Van Kumkapı naar Yedikule: Muren en tuinen langs de oevers van de Marmara Zee.

Kumkapı draagt de naam van een van de poorten langs de muren van de Marmara. Volgens Wikipedia is het de vijfde stadspoort langs de kust, gelegen tussen Yedikule en Ahırkapı. In de Byzantijnse tijd heette het Kontoskalion, wat "kleine haven" betekent. Een artikel over Eremya Çelebi vermeldt dat de haven hier in 1263 werd herbouwd tijdens het bewind van keizer Michael VIII Palaiologos, en dat Kumkapı een van de dichtst bevolkte gebieden van de stad was. Na de verovering bleef de wijk een levendige, aan de kust gelegen buurt. De TDV Islam Encyclopedia vermeldt dat de moskee van Karamani Mehmed Paşa, de vizier van Fatih Sultan Mehmed, in 1465 in Kumkapı werd gebouwd.

Wikipedia beschrijft Kumkapı als een van de bekende viswijken van Istanbul, en Kumkapı behoudt die identiteit tot op de dag van vandaag. De vismarkt van Kumkapı, gelegen aan de kustweg, is recentelijk door de gemeente Istanbul (İBB) herbouwd, mede vanwege de aanleg van de Eurasia Tunnel. Volgens het persbericht van de gemeente is het aantal winkels niet gewijzigd en zijn de 25 visverkopers teruggekeerd in hun oude opstelling. Hoewel het visseizoen loopt van september tot mei, is de markt het hele jaar door geopend dankzij de hengelsport. De groothandelsvismarkt is verplaatst naar Gürpınar, in Büyükçekmece.

Kom vroeg in de ochtend en bekijk de verse vis op de kraampjes; vraag de verkopers welke vis in het seizoen is. Een goede reiziger vraagt hier niet naar de prijs, maar naar het seizoen. Het is een goede gewoonte om toestemming te vragen voordat u foto's maakt van mensen die aan het werk zijn. Na de markt, volg de kustweg naar het westen. Het pad loopt langs de muren, en onderweg ziet u hier en daar torens en muurresten. U zult ongeveer drie kilometer moeten lopen tot u bij Samatya bent.

Bron: Wikipedia; Yalova Sosyal Bilimler Dergisi (Kazancıoğlu); TDV Islam Encyclopedia; İBB Tarım ve Su Ürünleri Müdürlüğü.

De naam Samatya is afgeleid van het Griekse woord "Psamathion", wat zand betekent. Volgens Wikipedia heeft de wijk deze naam mogelijk gekregen vanwege de zandige grond die hier vroeger in overvloed aanwezig was. Bij de kust gelegen Samatya-poort bevond zich ook een pier. Volgens een artikel dat 17e-eeuwse bronnen bestudeert, bevonden zich rondom de poort huizen met tuinen, en lag de wijk aan een van de belangrijkste verkeersaders van de stad. Gedurende lange tijd was de wijk een plek waar verschillende gemeenschappen samenwoonden; tot voor kort woonden er ook veel inwoners van Istanbul met Armeense afkomst.

Het hart van Samatya is vandaag de dag de historische markt en het plein, gelegen vlak achter de spoorlijn. De viswinkels zijn het meest opvallende kenmerk van de wijk; vanwege de goed bewaarde historische uitstraling is de wijk ook een populaire locatie voor het filmen van series en films. De serie "İkinci Bahar" en de film "Üç Maymun" van Nuri Bilge Ceylan zijn hier gefilmd. Het plein is jaarlijks de locatie van het Istanbul Vis Festival, georganiseerd door de vereniging Şehristanbul. Tijdens het festival worden gegrilde visjes uitgedeeld en worden diverse activiteiten georganiseerd.

