Z Ortahisar do Sobesos: Zamek Ürgüp, formacje skalne "bajkowych kominów" i wioska kamienna.

Rozpocznij wędrówkę w Ortahisar, u podnóża skalnej twierdzy, wznoszącej się pośrodku miasta. Portal Kultury informuje, że znajduje się on około kilometra od drogi łączącej Ürgüp z Nevşehir, a twierdza jest widoczna z głównej drogi. Dlatego dobrym pomysłem jest zatrzymanie się w bezpiecznym miejscu przy drodze, przed wjazdem do miasta, aby podziwiać twierdzę z daleka, jako pojedynczą, skalną masę wznoszącą się nad domami. Mieszkańcy nazywają tę skałę Sivrikaya. Wikipedia w języku angielskim podaje również, że w okresie bizantyjskim miasto nosiło nazwę Potamia. Wysokość twierdzy jest podawana w różnych źródłach: Portal Kultury podaje ponad pięćdziesiąt metrów, Encyklopedia Światowa i Szlak Kulturowy Kapadocji – około osiemdziesiąt sześć metrów, a Wikipedia w języku angielskim – dziewięćdziesiąt metrów. Niezależnie od podawanej wartości, jest to naturalna formacja skalna, zbudowana z tufu, a jej wnętrze wypełniają pomieszczenia, schody i tunele wykute przez człowieka. Dokładna data rozpoczęcia prac nad twierdzą nie jest znana. Lokalne źródła przypisują pierwsze prace do okresu Hetytów, natomiast Encyklopedia Światowa podkreśla, że dokładna data jest nieznana, a w regionie można znaleźć ślady okresów rzymskiego i bizantyjskiego. Według lokalnej opowieści, którą przytacza Inwentaryzacja Kulturowa, twierdza przeszła pod panowanie osmańskie w 1470 roku, podczas kampanii Isaka Paszy przeciwko Karamanoğulları, razem z twierdzami Uçhisar i Başhisar. Wespnij się na wzgórze prowadzące do twierdzy, ponieważ, jak opisuje Wikipedia, w Ortahisar domy stopniowo wznoszą się w kierunku twierdzy, a ten układ najlepiej dostrzec można podczas wspinaczki. Po drodze zwróć uwagę na zewnętrzne schody starych kamiennych domów. Wikipedia w języku angielskim opisuje, że większość górnych pięter tych domów jest zbudowana z bloków tufu, bez zaprawy, a dostęp do górnego piętra zapewnia zewnętrzna klatka schodowa wykonana z płyt tufu. To samo źródło podaje również, że nowsze budynki są wykonane z precyzyjnie obrobionych bloków tego samego kamienia, a ich zewnętrzne ściany są pokryte białym wapnem. Po dotarciu do wejścia do twierdzy, sprawdź warunki wejścia i aktualne informacje o zwiedzaniu na tablicach informacyjnych Urzędu Gminy Ortahisar. Obecna możliwość zwiedzania twierdzy jest wynikiem długotrwałych prac konserwacyjnych. Zgodnie z prezentacją projektu opublikowaną na stronie World Architecture Community, twierdza została zamknięta dla zwiedzających w 2003 roku ze względu na ryzyko osuwania się skał spowodowanego naturalnymi pęknięciami. Zgodnie z tą samą prezentacją, w 2011 roku na skale zostały zamontowane czujniki pęknięć, czujniki wiatru, wilgotności, temperatury i przyspieszenia, a dodat Zejście z zamku, zwróćcie uwagę na bramy w zboczach dolin, ponieważ niektóre z nich to słynne skalne magazyny Ortahisar. Według Wikipedii, prawie wszystkie zbocza dolin są wykute w skale, a w tych magazynach przechowywane są lokalne produkty, takie jak ziemniaki i jabłka, a także pomarańcze i cytryny importowane z regionu Morza Śródziemnego. Zgodnie z informacjami na angielskiej Wikipedii, temperatura w tych skalnych jaskiniach utrzymuje się na poziomie około 10 stopni Celsjusza przez cały rok, a produkty mogą być przechowywane tam przez dziewięć miesięcy. Według Wikipedii, miasto jest znane jako "magazyn Kapadocji" ze względu na te magazyny, a w 2026 roku dołączyło do Międzynarodowej Unii Cittaslow, stając się pierwszym spokojnym miastem w regionie. Źródło to również informuje, że niektóre z tych magazynów są obecnie wykorzystywane jako miejsca zakwaterowania i gastronomiczne; nie wchodźcie do żadnego z nich bez pozwolenia, po prostu obejrzyjcie je z zewnątrz. Zróbcie zdjęcia zamku z dolnych uliczek miasta, skupiając się na dachach domów; kolor tufu jest bardziej ciepły w porannym i wieczornym świetle. Następnie, wracając na drogę Nevşehir–Ürgüp, kierując się na wschód w stronę wejścia do Ürgüp, krótka przejażdżka zaprowadzi Was do kolejnego punktu, czyli do "Trzech Piękności". Źródła: Portal Kultury, Zamek Ortahisar; Encyklopedia Küre, Zamek Ortahisar; World Architecture Community, Projekt Konserwacji Zamku Ortahisar; Wikipedia, Ortahisar.

