Od dzielnicy Bornova, z willi do muzeum, z alei Levanten do kampusu.

Zacznijcie od stacji metra Bornova i skierujcie się na północ, wzdłuż ulicy Mustafa Kemal. Wzdłuż tej ulicy znajdziecie kilka willi z wysokimi murami ogrodowymi; willa Paterson jest największa, a za jej murami znajduje się ogród o powierzchni przekraczającej 25 tysięcy metrów kwadratowych. Budowa willi rozpoczęła się w 1859 roku, kiedy to szkocki kupiec John Paterson przybył do miasta. Rodzina zajmowała się handlem zbożem, eksportem produktów rolnych i wydobyciem chromu. Wnętrza były wyposażone w kominki i meble przywiezione z Anglii, a w domu zatrudniono około sześćdziesiąt służących. Budynek posiadał 38 pokoi, a większość materiałów została sprowadzona z kontynentalnej Europy i z Anglii. Elewacja była siedmiokrotnie zmieniana przez właścicieli. W tamtych czasach ogród miał powierzchnię 133 arów i obejmował wyścigowe konie, zwierzęta gospodarskie, szklarnie i tereny uprawne. Obecnie powierzchnia przylegająca do willi wynosi 25 400 metrów kwadratowych, czyli mniej niż jedna piąta pierwotnej powierzchni. Te liczby pozwalają zrozumieć, jak mały fragment pierwotnego terenu można zobaczyć, spacerując wzdłuż muru. Willa jest od dłuższego czasu w remoncie, więc najlepiej podziwiać ją z zewnątrz. Z bramy widać trzykondygnacyjny budynek z wieżą po lewej stronie oraz główną część budynku. Prace, które rozpoczęły się pod koniec 2016 roku, obejmowały najpierw renowację budynku z wieżą i znajdującej się w nim łaźni, a rekonstrukcja głównego budynku została przełożona. W pierwszym etapie prac usunięto wiele elementów, które zostały dodane do budynku później i nie były oryginalne. Podczas badań archeologicznych w ogrodzie odkryto trzy pawilony, dwa ozdobne baseny z fontannami i cysternę, które zostały włączone do projektu. Ponieważ termin zakończenia renowacji był kilkakrotnie przesuwany, warto wcześniej sprawdzić, czy można wejść do środka; nawet jeśli jest zamknięte, elewacja i mur ogrodowy wystarczą, aby zobaczyć to miejsce. Podczas spaceru po ulicy warto pamiętać o historii tego miejsca. Willa była wykorzystywana jako dom prywatny do 1960 roku, a w kolejnych latach zmieniała właścicieli, służąc jako biura, mieszkania i fabryka. Warstwy elewacji odzwierciedlają te zmiany. W 1963 roku rodzina wyemigrowała do Anglii, a willa przez około pięć lat służyła jako biura dla personelu NATO. W 1973 roku część budynku została zburzona, a na jej miejscu powstała fabryka dywanów. W 1978 roku podjęto decyzję o eksmisji, a w 1986 roku pożar zniszczył główne części wejścia. W 1991 roku Ministerstwo Kultury i Turystyki rozpoczęło pierwszą renowację. W tym samym okresie, za zgodą Najwyższej Rady Ochrony, gmina miejska przeprowad Wiele z tych murów ogrodzeniowych, które można zobaczyć po drodze, również należy do willi z tego samego okresu. W ten sposób można odczytać charakterystyczny, śródziemnomorski klimat Bornovy, dostrzegalny już na poziomie ulic. Źródło: Wikipedia, Willa Paterson; BirGün, renowacja willi Paterson.