Neem hier de tijd. Na een lange wandeling langs de kust vanaf Kumkapı, kunt u op het plein een pauze nemen voor een kopje thee, en de winkels van de markt en de kleine straatjes bekijken. Er is een groot verschil tussen de rustige ochtenden van de week en de drukte tijdens het festival; kies de dag die u het prettigst vindt. Na het plein kunt u naar het noorden lopen, richting de Koca Mustafa Paşa-moskee. De moskee ligt een paar honderd meter van het plein, en het pad loopt lichtjes omhoog.

Bron: Wikipedia; Yalova Sosyal Bilimler Dergisi (Kazancıoğlu).

De Koca Mustafa Paşa-moskee is het centrum van het complex waar het naar vernoemd is en staat ook bekend als de Sümbül Efendi-moskee; in de binnenplaats bevindt zich het graf van Sümbül Efendi. Het gebouw dateert uit de Byzantijnse periode en werd in 1486 omgevormd tot een moskee door Koca Mustafa Paşa, de grootvizier van Sultan Bayezid II. Een Arabische inscriptie boven een van de ingangen vermeldt het jaar 891 (1486), terwijl een andere inscriptie de naam van Sultan Bayezid II vermeldt.

Het artikel in de TDV Islam Encyclopedie beschrijft waarom deze transformatie architectonisch gezien opmerkelijk is. De Ottomaanse architect heeft het gebouw niet gedwongen om een gebogen plattegrond te volgen om de mihrab (gebedsnis) naar de richting van Mekka te richten. In plaats daarvan heeft hij een nieuwe, rechte as gecreëerd, waardoor het gebouw in noord-zuid richting een rechthoekige moskee werd. Er zijn twee halve koepels met ramen boven de zijgangen geplaatst, de muren zijn aan de buitenkant omgeven door een stenen omhulsel, en aan de noordzijde is een gebedsruimte met vijf koepels toegevoegd, die steunt op zes zuilen. Het artikel vermeldt ook dat dit ontwerp een voorbeeld kan zijn van een vroege vorm, aangezien het gebouwd is vóór de Bayezid-moskee.

Let in de binnenplaats op drie dingen. Het voetstuk van de minaret, met zijn acht vlakken, de gedraaide zuiltjes en de nissen, vormen volgens de TDV een decoratie die in Istanbul nergens anders in deze mate voorkomt. In het midden van de binnenplaats staat een zuilvormige fontein, die in 1737 is geplaatst door Beşir Ağa, de hoofd van Darüssaade. In de omliggende begraafplaats bevindt zich ook het graf van de beroemde kalligraaf Hafız Osman. Een gedicht van Yahya Kemal, dat de naam van deze wijk draagt, beschrijft ook deze omgeving.

De moskee is open voor gebed. Vermijd bezoek tijdens de gebedstijden, trek uw schoenen uit, draag kleding die uw schouders en knieën bedekt, en vrouwen moeten hun hoofd bedekken. Blijf binnen stil.

Bron: TDV Islam Encyclopedie; Wikipedia.

De tuinen rondom de oude stadsmuren behoren tot de oudste landbouwgebieden van Istanbul. De gemeente Fatih beschrijft de tuinen van Yedikule als een belangrijk onderdeel van de productiecultuur en het stedelijk geheugen van de stad, al eeuwenlang. Volgens een artikel in het tijdschrift DergiPark, gebaseerd op archieven uit de 18e eeuw, bevonden zich in 1733 langs de muren, van Yedikule tot Ayvansaray, 77 tuinen. De eigenaren waren niet alleen ambachtslieden, maar ook hoge functionarissen van de staat, en het artikel beschouwt deze tuinen als een belangrijke bron van inkomsten voor de stad.

De meest bekende product van de tuinen tegenwoordig is de sla van Yedikule. Volgens de gemeente staat deze sla bekend om zijn zachte en olieachtige bladeren. Hij wordt gekweekt vanuit zaailingen, gedijt in koel en vochtig weer en heeft vooral de twee weken voor de oogst veel water nodig. De gemeente Fatih werkt samen met academici, de vereniging van tuiniers van Yedikule en de tuiniers zelf aan een project om de historische identiteit van de tuinen te behouden en door te geven aan toekomstige generaties.