Wyjeżdżając z Ortahisar w kierunku Nevşehir-Ürgüp, "Trzy Piękności" powitają Was przy drodze. Jak podaje CNN Türk, ta grupa formacji skalnych znajduje się wzdłuż drogi Nevşehir-Ürgüp i składa się z dwóch dużych i jednej mniejszej formacji. Według informacji z agencji Anadolu, zamieszczonych w artykule na portalu Haber7, mieszkańcy nazywają te trzy formacje "ojcem, matką i dzieckiem", a ich bliskość sprawia, że są one jednym z symboli regionu. Zaparkujcie samochód na wyznaczonym parkingu i udajcie się na punkt widokowy; CNN Türk informuje, że odwiedzający podziwiają "Trzy Piękności" właśnie z tego miejsca. Stąd można zobaczyć, jak formacje skalne, wraz z doliną w tle, tworzą jeden, malowniczy krajobraz. Teraz zwróćcie uwagę na ciemne "czapki" na szczytach formacji, ponieważ to właśnie tutaj znajduje się najważniejsza lekcja geologiczna. Na stronie internetowej Urzędu Wojewódzkiego w Nevşehir wyjaśniono, że w wyniku działalności wulkanicznej, warstwy tufów rozprzestrzeniły się w regionie, a pod wpływem deszczu i wiatru uległy erozji, tworząc formacje skalne o różnej wysokości. Zgodnie z tą samą stroną, na szczytach niektórych formacji zachowały się bardziej odporne skały, co wyjaśnia, dlaczego tak wyraźne są stożkowe kształty i "czapki" skalne. Przy "Trzech Pięknościach" można zaobserwować ten proces w praktyce: twarda "czapka" chroni miękką formację skalną pod spodem, niczym parasol, przed deszczem. Przyjrzyjcie się linii, w której "czapka" styka się z formacją skalną; tam, gdzie te dwie różne skały się spotykają, można wyraźnie zauważyć różnice w kolorze i teksturze. Urząd Wojewódzki podkreśla, że proces erozji tych formacji trwa nadal, a formacje skalne są wrażliwym dziedzictwem, podatnym na zmiany klimatyczne i działalność człowieka. Ślady tego wrażliwego charakteru można dostrzec gołym okiem przy "Trzech Pięknościach". Jak informuje CNN Türk, niektórzy odwiedzający wyrywają imiona w skałach, rysują serca lub piszą graffiti sprayem, co niszczy formacje, które powstawały przez tysiące lat. Nie dotykajcie formacji skalnych, nie wspinajcie się na nie i nie schodźcie z wyznaczonych ścieżek. Istnieje również ludowa legenda związana z nazwami formacji skalnych. Według opowieści przekazanej przez Bengütürka, córka króla zakochała się w młodym pasterzem, uciekli razem i po latach urodziła im się córka. Legenda głosi, że gdy żołnierze, którzy ich ścigali, znaleźli rodzinę w dolinie, wszyscy troje zamienili się w formacje skalne. To legenda, ale patrząc na te formacje, łatwo zrozumieć, dlaczego dwie większe i jedna mniejsza przypominają rodzinę. Jak podaje portal Haber7, gmina Nie musicie zatrzymywać się długo w tym miejscu, ale też nie spieszcie się, ponieważ kolejne dwie przystanki prowadzą z formacji skalnych stworzonych przez naturę do osad zbudowanych przez człowieka. Z przystanku "Üç Güzeller" udajcie się do centrum Ürgüp, a następnie kierujcie się na południe, w stronę Mustafapaşa, która znajduje się około pięciu kilometrów na południe od Ürgüp, zgodnie z informacjami z "Kültür Portalı". Źródła: Urząd Wojewódzki w Nevşehir, Kapadokja (Peribacaları), CNN Türk, Haber7 (Agencja Anadolu), Bengütürk.

