaz düzenlenen Uluslararası Kültür ve Sanat Festivali'ne katılan yabancı halk dansı topluluklarının belediyeye hediye ettiği kostüm ve aksesuarlardır. İngilizce Vikipedi festivalin 2000'den beri yapıldığını ve 2003'ten beri Uluslararası Folklor Festivalleri ve Halk Sanatları Örgütleri Konseyi'nin, yani CIOFF'un üyesi olduğunu yazar. Bir haber kaynağına göre festival bu konseyin en iyi festival ödülünü dört kez aldı. Vitrinlerde ülke adlarını okuyarak dolaşın; İngilizce Vikipedi'ye göre koleksiyon 44 ülkeden giysi barındırır. Aynı kaynak arasında İspanya, Özbekistan, Malezya, Tayland, Meksika, Polonya, Venezuela, Etiyopya, Arjantin, Gürcistan ve Endonezya'nın da bulunduğunu sayar. Kumaşlardaki renklere ve motiflere yakından bakın; resmi site de sergilemenin bu canlılığa dayandığını vurgular. Giysilere eşlik eden geleneksel kostüm fotoğraflarından oluşan resim koleksiyonunu da atlamayın, giysinin nasıl giyildiğini orada görürsünüz. Vikipedi'ye göre sergideki en eski parça yüz yaşını aşmış bir gelinliktir. Aynı kaynak eser sayısının iki bini aştığını ve parçaların dönem dönem değiştirildiğini yazar, yani bir sonraki ziyaretinizde başka giysiler görebilirsiniz. Üst kata çıktığınızda Anadolu'nun geleneksel halk giysilerine geçersiniz. Burada yöreden yöreye değişen kesimleri karşılaştırmak, alttaki dünya giysileriyle bağ kurmanın en iyi yoludur. Resmi site müzede çeyiz adeti, halk oyunları ve eski gelenekler üzerine çalışmalar yapıldığını, her ay çocuklara atölye ve yetişkinlere söyleşi düzenlendiğini yazar. Çocukla geliyorsanız atölye programını önceden sorun. Temmuz sonundaki festival günlerine denk gelirseniz, festival ilçe merkezindeki Kültürpark'ta yapılır ve aynı giysileri bu kez dansın içinde görürsünüz. Resmi siteye göre müze Pazartesi kapalıdır; açılış saatlerini gitmeden resmi sitesinden kontrol edin. Kaynaklarda farklı kapalı günler geçtiği için bu kontrol özellikle önemlidir. Müzeden çıkınca İETT 300 hattının Büyükçekmece'deki duraklarına yürüyün ve kıyı boyunca Silivri'ye geçin.

Kaynak: Dünya Kostümleri Müzesi resmi sitesi; Vikipedi, Dünya Kostümleri Müzesi; Milliyet, Büyükçekmece Kostüm Müzesi.

İETT 300 hattı sizi Silivri merkezine getirir; Kalepark, şehrin denize bakan doğu yarındaki eski kale alanındadır. Belediyenin ilçe tarihçesine göre Silivri, koyun doğusunda Marmara'ya hakim, dik ve sarp bir tepenin üzerinde kurulmuş ve bu tepe zamanla surlarla çevrilmiştir. Aynı metin kentin yer yer 56 metreye çıkan bir falez üzerinde, üç tarafı surlarla, dördüncü tarafı denizden çıkılması imkansız bir yarla korunduğunu anlatır. Vikipedi ise parkın 47 metre yüksekliğindeki bir yarın üzerinde durduğunu yazar; iki ölçü farklı yerlerden alınmış olabilir. Parka girmeden önce kapının yanındaki sur duvarına bakın, çünkü kaleyi en iyi burada okursunuz. Vikipedi'ye göre kalenin tarihi MS 3. yüzyıla uzanır, ama ayakta kalan kalıntıların çoğu 9. ve 12. yüzyıllardandır. Belediyenin anlatımına göre Bizans İmparatoru Arkadius eşi Evdoksiya'yı onurlandırmak için kaleyi yaptırmış ve şehrin adını Evdoksiyapolis yapmıştır. İngilizce Vikipedi de antik Selymbria'nın bir süre bu adı taşıdığını doğrular. Türkçe Vikipedi ise 9. yüzyılda İmparator III. Mihail'in tepeye bugün kalıntıları duran bir kale yaptırdığını yazar; kaynaklar farklı dönemleri anlattığı için surların birkaç kez yenilendiğini düşünmek doğru olur. Belediyeye göre 1509'da II. Bayezid döneminde Silivri surları da onarılmıştır. Silivri Belediyesi yenileme çalışmasından sonra parkı 30 Ağustos 2020'de açtı. Parkın içindeki açık hava müzesine yönelin; burada Silivri ve çevresinde bulunmuş Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait yaklaşık 150 taş eser sergilenir. Bir haber kaynağına göre eserler İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlüğü'nün koordinasyonuyla yerleştirildi ve aralarında lahitler de var. Lahitlerin kapak biçimlerine ve kenar bezemelerine bakın, sonra her eserin yanındaki açıklama levhasını okuyun. Sütun parçalarını ve başlıkları yan yana karşılaştırmak, kentin farklı yüzyıllarda nasıl yeniden inşa edildiğini sezdirir. Aynı haberde konuşan ziyaretçiler, eserlerin eskiden parkın içinde dağınık durduğunu ve bugünkü düzenle açıklamalı bir sergiye dönüştüğünü anlatıyor. Ardından yarın kenarındaki yürüyüş yoluna çıkın. Haber kaynağına göre parkta seyir dürbünü, amfi tiyatro, yürüyüş yolları ve mesire alanı bulunur. Buradan Marmara'ya ve batıdaki koya bakın; belediye metni bu girintinin eskiden liman kurmaya elverişli olduğunu, sonradan lodosların getirdiği molozla dolduğunu anlatır. Demiryolunun ve karayollarının gelişiyle limanın işlevini yitirdiği de aynı metinde geçer. Antik kentin adı Selymbria'dır ve İngilizce Vikipedi'ye göre Byzantion'dan da eski bir Megara kolonisi olarak kurulmuştur. Yayındaki Silivri gezisi aynı tepeyi kale yarı ve kent dokusuyla anlatır; burada vaktinizi müzeye ve manzaraya ayırın. Öğleden sonra ışığı denizin üstünde yumuşadığında fotoğraf için en iyi zamandır. Bir saat on beş dakikanın sonunda araçla kuzeye, Danamandıra köyüne yönelin.