De regel voor een bezoek aan de tuinen is eenvoudig: de tuinen zijn landbouwgebieden die een bron van inkomsten vormen voor mensen. Ga niet zonder toestemming tussen de planten, maar bekijk ze vanaf de straten en paden langs de muren. De gemeente heeft een "Yedikule Tuin" in de wijk Yedikule, aan de Hacı Evhaddin Caddesi, waar activiteiten worden georganiseerd, zoals het oogsten van sla, met kinderen. De tuin is op bepaalde dagen van de week geopend. Controleer de dagen waarop de tuin open is op de website van de gemeente. Dit gebied maakt deel uit van het beschermde gebied van de oude stadsmuren, dat in 1985 door UNESCO op de Werelderfgoedlijst is geplaatst. Het bekijken van de muren samen met de tuinen is de gemakkelijkste manier om te begrijpen dat de verdedigingslinie van de stad eeuwenlang tegelijkertijd ook een landbouwgebied was.

Bron: Gemeente Fatih; Tijdschrift voor Turkse Cultuurstudies (Sönmez).

De Imrahor İlyas Bey-moskee is, volgens de TDV Islam Encyclopedie, de oudste nog bestaande religieuze structuur van de stad. Hij werd waarschijnlijk gebouwd rond de jaren 460 door Studios, die deelnam aan het oosterse concilie in 454. Functionarissen van de Stichting voor Religieuze Goederen noemen hem ongeveer honderd jaar ouder dan de Hagia Sophia. Tijdens de regering van Bayezid II (1481-1512) werd de moskee omgebouwd door İlyas Bey, de hoofd van de koninklijke stallen, en werd hij naar hem vernoemd. Samen met de moskee werd ook een derwish-orde (zaviye) gesticht; volgens de TDV was dit tijdens de Ottomaanse periode een centrum waar bekende kalligrafen werden opgeleid.

Het fortuin van het gebouw verslechterde in de 18e eeuw. Het raakte zwaar beschadigd bij een brand in 1782, werd in 1804 en 1821 gerepareerd, raakte beschadigd door een aardbeving in 1894, en het verrotte houten dak stortte in de winter van 1908 in door het gewicht van de sneeuw. Vanaf dat moment bleef het gebouw ongeveer honderd jaar onbedekt. In 2012 werd het gebouw overgedragen aan de Directie-generaal voor Stichtingen, de restauratieplannen werden in 2019 goedgekeurd, en in 2023 begonnen de werkzaamheden, waarbij een tijdelijke constructie van een ruimtelijke structuur werd geplaatst. De Stichting hoopt dat de moskee na de voltooiing van de restauratie weer in gebruik kan worden genomen.

Het gebouw is gebouwd met een plattegrond van drie lange ruimtes; de noordelijke delen, met kolommen van groene breccia, zijn gedeeltelijk bewaard gebleven. Volgens de TDV zijn de marmeren kapitelen, de boogvormige ramen en de decoraties prachtige voorbeelden van 5e-eeuwse steenbewerking, omdat geen van hen hergebruikte materialen zijn, maar allemaal speciaal voor dit gebouw zijn gemaakt. Het is mogelijk dat u het gebouw niet kunt betreden vanwege de lopende werkzaamheden; bekijk de schaal van het gebouw vanaf de buitenmuren, de uitbouw aan de oostkant en de minaret die nog steeds overeind staat. Controleer de actuele situatie voordat u gaat.

Bron: TDV Islam Encyclopedie; Diyanet Haber; Wikipedia.