Ulica Gençlik prowadzi do kamiennego wejścia z łukiem. Po obu stronach znajdują się kamienne ławki, które stanowią tradycyjne miejsca do siedzenia, charakterystyczne dla willi w Bornowie, i są jedną z najstarszych części tego budynku. Wiosną łuk nad wejściem pokrywa się fioletowymi winoroślami; jeśli wstaniesz wcześnie rano, możesz podziwiać kwiaty i pusty ogród. Willa Mattheys została prawdopodobnie zbudowana w 1780 roku; niektóre źródła podają rok 1860, ponieważ w połowie XIX wieku przeszła gruntowną przebudowę. Przez długi czas znana była jako dom Wood-Paterson; budynek, który John Maltas przekształcił w letnią rezydencję, przeszedł na własność jego córki, Eugenie Wood, w 1840 roku. Córka Eugenie, Hortense Wood, była malarką, poetką i kompozytorką; brała lekcje gry na fortepianie u Franza Liszta i 16 września 1922 roku gościła w tym domu Mustafę Kemala Paszę. Wśród gości tego dnia byli również Fevzi, Ismet i Asim Pasza, a także Halide Edip; mówi się, że podczas wizyty Hortense grała w szachy ze swoim bratem, Fernandem de Cramerem. Uważa się również, że Franz Liszt grał na fortepianie znajdującym się w pokoju Kahire w willi. Tony Mattheys, od którego willa otrzymała swoją obecną nazwę, był ojcem kolejnych właścicieli, Renee Steinbüchel i Sonii Whittall; w 2018 roku budynek został zakupiony od ich dzieci i rozpoczęto jego renowację. Dzięki ogrodzeniu z kamiennych bloków i łukowatego wejścia, willa ta jest jednym z niewielu zachowanych przykładów willi w Bornowie, które przetrwały do XXI wieku. Kup bilety i najpierw przespaceruj się po ogrodzie. Wejście do willi w Bornowie odbywa się przez specjalną bramę, a ogród jest równie ważny jak sam budynek; symbolem tego ogrodu są drzewa cyprysowe. W ogrodzie znajduje się minigolf z dziewięcioma dołkami, utworzony ku pamięci klubu golfowego Bornova, który został zamknięty w 1970 roku; każdy dołek zawiera makietę jednej z willi w Bornowie, wykonaną przez artystkę Verdy Sipahi, oraz symbol nawiązujący do tej willi. Znajduje się tam również makiet Paterson House, którą widzieliście wcześniej z zewnątrz, więc w tym miejscu możecie zobaczyć wnętrze tego budynku. Symbolem dołka poświęconego rodzinie Mattheys jest oczywiście łukowe wejście. Wewnątrz, w dziesięciu salach wystawowych, znajdują się 16 anatolijskich dywanów z XVI do XIX wieku, wybranych z kolekcji Arkas. Te dywany, pochodzące z zachodniej i środkowej Anatolii, są owocem ponad trzydziestoletniej pracy kolekcjonera. Przechodźcie po kolei przez sale; gzymsy i wysokie sufity zasługują na taką samą uwagę, jak same dywany; to właśnie te detale zostały przywrócone podczas pięciolet Po wyjściu skręć w prawo w ulicę Gençlik Caddesi i przejdź około kilkaset metrów. Kiedy dotrzecie na wprost kościoła anglikańskiego, będziecie przed pałacem La Fontaine. Źródło: Wikipedia, Pałac Mattheys; Visit İzmir, Arkas Sanat Bornova.

Odwiedź willę La Fontaine wraz z jej sąsiadami: po jednej stronie znajduje się anglikański kościół, a po drugiej willa Murat, zbudowana w 1880 roku przez angielską rodzinę Edwards. Te trzy budynki stanowiły centrum dzielnicy, w której mieszkali mieszkańcy Bornovy pochodzenia levantyńskiego, a położony niedaleko, obecnie będący siedzibą rektora Uniwersytetu Egejski, duży dom również należał do tych samych rodzin. Pierwszym właścicielem willi La Fontaine, o czym świadczą dokumenty, był James La Fontaine, wnuk Charltona Whittalla, który w 1836 roku nabył duży dom. Zgodnie z rejestrami Uniwersytetu Egejskiego, rodzina La Fontaine była anglicką rodziną pochodzenia szwajcarskiego, a willą ta posiadali na początku XX wieku. Anglikański kościół po drugiej stronie nosi imię Świętej Marii Magdaleny. Duży dom został zbudowany na początku XVIII wieku jako klasztor dla holenderskich zakonnic, a w 1948 roku przeszedł na własność Skarbu Państwa i obecnie, z nowymi budynkami dobudowanymi po bokach, służy jako siedziba rektora. Data budowy i architekt są nieznane; ta niepewność sama w sobie mówi wiele o willi, ponieważ, podobnie jak wiele willi w Bornovie, jest to dom, który był rozbudowywany na przestrzeni czasu. Najpierw przyjrzyj się fasadzie z chodnika. Budynek składa się z piwnicy i dwóch kondygnacji, wyraźnie od siebie oddzielonych, a na drugim piętrze znajduje się balkon z kutego żelaza, wychodzący na główną ulicę. Wejście jest podkreślone łukowym portalem, a fasada jest utrzymana w prostym stylu; porównując ją z sąsiadującą willą Murat, można dostrzec dwa różne style architektoniczne tej samej dzielnicy. Zrób zdjęcia kutego żelaza balkonu w popołudniowym słońcu; rano fasada jest w cieniu. Historia własności willi jest krótka, ale odzwierciedla historię Bornovy w XX wieku. Po śmierci Jamesa La Fontaine, dom