Büyükçekmece Gölü

Büyükçekmece Gölü, İstanbul'un batısında Marmara kıyısına yaslanan ve şehrin içme suyunun bir bölümünü sağlayan geniş bir su yüzeyidir. Coğrafyacılar onu deniz kulağı ya da lagün gölü olarak tanımlar, çünkü kökeni bir nehir vadisinin denizle buluştuğu koya dayanır. Çatalca yöresinden güneye inen Karasu Deresi'nin aşağı vadisi yükselen deniz seviyesinin altında kalmış ve önce bir koy oluşmuştur. Zamanla koyun ağzında çakıl, kum ve kilden bir set birikmiş, bu set koyu denizden ayırarak bugünkü gölü ortaya çıkarmıştır. Gölü denize bağlayan dar geçit tarih boyunca yolcuların aşması gereken bir engel olmuştur. Göl adını da bu geçitten alır, çünkü köprü yokken karşıya halatla çekilen büyük sallarla geçilir ve bu sallara çekmece denirdi. Büyükçekmece Kaymakamlığı'nın ilçe tarihçesine göre Bizans kaynaklarında bu kıyıdaki yerleşimin adı Atirus ya da Atira olarak geçer. Geçidin üzerine sonradan çok gözlü taş bir köprü yapılmış, Kanuni Sultan Süleyman Köprüsü adıyla anılan bu yapı bugün de gölün deniz ayağında durmaktadır. İngilizce Vikipedi'deki verilere göre gölün yüzölçümü yaklaşık 28 kilometrekare, boyu yaklaşık 7 kilometre, genişliği ise 2 kilometre civarındadır. Devlet Su İşleri'nin yaptığı çalışmalarla derinleştirilen gölün en derin yeri 8 metreyi biraz aşar. Gölün denizle bağlantısı 1980'lerin sonunda bir barajla kesilmiş ve göl tatlı su deposuna dönüştürülmüştür. İSKİ'nin su kaynakları sayfasına göre Büyükçekmece Barajı 1989'da hizmete alınmış, gölün suyu Büyükçekmece İçme Suyu Arıtma Tesisleri'nde arıtıldıktan sonra şehre verilmektedir. Aynı kaynak barajın yılda yaklaşık 100 milyon metreküp su verebildiğini ve havzasının 620 kilometrekareye ulaştığını belirtir. Baraj ile deniz arasında hafif tuzlu küçük bir göl, su odacıkları ve sazlıklar kalmıştır. Göl kuşlar açısından da önemlidir ve BirdLife International onu 1989'da Önemli Kuş Alanı olarak listelemiştir. Kaynaklar, gölde eskiden yaklaşık 30 balık türü yaşarken bugün bu sayının 15'e indiğini ve bunların bir kısmının sonradan gelen türler olduğunu yazar. Gölün kuzey kıyısında, bir yarımadanın üzerinde Hezarfen havaalanı bulunur. Kıyıların bir bölümü, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin içme suyu havzalarında yeşil kuşak oluşturma programı kapsamında Büyükçekmece Gölü Doğal Yaşam Parkı olarak düzenlenmektedir. Türkçe Vikipedi'ye göre proje 12 etaptan oluşuyor ve ilk iki etap 14 Mart 2024'te halkın kullanımına açıldı. Projede yürüyüş ve bisiklet yolları, dinlenme noktaları ve kuş gözlem noktaları yer alıyor. Bu parkın kıyı yolunda yürürken gölün ortasındaki sazlık adacıklar ve karşı kıyıdaki yerleşimler aynı karede görünür. Gölü en iyi görmenin yollarından biri de deniz ayağındaki tarihi köprünün çevresinden kuzeye, baraj gövdesine doğru bakmaktır. Kıyıda dolaşırken bunun bir içme suyu deposu olduğunu unutmamak gerekir. Havza koruma kuralları gereği yüzmek, suya girmek ve kıyıyı kirletmek uygun değildir. Kuş gözlemi için sakin sabah saatleri ve göç mevsimleri olan ilkbahar ile sonbahar daha verimlidir. Dürbün ve sessiz bir yürüyüş, sazlıkların arasındaki su kuşlarını fark etmenizi kolaylaştırır. Gölün kıyısında gölge sınırlı olduğundan yaz günlerinde şapka ve su yanınızda olsun. Gölün güney ucuna Büyükçekmece ilçe merkezinden yürüyerek ulaşılır ve aynı gezide Kurşunlu Han ile Kanuni Köprüsü de görülebilir. Toplu taşımayla gelecekler metrobüsün batıdaki son duraklarından İETT otobüsleriyle Büyükçekmece merkezine geçebilir. Güncel hat ve sefer bilgisini İETT'nin resmi kanallarından kontrol etmenizi öneririz. Kaymakamlığın tarihçesine göre Büyükçekmece tarih boyunca orduların ve yolcuların konaklama yeri olmuş, bu yüzden ilçede kervansaray, han ve hamam kalıntıları bulunur. Büyükçekmece uzun süre Çatalca'ya bağlı bir bucaktı ve 1987 yılında çıkarılan bir kanunla ilçe oldu. Türkçe Vikipedi'ye göre doğal yaşam parkı projesinin bütün etapları toplamda 12 milyon metrekareyi aşan bir alanı kapsıyor. İSKİ, İstanbul'un yüzeysel su kaynaklarıyla beslendiğini ve yağışlı mevsimlerde gelen suyun baraj göllerinde toplandığını anlatır; Büyükçekmece de bu zincirin batıdaki halkalarından biridir. Gün batımında gölün su yüzeyi turuncuya döner ve kıyıdan bakan herkes için sakin bir manzara oluşur.