Po przybyciu do Mustafapaşa, zaparkuj samochód przy wejściu do wioski, ponieważ to miejsce najlepiej zwiedzać pieszo. Portal kulturowy informuje, że wioska znajduje się pięć kilometrów na południe od Ürgüp, a jej starożytna nazwa to Sinasos. Według Wikipedii, wioska została założona u podnóża pięciu wzgórz, dlatego ulice ciągle wznoszą się i opadają, a za każdym zakrętem otwiera się widok na inną stronę. Zanim rozpoczniesz zwiedzanie, zapamiętaj historię tego miejsca, ponieważ większość imponujących kamiennych domów, które widzisz dzisiaj, pochodzi z jednego wieku. Wikipedia podaje, że w XIX wieku Sinasos był jednym z najbogatszych osiedli Kapadocji, a mieszkańcy, którzy zgromadzili majątek dzięki handlowi poza miastem, inwestowali w budowę okazałych rezydencji i budynków użyteczności publicznej. Według tego samego źródła, miasto w tym okresie było nazywane "Perłą Wschodu". Strona Kapadokijskiego Uniwersytetu poświęcona bramom Sinasos również podkreśla, że XIX i początek XX wieku to okres największego rozkwitu miasta, kiedy to osoby, które zgromadziły bogactwo dzięki handlowi w Stambule, wracały i budowały wspaniałe domy. Zgodnie z Wikipedią, w 1924 roku, w wyniku wymiany ludności, mieszkańcy wioski pochodzenia greckiego opuścili ją, a na ich miejsce przybyły rodziny z wioski Jerveni, obecnie znajdującej się w Grecji. Encyklopedia Küre informuje, że nazwa wioski pochodzi od Seyyida Mustafy Paży, który zlecił budowę fontann w celu rozwiązania problemów z zaopatrzeniem w wodę, a ta nazwa została oficjalnie zatwierdzona w 1966 roku, wraz z utworzeniem gminy. Rozpocznij spacer od centrum wioski i poszukaj wejścia do madrasy Mehmeta Şakira Paży. Wikipedia podaje, że madrasa została założona w 1899 roku. Strona Kapadokijskiego Uniwersytetu opisuje, że wejście do madrasy zostało zaprojektowane w sposób rzadko spotykany w okresie osmańskim, charakteryzując się monumentalnością, stopniowymi łukami, kolumnami oraz dekoracyjnymi motywami roślinnymi i geometrycznymi, stanowiąc arcydzieło lokalnych kamieniarzy. Zwróć uwagę na inskrypcję nad wejściem, która również jest elementem dekoracyjnym. Następnie rozprosz się po ulicach i przyjrzyj się wejściom do rezydencji. Według tej samej strony, większość wejść ma drewniane skrzydła, podwójne drzwi, a w kamiennych elementach dominują łuki okrągłe i spłaszczone, a każde wejście charakteryzuje się unikalną kompozycją. W niektórych wejściach znajdziesz powszechne dekoracje, takie jak motyw koła, a w innych – reliefy odzwierciedlające osobiste gusta właściciela. Poszukaj również klamki: strona informuje, że nawet w bramie prowadzącej do dziedzińca budynku Sultanidis W trakcie spaceru zstąpcie do mostu Maraşoğlu; według Wikipedii, ten most z kamienia jest jednym z najstarszych zabytków wsi i obecnie łączy dwie dzielnice. Zgodnie z Wikipedią, w miejscowości znajduje się 12 fontann, a najstarsza z nich, fontanna Gazi Sokak, została zbudowana pod koniec XVI wieku. Dwie fontanny noszące imię Seyyid Mustafa Paşa, według tego samego źródła, zostały zbudowane w 1804 roku; podczas przechodzenia poszukajcie inskrypcji. W dolinach otaczających wieś znajdują się również wykute w skale budowle, ale ta trasa skupia się na kamiennej architekturze cywilnej Mustafapaşa. Tuż przed wymianą ludnościową, latem 1924 roku, wszystkie budynki i codzienne życie w miejscowości zostały udokumentowane przez profesjonalnego fotografa, a te zdjęcia zostały wydane w formie albumu w Atenach. Zgodnie z Wikipedią, w 2007 roku album ten został również wydany w Turcji; dzięki temu można porównać wygląd fasad budynków, które widzimy dzisiaj, z ich wyglądem sto lat temu. W 1981 roku wieś została uznana za centrum turystyczne, a w 2021 roku została włączona do grona najlepszych wiosek turystycznych według Światowej Organizacji Turystyki; portal Kultury również podkreśla ten fakt. Zgodnie z Wikipedią, Uniwersytet Kapadocja, z siedzibą w Mustafapaşa, współpracował z mieszkańcami w projektach renowacji i odnowienia fasad. Jeśli macie czas, wybierzcie się na krótką wycieczkę do jeziora Damsa, położonego w pobliżu wsi; portal Kultury opisuje je jako miejsce rekreacyjne otoczone sosnami. Z Mustafapaşa kierujcie się na południe, w stronę wsi Şahinefendi, ponieważ ostatecznym celem jest Sobesos, który znajduje się na terenie tej wsi.