przeszedł na własność jego żony, Clary, i dzieci. W 1941 roku, Ruby Gladys Whittall, siostra Clary, nabyła willę od rodziny. W 1963 roku Uniwersytet Egejski przejął budynek ze względu na potrzeby mieszkaniowe. Do 1975 roku w budynku mieściła się jednostka budowlana uniwersytetu, a następnie kolejno szkoła dla niewidomych, jednostka żandarmerii i artylerii oraz Instytut Zdrowia Publicznego. W 1996 roku budynek ponownie został przekazany uniwersytetowi i przez pewien czas służył jako siedziba Instytutu Nauk Społecznych i Wydziału Pedagogicznego. Od czasu renowacji w 2010 roku, budynek pełni funkcję Centrum i Muzeum Praktyki i Badań nad Zasadami Atatürka i Historii Rewolucji Uniwersytetu Egejskiego. Wchodząc do środka, nie szukaj oryginalnych dekoracji; wiele fresków, sztukaterii i zdobień sufitowych znik Dom z studnią, który niegdyś był częścią posiadłości Whittall, przez pewien czas służył jako siedziba klubu społeczności brytyjskiej w Bornovie, a obecnie jest ośrodkiem badawczym zajmującym się problematyką kobiet. Aby przejść do kolejnego punktu, wejdź przez bramę kampusu i kieruj się na południowy zachód, podążając za alejami kampusu. Budynek Sirkehane, z fasadą z kamienia i cegły, znajdzie się po około dziesięć minut, w centrum terenu zielonego. Źródło: Wikipedia, Pałac La Fontaine; Visit İzmir, Pałac La Fontaine; Pałace Uniwersytetu Ege.

Budynek, znany jako "Sirkehane" (co można przetłumaczyć jako "fabryka octu"), został zbudowany w latach 20. i 20. wieku. Początkowo, część budynku, znajdująca się z tyłu, służyła do produkcji octu i przetworów, a część z przodu była przeznaczona na mieszkania. Mimo intensywnych poszukiwań, nie udało się ustalić tożsamości pierwszych właścicieli. W 1943 roku budynek przeszedł na własność Skarbu Państwa, a w 1990 roku został przekazany Uniwersytetowi Ege w zamian za inny obiekt. Do lat 90. budynek był wykorzystywany jako mieszkania. Zgodnie z dokumentacją uniwersytetu, prace renowacyjne miały się rozpocząć w 2007 roku. Budynek został odrestaurowany, mimo że duża jego część była w ruinie. Prace zakończono 22 czerwca 2010 roku, a w listopadzie tego samego roku, za zgodą Ministerstwa Kultury, budynek otrzymał status muzeum specjalnego przeznaczenia. Po zakończeniu renowacji, budynek został otwarty jako Muzeum Kostiumów Bałkańskich i Anatolijskich Uniwersytetu Ege. Obecna nazwa, Muzeum Etnograficzne, została nadana po uzyskaniu tej zgody. Nawiązanie do kostiumów w nazwie odzwierciedla wciąż istotną część kolekcji; spośród 2499 eksponatów, 2100 to elementy garderoby. Elewacja z kamienia i cegły, a także ogród, stanowią przyjemne oderwanie od bogato zdobionych fasad willi w stylu levantyńskim; budynek przypomina wiejską posiadłość położoną w centrum kampusu. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia i zasady zwiedzania na stronie internetowej muzeum. Wewnątrz prezentowane są 2100 tradycyjnych strojów z krajów bałkańskich i świata tureckiego, 110 instrumentów muzycznych, a także biżuteria, akcesoria, broń, skrzynie i szafy, tworząc łącznie 2499 eksponatów. Zwiedzanie warto rozpocząć od sekcji poświęconej strojom; obserwacja różnic w strojach męskich i damskich, uszeregowanych według regionów, pozwala bez mapy śledzić trasy migracji z Bałkanów do regionu Egejskiego. Kolejnym punktem są witryny z instrumentami muzycznymi; 110 instrumentów, od instrumentów smyczkowych po instrumenty perkusyjne, stanowi materiał do badań nad tańcami i muzyką ludową, a muzeum zostało założone właśnie w tym celu. Trzecią sekcją jest rekonstrukcja tradycyjnego domu weselnego, w którym większość zwiedzających spędza najwięcej czasu. W odtworzonym wnętrzu tradycyjnego domu z regionu Izmiru, można zobaczyć rekonstrukcje obyczajów weselnych z XIX wieku, takie jak wieczór zarczynów, wystawa prezentów, przygotowania do uczty weselnej i pisanie życzeń. Na tym samym piętrze znajdują się również rekonstrukcje warsztatów rzemieślniczych: stolarskiego, obu Jeden z pawilonów odrestaurowanych przez uniwersytet, zbudowany w 1880 roku przez francuską rodzinę Pandespanian, służy studentom i pracownikom jako kawiarnia-restauracja. Informacje o lokalizacji można uzyskać u pracowników kampusu. Budynek muzeum jest powszechnie znany jako "Sirkehane", więc użycie tej nazwy podczas pytania o drogę ułatwi nawigację. Aby dotrzeć do ostatniego przystanku, wyjdź przez zachodnią bramę kampusu i idź w kierunku stacji Bornova. Do wejścia do Parku Rekreacyjnego Aşık Veysel zajmie to około dwudziestu minut. Jeśli się zmęczysz, możesz również skorzystać z autobusów odjeżdżających z przystanku Rektoriatu, aby się tam dostać. Źródła: Uniwersytet Ege, Muzeum Etnograficzne; Visit İzmir, Sirkehane; Pawilony Uniwersytetu Ege.

