Dolina Frig, strona afyońska, od Kara Kaya do Döğer Han.

Rozpocznij wędrówkę u podnóża czarnej skały, która wznosi się pośrodku miasta. Urząd Miasta Afyonkarahisar informuje, że do twierdzy można dotrzeć krótkim spacerem od centrum, podążając za znakami i wyznaczonymi ścieżkami. Dziś wyruszasz na tę wyprawę nie tylko dla widoku na miasto, ale przede wszystkim, aby lepiej zrozumieć kontekst zabytków frygijskich, które zobaczysz w ciągu dnia. Skała, jak opisuje urząd miasta i portal kulturalny, jest wulkaniczną formacją, wznoszącą się na 226 metrów nad poziomem gruntu. Encyklopedia Islamu TDV podaje, że miasto zostało założone u podnóża tej skały, na wysokości 1010 metrów nad poziomem morza. Dzięki odrestaurowanym schodom, wejście jest dziś możliwe, ale jest strome, dlatego warto założyć wygodne buty i zabrać ze sobą wodę. Podczas wspinaczki pamiętaj o tym, że pierwsza warstwa historyczna to okres Hetytów. Według źródeł, około 1350 roku p.n.e., król Hetytów II Muršili wykorzystał tę skałę jako umocnioną pozycję podczas kampanii przeciwko Arzawie, nadając jej nazwę Hapanuva, czyli Wysoka Góra. Angielska Wikipedia podaje również, że pierwsza budowla została wzniesiona w okresie panowania II Muršiliego, co oznacza, że skała była punktem obserwacyjnym jeszcze przed Frygami. Po dotarciu na szczyt, poszukaj śladów okresu frygijskiego. Portal kulturalny informuje, że na szczycie można znaleźć ślady kultury Frygów, którzy zamieszkiwali Anatolię między rokiem 1200 a 700 p.n.e., a także, że znajduje się tam cztery duże cysterny. Zachowaj ostrożność w pobliżu otworów cystern i nie wychodź poza wyznaczone obszary. Te formacje wykute w skale są pierwszym przykładem rzeźby w skale, którą zobaczysz w mieście, kilka godzin później, w dolinie Göynüş. Mury natomiast należą do późniejszych okresów; w czasach rzymskich i bizantyjskich skała została otoczona murami, zyskując wygląd twierdzy. Polska Wikipedia podaje, że w tym okresie twierdza nosiła nazwę Akroenos, a Encyklopedia Islamu TDV zaznacza, że uważa się, że Akroinon, wspomniany w źródłach bizantyjskich, znajdował się właśnie tutaj. Poszukaj warstw sejukijskich na murach, ponieważ, jak podaje portal kulturalny, mury zostały odrestaurowane w 1235 roku, w okresie panowania I Alaedina Keykubada, przez architekta Mimar Bedrettina Gevhertaşa. To samo źródło informuje również, że w 1573 roku, na rozkaz II Selima, zostały odnowione baszty, cysterny i wieża. Encyklopedia Islamu TDV, powołując się na Evliyę Çelebiego, podaje, że w okresie osmańskim w twierdzy stacjonowało około 20 Po zejściu z zamku wsiądźcie do pojazdu i wyjedźcie na drogę prowadzącą między Afyonkarahisar a Eskişehir, kierując się na północ w stronę zjazdu do doliny Göynüş. Źródło: Portal Kultury, Zamek w Afyonkarahisar; Urząd Miasta Afyonkarahisar, Zamek w Afyonkarahisar; Encyklopedia Islamu TDV, Afyonkarahisar.

Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Wydział Kultury i Turystyki w Afyonkarahisar, do Doliny Göynüş można dojechać, skręcając w lewo z 32. kilometra drogi Afyon-Eszehir i przejechać kolejne 1,5 kilometra. Encyklopedia anglojęzyczna umiejscawia obszar Ihsaniye 11 kilometrów na wschód od doliny oraz około 30 kilometrów na północ od miasta, w pobliżu drogi D-665. Dolina znajduje się na terenie dzielnicy Kayıhan w ilçie Ihsaniye, a Portal Kultury określa ją jako część Regionu Górskiego Frigów. Po zaparkowaniu samochodu, należy najpierw udać się do Aslantaş, ponieważ oba monumenty znajdują się na tej samej formacji skalnej i są blisko siebie. Najpierw obejrzyj fasadę Aslantaş z pewnej odległości, z miejsca, z którego można uchwycić cały monument w kadrze. Zgodnie z informacjami z Wikipedii, monument to jednolity blok skalny o wysokości 11 metrów, którego boki i przód zostały wyrównane. Na fasadzie, po obu stronach wejścia, znajdują się płaskorzeźby dwóch lwów, stojących na tylnych łapach i zwróconych do siebie. Portal Kultury podaje, że pod łapami lwów znajdują się małe lwki; te detale są jednak mocno zniszczone i lepiej widoczne, gdy światło pada z boku. Zwróć uwagę na masę przypominającą drzewo życia, znajdującą się nad wejściem, oraz motyw słońca z rozpostartymi skrzydłami, umieszczony nad nią. Wikipedia również wspomina o stopniach znajdujących się na górze skały; wspinanie się po nich może uszkodzić monument, dlatego należy go obserwować z poziomu gruntu. Wejście do grobowca jest widoczne przez małe otwarcie. Portal Kultury opisuje lekko sklepiony sufit grobowca oraz małą komorę po lewej stronie. Źródła nie są zgodne co do datowania monumentu: Portal Kultury przypisuje go grobowcowi ważnego króla Frigów, datując go na VII wiek p.n.e., natomiast Wikipedia podaje zakres od początku VIII wieku do końca VII wieku p.n.e. Następnie przejdź do Yılantaş; Portal Kultury umiejscawia go około osiemdziesiąt metrów na zachód od Aslantaş, a Wikipedia – siedemdziesiąt metrów. Tutaj nie znajdziesz stojącej fasady, ale przewrócony i rozbity ogromny blok skalny. Portal Kultury sugeruje, że przewrócenie mogło nastąpić w wyniku naturalnych przyczyn, a Wikipedia wymienia jako prawdopodobne przyczyny trzęsienie ziemi lub inną klęskę żywiołową. Na zewnętrznych powierzchniach fragmentów szukaj fragmentów płaskorzeźb lwów, w szczególności głów i pazurów. Wikipedia podaje, że miejscowi nazywają skałę Yılantaş (co oznacza "lwa"), ponieważ zniszczone pazury przypominają im głowy węży. Portal Kultury natomiast wspomina o dwóch płaskorzeźbach węży, owiniętych wok W dolinie jest mało cienia, dlatego latem warto zabrać ze sobą kapelusz i wodę. Aby zrobić dobre zdjęcie, spróbuj uwiecznić fasadę Aslantaş w pochylonym świetle, które uwypukli detale dzięki cieniom. W drodze powrotnej, wyjedź na drogę i kieruj się na północ, w stronę Döğer, a następnie skręć na północny zachód na 36. kilometrze. Źródło: Portal Kultury, Pomniki Aslantaş, Yılantaş i Maltaş; Wydział Kultury i Turystyki w Afyonkarahisar, Grobowce i Świątynie; Wikipedia, Aslantaş-Yılantaş.

Zgodnie z opisem na portalu kulturowym, do Aslankaya można dojechać, skręcając z drogi Afyonkarahisar-Eskişehir na 36. kilometrze w kierunku północno-zachodnim, a następnie przejechać około 2 kilometry. Pomnik znajduje się na terenie gminy Döğer, należącej do İhsaniye, nad brzegiem jeziora Emre; Wikipedia podaje, że odległość od Döğer wynosi 4 kilometry. Strona poświęcona dolinom Frigów informuje, że pomnik jest widoczny z drogi, więc nie jest konieczna długa wędrówka. Zaparkuj pojazd w bezpiecznym miejscu i podziwiaj pomnik z pewnej odległości, obejmując otaczający go teren. Strona Frig Vadileri podkreśla, że w przeciwieństwie do wielu innych pomników Frigów, Aslankaya stoi na otwartej przestrzeni, a nie w skalnej niszy lub u podnóża wzgórza. Źródło to dodaje również, że pomnik znajduje się w centrum okolicznych osiedli, pełniąc funkcję miejsca ceremonialnego. Zgodnie z informacjami z portalu kulturowego, pomnik to trójkątna fasada wyrzeźbiona w pionowej skale, której budowa datuje się na VII wiek p.n.e. Po zbliżeniu się, najpierw zwróć uwagę na dach, ponieważ po obu stronach trójkątnego frontonu znajdują się reliefy sfinksa z rozpostartymi skrzydłami. Następnie przejdź do boku; po jednej stronie