Çatalhöyük

Çatalhöyük, Konya'nın 52 kilometre güneydoğusunda, Çumra ilçesinin yaklaşık 10 kilometre uzağında, Konya ovasının buğday tarlaları arasında yükselen bir neolitik yerleşim yeridir. Yaklaşık 14 hektar alana yayılmış olan şehir, MÖ 7400 ile 6200 yılları arasında inşa edilmiş 18 yerleşim katmanından oluşur. Bu yerleşim yeri, tarım yaşamına geçişe, tarımın başlangıcına ve köyden kentsel yaşama geçişe tanık olduğu için 2012 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmiştir. Adı, yan yana duran iki tepeden gelir. Höyükte farklı yüksekliklerde iki tepe düzlüğü bulunduğu için "çatal" sıfatı kullanılmıştır. Doğu'daki ana höyük, neolitik dönemde yerleşim görmüş, yaklaşık 12,5 hektar alana sahip ve ovanın 20 metre yüksekliğe ulaşan bir yapıdır; bu, yerleşimin merkezini oluşturur. Batı'daki, daha alçak höyük ise erken kalkolitik dönemde, MÖ 5600 civarında kullanılmaya başlanmıştır. Bir zamanlar, iki höyüğün arasından Çarşamba Çayı'nın bir kolu akıyordu. Bu yerleşim yeri, 1958'de bölgede yüzey araştırması yapan İngiliz arkeolog James Mellaart tarafından keşfedilmiştir. Mellaart'ın ekibi, 1961 ile 1965 yılları arasında dört kazı sezonu yürütmüş ve Anadolu'nun neolitik dönemde gelişmiş bir kültür merkezi olduğunu ortaya koymuştur. Kazılar, 1993'te Cambridge Üniversitesi'nden Ian Hodder'ın yönetiminde yeniden başlamış ve 2018'e kadar uluslararası bir ekiple devam etmiştir. Hodder'ın projesi sona erdikten sonra, kazıların Türk üniversitelerinden oluşan ekiplerle devam ettiği, bu kazı projesinin resmi web sitesinde duyurulmuştur. Çatalhöyük'ü benzersiz kılan şey, şehir dokusudur. Evler birbirine bitişik inşa edilmiştir ve aralarında sokaklar bulunmaz. İnsanlar düz çatılar üzerinde yürür, evlere çatıda açılan bir delikten ahşap bir merdivenle inerlerdi. Evler, taş temel kullanılmadan tuğladan yapılmış, ahşap direklerin taşıdığı kirişlerin üzerindeki sazlara sıkıştırılmış çamurdan yapılmış düz çatılara sahipti. Her ev genellikle bir ana oda ve bir depodan oluşur; ana odada ocak, fırın ve yükseltilmiş oturma alanları bulunur. Evlerin içi beyaz bir sıva ile kaplanmıştır ve yaklaşık 3 santimetre kalınlığındaki sıvanın içinde 160 kat bulunmaktadır. Bir ev yaklaşık 80 yıl kullanıldıktan sonra temizlenir ve doldurulur, ardından aynı plana göre yenisi inşa edilirdi. Höyüğün yükselmesinin temel nedeni, bu yenileme döngüsüdür. Kazılarda, evlerin içlerinin çok temiz tutulduğu, çöplerin ve küllerin ise evlerin dışında yığınlar halinde biriktiği görülmüştür. Duvar resimleri ve kabartmalar, Çatalhöyük'ün en tanınmış buluntularıdır. Beyaz sıvanın üzerine sarı, Sošky žen vyrobené z vypálené hlíny, které symbolizují hojnost, patří mezi nejznámější příklady neolitického umění. Archeologické nálezy jsou uloženy v Archeologickém muzeu v Konye; část je vystavena, zbytek je uložen ve skladech. Slavný mapový nákres je vystaven v Muzeu anatolských civilizací v Ankaře. Na archeologické lokalitě se rozsáhlé výkopy nacházejí pod velkými ochrannými střechami a návštěvníci mohou z pod těchto střech vidět odkryté domy. Východní návrší bylo opuštěno po neolitické době a později bylo znovu využíváno v období Frigů, helénismu, Římanů a Byzance. Na webových stránkách ministerstva je uvedeno, že severní ochranná střecha je dočasně uzavřena pro návštěvníky; před návštěvou si ověřte, zda se tato situace nezměnila. Archeologická lokalita je provozována Ministerstvem kultury a cestovního ruchu a pro občany Turecké republiky platí Muzeální karta; aktuální otevírací dobu naleznete na stránkách muze.gov.tr. Nejjednodušší způsob, jak se dostat do Çatalhöyük, je autem po silnici z Konye směrem na Çumra. Doporučuje se nejprve navštívit nálezy v Archeologickém muzeu v Konye a poté se přesunout na archeologickou lokalitu, což vám pomůže lépe si představit to, co vidíte v rýžích. V údolí není žádný stín, takže v létě je vhodné přijít brzy ráno a vzít si s sebou vodu.