Kaynak: Silivri Belediyesi, Silivri tarihi; Vikipedi, Silivri Kalepark; Hürriyet, Silivri'deki açık hava müzesi.

Danamandıra Tabiat Parkı, Silivri'nin kuzeyindeki kırsalda, Danamandıra köyünün hemen güneybatısındadır; kıyıdan ayrılıp tarlaların arasından ormana girdiğiniz an günün ikinci yarısının başladığını hissedersiniz. Buraya toplu taşımayla ulaşmak zordur, bu yüzden son durak için bir araç planlayın. Vikipedi'ye göre park girişinde araçlardan ücret alınır; güncel bilgiyi işleten kurumdan kontrol edin. Parkın statüsünü bilmek gezinize anlam katar. Vikipedi'ye göre içinde göllerin bulunduğu bu ormanlık alan 2006'da tabiatı koruma amacıyla sit alanı olarak tescil edildi. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın tabiat parkları listesi alanın 16 Aralık 2015'te tabiat parkı ilan edildiğini gösterir; liste parkı 1. Bölge Müdürlüğü altında sayar. Vikipedi'ye göre kıyıları sazlıklarla kaplı üç gölün bulunduğu dinlence alanı o tarihte tabiat parkı olmuştur. Park ilginç bir yönetim düzenine sahiptir: komşu ilçe Esenyurt'un belediyesi 2016'da alanı kalabalık bir ilçede yaşayanlara dinlence alanı sağlamak için 49 yıllığına kiraladı. Açılışın da o yılın Mayıs ayının ortasında yapıldığı aynı kaynakta geçer. İşleten kurumun sayfası parkta göl manzaralı yürüyüş ve bisiklet yolları ile piknik alanları bulunduğunu yazar. Girişten sonra ilk göle doğru yürüyün ve sazlıkla çevrili kıyıyı izleyin. Suyun kenarında yavaş yürüyün; sazlıklar kuşların saklandığı yerdir ve sessiz kalırsanız hareketi daha çok görürsünüz. İki saatlik sürenin büyük kısmını yürüyüş yollarında geçirin, gölden göle geçerken ormanın içindeki gölgeli bölümlerde dinlenin. Sabah Büyükçekmece'de baktığınız deniz kulağı gölüyle bu ormandaki küçük göller arasında bir fark gözetin: biri içme suyu barajına dönüşmüş geniş bir lagün, öbürü ormanın ortasındaki sakin göletlerdir. Bu karşılaştırma, aynı gün içinde kıyı ile iç Trakya'nın ne kadar farklı manzaralar taşıdığını gösterir. İşleten kurumun sayfası parkın doğal dokusunu koruduğunu ve doğal yaşamı koruma bilinciyle düzenlendiğini vurgular. Bu yüzden yürüyüş yollarının dışına çıkmayın, bitkileri koparmayın. Aynı sayfa parkta kamp yapmanın yasak olduğunu açıkça belirtir; günübirlik gelin ve hava kararmadan çıkın. Piknik yapacaksanız yalnızca ayrılmış alanları kullanın ve ateşle ilgili kurallara uyun. Çöplerinizi yanınızda geri götürün, çünkü göllerin kıyısı kolayca kirlenir. Ziyaret saatlerini gitmeden işleten kurumun sitesinden kontrol edin, mevsime göre değişebilir. İlkbahar ve sonbaharda ormanın renkleri en canlı halindedir, yaz öğleden sonraları ise gölge arayanlarla kalabalıklaşabilir. Günü burada, kıyıdan kırsala uzanan bir şeridin en sakin noktasında kapatırsınız. Dönüşte aracınızla yeniden Silivri'ye inip oradan İETT hatlarıyla metrobüse bağlanabilirsiniz.

Kaynak: Esenyurt Belediyesi, Danamandıra Tabiat Parkı; Tarım ve Orman Bakanlığı, Tabiat Parkları; Vikipedi, Danamandıra Tabiat Parkı.