skały znajduje się duży relief lwa, stojącego na tylnych łapach i ryczącego. Źródła podają różne opisy, po której stronie znajduje się lew: portal kulturowy mówi o stronie północnej, a strona Frig Vadileri o prawej stronie fasady. Dlatego warto obejść pomnik, aby go znaleźć. Strona Frig Vadileri informuje, że po drugiej stronie znajduje się znacznie mniejsza, czteronożna figura zwierzęcia, której rodzaj jest trudny do określenia ze względu na uszkodzenia. Reliefy o geometrycznych wzorach na głównej fasadzie, według tego samego źródła, są spokrewnione z dekoracjami na pomnikach Maltaş i Midas. Szczególną uwagę przyciągają rzeźbienia, które przypominają skrzydła drewnianych drzwi po obu stronach niszy. Portal kulturowy podaje, że w niszy znajduje się przedstawienie Kibeli, głównej bogini Frigów, pomiędzy dwoma lwami; natomiast gmina Afyonkarahisar informuje, że ten relief nie przetrwał do naszych czasów. Strona Frig Vadileri informuje, że większość uszkodzeń w dolnej części została spowodowana użyciem dynamitu, dlatego dolna część niszy jest obecnie niekompletna. To samo źródło podaje, że pomnik został odkryty w 1884 roku przez W. M. Ramsaya, a w głównej belce widoczne były wówczas starofrygijskie inskrypcje. Strona Frig Vadileri dodaje, że dzięki specjalnej technice fotografowania tuż po wschodzie słońca, można ponownie odczytać napisy, które są nieczytelne ze względu na erozję. Ta informacja jest również wskazówką Następnie udaj się do pojazdem do centrum miejscowości Döğer. Karawanseraj znajduje się zaledwie kilka kilometrów stąd. Źródło: Portal Kultury, Aslankaya; Doliny Frygów, Pomnik Aslankaya; Wikipedia, Świątynia Aslankaya.

Karawanseraj w Döğer znajduje się na granicy prowincji Afyon, Kütahya i Eskişehir, wzdłuż dawnej drogi do Mekki, w obrębie miejscowości Döğer. Dojazd jest łatwy, ponieważ punkt zjazdu z drogi jest taki sam dla obu kierunków. Najpierw przyjrzyjcie się fasadzie budynku i obejrzyjcie całą jego długość. Według Wikipedii, prostokątny budynek, rozciągający się z zachodu na wschód, ma około 56 metrów długości i 13 metrów szerokości. Na fasadzie znajdują się dwa monumentalne portale: jeden prowadzi do dwukondygnacyjnego budynku, a drugi do jednoetapowego magazynu. Inwentaryzacja kulturowa opisuje te portale jako ozdobne wejścia. Ze względu na brak inskrypcji, tożsamość architekta pozostaje nieznana. Budynek został wzniesiony w 1434 roku przez II Murada, a jak podaje Wikipedia, sułtan zatrzymał się w Döğer podczas kampanii przeciwko Karamanoğulları. Portal kulturowy określa budynek jako wyjątkowe dzieło wczesnej epoki osmańskiej. Przyjrzyjcie się uważnie ścianom, ponieważ zewnętrzne powierzchnie, dach i kopuły są pokryte blokami z lokalnego kamienia wulkanicznego. Jak wspomniano wcześniej, skała, na której wyrzeźbiono Aslankaya, również jest wykonana z tego samego kamienia. W odległości około dwóch tysięcy lat, kamień z tego samego regionu został wykorzystany najpierw do budowy pomnika, a następnie do budowy karawanseraju. Na parterze znajdują się pomieszczenia przeznaczone na odpoczynek i użytkowanie ogólne, natomiast na piętrze znajdują się pokoje dla podróżnych. Inwentaryzacja kulturowa informuje, że dwa pokoje na piętrze są pokryte kopułami, a jeden ma sklepienie, a centralna sala jest wykorzystywana jako meczet. Portal kulturowy dodaje, że pokoje na piętrze mają okna i kominki. Magazyn to przestronna, wysoka sala z jednym otworem, przeznaczona na przechowywanie, karmienie i opiekę nad zwierzętami. Wikipedia podaje, że kominki znajdują się tylko na fasadzie, a światło i wentylacja są zapewnione przez małe okna. Jeśli jest to możliwe, wejdź do środka i przyjrzyj się wąskim promieniom światła wpadającym przez małe okna; przed wizytą sprawdź warunki zwiedzania w lokalnym urzędzie kultury i turystyki. Generalna Dyrekcja Wakfów przeprowadziła renowację budynku w latach 1991-1993, a w 2007 roku przeprowadzono prace nad otoczeniem oraz wzmocniono ściany wewnętrzne i zewnętrzne. Inwentaryzacja kulturowa również odnotowuje, że niemiecki badacz Robin Wimmel odwiedził i zbadał budynek w 2008 roku, dokumentując go. Wikipedia stwierdza, że budynek jest zaawansowanym przykładem architektury karawanserajów w Anatolii, ze względu na swój plan i ukryty system wentylacji. Podczas robienia zdjęć, zrób zdjęcie fasady pod lekk