Źródła: Portal Kultury, Wieś Mustafapaşa; Uniwersytet Kapadocja, Bramy Sinasos; Encyklopedia Küre, Wieś Mustafapaşa; Wikipedia, Mustafapaşa.

Ostatni przystanek trasy to Sobesos, położone w granicach wioski Şahinefendi, około 25 kilometrów od Ürgüp, jak podaje portal Kultury. Miasto znajduje się na południe od Doliny Damsa, otoczone niskimi wzgórzami. Według Wikipedii, po odkryciu niektórych pozostałości w okolicy, stwierdzono, że w tym miejscu znajdowało się starożytne miasto, a w 2002 roku dyrekcja muzeum w Nevşehir rozpoczęła prace wykopaliskowe. Encyklopedia Küre informuje, że prace te prowadzono w latach 2002–2005 oraz 2010–2011; według relacji gazety Yeni Birlik, prace te trwają obecnie pod kierownictwem archeologa z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Hacı Bektaş Veli w Nevşehir. Ten punkt trasy stanowi wyraźny kontrast z widocznymi przez cały dzień wykutymi w skałach osadami. Kierownik wykopalisk, w tym samym artykule, wyjaśnia, że w przeciwieństwie do wykutych w skale osad, tutaj architektura cywilna i publiczna rozprzestrzenia się na otwartym terenie, a Sobesos można porównać z takimi miastami jak Tyana i Mokissos. Przed wyjazdem sprawdź warunki zwiedzania i aktualne informacje w komunikatach Ministerstwa Kultury i Turystyki. Po wejściu na teren, przejdź pod zadaszeniem chroniącym pozostałości; według relacji, dostępna dla zwiedzających część to willa z mozaikami, prawdopodobnie należąca do arystokratów. Portal Kultury informuje, że najstarsze znane pozostałości osady to budynek Villa I, który pierwotnie był rezydencją lokalnej elity. Budynek o prostokątnym planie posiada w swojej wczesnej fazie kolumnowy portyk na zewnątrz, wejście znajduje się od strony północnej, a wewnątrz znajdują się pomieszczenia otaczające dziedziniec w kształcie litery L. Cechą charakterystyczną budynku są mozaiki o motywach geometrycznych, które pokrywają podłogę; dokładnie je obejrzyj, zaczynając od jednego końca. Encyklopedia Küre podaje, że na mozaikach oprócz motywów gwiazd, rombów i kwiatów znajduje się również motyw przepiórki. W kolejnych wiekach willa była wykorzystywana do różnych celów, ale portal Kultury zaznacza, że ogólny plan i mozaiki zostały w dużej mierze zachowane. Następnie przejdź do łaźni znajdującej się na północnym krańcu miasta. Portal Kultury opisuje łaźnię jako wariant tradycyjnego typu łaźni anatolijskiej, o planie rozciągającym się w kształcie litery L. Od zachodu na wschód znajdują się pomieszczenia: ciepła łaźnia (caldarium), ciepła łaźnia (tepidarium) i dwa pomieszczenia chłodne (frigidarium), a od północy na południe znajdują się szatnia i łaźnia parowa. Według Küre, ogrzewanie łaźni było zapewnione za pomocą techniki hypocaust, która polegała na przepuszczaniu ciepłego powietrza pod podłogą; podczas Nie wchodźcie na mozaiki i nie wspinajcie się na fundamenty ścian, które znajdują się poza dachem, ponieważ są one częścią trwających prac archeologicznych. Według informacji z serwisu Yeni Birlik, podczas wykopalisk, oprócz budowli z okresu rzymskiego, odkryto również ślady osadnictwa sięgającego epoki neolitu i brązu, a kierownik wykopalisk stwierdził, że osada mogła być większa, niż wynika to z obecnych znalezisk. Pamiętajcie, że podczas fotografowania cień dachu może tworzyć ostre kontrasty na mozaikach; pochmurne dni lub światło wieczorne mogą prezentować kolory w bardziej zrównoważony sposób. Zanim zakończycie zwiedzanie, jeszcze raz przyjrzyjcie się otaczającej was przestrzeni: w przeciwieństwie do skały, do której weszliście rano, tutaj miasto zostało zbudowane na powierzchni ziemi. W drodze powrotnej możecie wrócić tą samą ścieżką, przejeżdżając przez Mustafapaşa, i zakończyć dzień w centrum Ürgüp. Źródła: Portal Kultury, Starożytne Miasto Sobesos; Encyklopedia Küre, Starożytne Miasto Sobesos; Yeni Birlik; Wikipedia, Sobesos.