De Narlıkapı is de poort die het dichtst bij de landzijde van de muren van de Marmara bevindt; het is de eerste poort langs de kust, na Yedikule. In de 17e eeuw beschreef Eremya Çelebi, in zijn beschrijving van Istanbul, de naam van de poort en legde die vast in de granaatbomen die er ooit stonden. Een artikel dat de beschrijvingen van Eremya Çelebi bestudeert, meldt dat de poort in de Ottomaanse periode ook bekend stond als "Bab-ı Atik," wat "oude poort" betekent, en dat volgens de inscriptie op de toren ernaast, de poort gebouwd is in de tijd van de Byzantijnse keizer Manuel Komnenos (1143-1180). Hetzelfde artikel vermeldt dat in een lijst waarin de poorten langs de kust individueel worden opgesomd, de Narlıkapı de zevende en laatste poort is; Eremya Çelebi begint zijn beschrijving van de poorten van de stad juist hier.

De poort bevindt zich achter het oude treinstation van Yedikule. Volgens Wikipedia zijn tijdens opruimingswerken in de omgeving marmeren blokken met inscripties gevonden, die nu in het groene gebied voor de poort te zien zijn. Het project van de Koç Universiteit dat de muren van Istanbul documenteert, merkt op dat de poort niet van dichtbij te bereiken is vanaf de zee- of stadszijde. U zult de poort dus beter kunnen bekijken vanuit de omliggende straten en vanaf de kust.

Dit is een korte stop, maar een goede plek om de logica van de route te begrijpen. De zeemuren, waar u 's ochtends in Kumkapı begon, eindigen hier; een paar honderd meter verder begint de landmuur. Denk eraan dat elke poort die u bent gepasseerd vanaf Kumkapı uitkomt op een steiger of haven, en dat de kustwijken rond deze poorten zijn ontstaan. Vanaf hier kunt u parallel aan de kust lopen naar de Yedikule-burcht; de burcht is slechts een paar minuten lopen.

Bron: Yalova Sosyal Bilimler Dergisi (Kazancıoğlu); Koç Universiteit project over de muren van Istanbul; Wikipedia.

De Yedikule-burcht staat in de hoek waar de landmuren uitkomen op de Zee van Marmara. Deze burcht, gebouwd in opdracht van sultan Mehmed II rond 1457-1458, omvatte de torens van de Triomfboog Altınkapı, die dateerden uit de tijd van de Romeinse keizers Theodosius I en II. Aan dit gedeelte van de muur werden drie Ottomaanse torens toegevoegd, waardoor het een binnenfort met zeven torens werd. Oorspronkelijk was de functie van de burcht het beschermen van de staatskas; in de torens werden waardevolle objecten, documenten, munitie en munten opgeslagen. Later verwierf de burcht de reputatie van een staatsgevangenis. De jonge sultan II. Osman werd hier in 1622 vermoord door janitsaren. In 1895 werd het gebouw omgevormd tot een museum.

Tegenwoordig wordt de burcht beheerd door de gemeente Fatih, die ook restauratiewerkzaamheden uitvoert. Volgens de website van de gemeente is de burcht op maandagen gesloten. De gemeente organiseert ook begeleide rondleidingen gedurende de dag, waarbij de geschiedenis van de constructie, de muren, de poorten en de gevangenissen worden verteld. Het openluchttheater in de binnenplaats van de burcht wordt gebruikt voor culturele evenementen en concerten. De gemeente voert ook onderhoudswerkzaamheden uit aan de historische houten huizen in de Hacı Piri Sokak en de İmrahor İlyas Bey Caddesi, die naar de burcht leiden. Probeer deze straten te gebruiken om de burcht te bereiken.

Bij aankomst, zoek eerst de torens van de Altınkapı en observeer hoe de Romeinse triomfboog en het Ottomaanse fort samenkomen in één gebouw. Kies vervolgens een van de paden die naar de muren leiden; de aankondiging van de begeleide tour van de gemeente vermeldt dat vanaf de hoge punten een prachtig panoramisch uitzicht over de stad en de zee te zien is. Wees voorzichtig bij het beklimmen van de muren, vooral met kinderen. Na een bezoek kunt u terugkeren naar het stadscentrum door te voet naar het Kazlıçeşme Marmaray-station te lopen.

Bron: Fatih Belediyesi; Wikipedia.