Ostatni przystanek tej trasy to nie budowla, a miejsce do oddechu. Park Rekreacyjny Aşık Veysel to obszar o powierzchni 231 tysięcy metrów kwadratowych; rozpoczęto jego budowę w 2008 roku, a otwarto go 25 września 2010 roku przez Gminę Metropolitan Izmir, od tego czasu jest to największa przestrzeń zielona w Bornovie. Park nosi imię ludowego poety Aşıka Veysela; jego prawdziwe imię to Veysel Şatıroğlu, urodził się w 1894 roku w wiosce Sivrialan, należącej do okręgu Şarkışla w prowincji Sivas, a w wieku siedmiu lat, w wyniku ospy, stracił wzrok na obu oczach. Początkowo, aby go zabawić, ojciec kupił mu instrument bałałak, na którym Veysel grał piosenki innych poetów. W 1930 roku, podczas wieczoru poetyckiego zorganizowanego przez Ahmet Kutsi Tecera w Sivas, zyskał uznanie, a przez pewien czas pracował jako nauczyciel muzyki w Instytutach Wiejskich. Do jego najbardziej znanych utworów należą "Uzun İnce Bir Yoldayım", "Dostlar Beni Hatırlasın" i "Kara Toprak". Rok 2023, czyli pięćdziesiąta rocznica jego śmierci, został w Turcji ogłoszony Rokiem Aşıka Veysela. Po wysokich murach willi, krajobraz nagle się otwiera; wchodząc przez główne wejście do parku, skręć w prawo i podążaj ścieżką, która doprowadzi Cię do sztucznego stawu o powierzchni 1500 metrów kwadratowych. Amfiteatr otaczający staw to najlepsze miejsce w parku do odpoczynku; popołudniowe światło odbija się od powierzchni wody, co czyni go idealnym miejscem do fotografowania stawu. Po przejściu obok stawu, skieruj się na południe parku; tam znajduje się hala sportów lodowych o powierzchni 12 tysięcy metrów kwadratowych oraz basen półolimpijski. Basen to najnowsza, duża inwestycja, oddana do użytku w 2021 roku po rozpoczęciu prac w 2019 roku; oba obiekty są kryte, a informacje na temat warunków użytkowania i godzin otwarcia można znaleźć na stronie gminy. Obok siebie znajdują się również boiska sportowe: trzy boiska do koszykówki, dwa korty tenisowe i jedno mini boisko do piłki nożnej; jeśli masz ze sobą piłkę, być może będziesz musiał poczekać na swoją kolej. Trzy oddzielne place zabaw dla dzieci są rozmieszczone w różnych częściach parku; jeśli przychodzisz z dziećmi, wybierz ten, który jest najbliżej stawu. Na północy parku znajduje się największy amfiteatr pod otwartym niebem w Izmirze; amfiteatr, który pomieści 5000 osób, został odnowiony latem 2026 roku, w tym zostały wymienione siedzenia, dach sceny oraz otoczenie; wszystkie 5200 siedzeń zostało wymienionych. Na scenie, zarządzanej przez İzmir Kültür A.Ş., przez całe lato odbywają Dla osób przyjeżdżających samochodem, w parku znajduje się parking, ale ponieważ trasa prowadzi przez metro, prawdopodobnie go nie będziecie potrzebować. Wieczorem, wracając, możecie usiąść na stopniach amfiteatru, skąd roztacza się widok na staw i otaczające go drzewa – idealne miejsce na ostatnie zdjęcia tego dnia. Aby wrócić, wyjdźcie przez południowe wejście parku i przejdźcie do stacji metra Bornova. Z tej stacji, linią M1, można bez przesiadek dotrzeć do Konak i Üçyol. Źródła: Wikipedia, Obszar Rekreacyjny Aşık Veysel; Wikipedia, Aşık Veysel; Karar, modernizacja teatru plenerowego.