Yıldız Tepesinde II. Abdülhamid'in Dünyası

Beşiktaş ile Nişantaşı arasındaki Ihlamur vadisi, 18. yüzyıldan 20. yüzyıl başına kadar içinden Fulya deresinin aktığı, ıhlamur ve çınarların gölgelediği bir mesireydi. III. Ahmed döneminde padişaha ait bir hasbahçeye dönüştü. Yamaçta III. Selim ile II. Mahmud'un okçularla atış yarışmaları yaptığını gösteren nişan taşları hala duruyor; üzerlerinde atışların mesafesi ve tarihi yazılı. Fransız şair Lamartine 1846'da burada Abdülmecid'in konuğu oldu ve sultanın bu küçük bağ köşkünü çok sevdiğini anılarına geçirdi. Abdülmecid eski köşkün yerine 1849-1855 arasında iki kasır yaptırdı ve buraya ferahlık ve neşe anlamına gelen Nüzhetiye adını verdi.

Törenler ve diplomatik kabuller için yapılan Merasim Köşkü'nün önünde durup barok çizgiler taşıyan merdivenine ve hareketli kabartmalarına bakın; içeride Avrupa üsluplarında mobilyalar ve Batı etkili bir süsleme programı var. Sultanın maiyetine ve haremine ayrılan Maiyet Köşkü daha sade: orta sofaya açılan köşe odalarıyla geleneksel bir plan, duvarlarda mermer görünümlü stuko. Kasırlar 1951'de Tanzimat Müzesi olarak düzenlendi, 1966'da Milli Saraylar'a geçti ve 1985'te müze-saray olarak açıldı. Şubattan hazirana kadar gelirseniz aslanlı havuzun çevresindeki manolyaları çiçekte görürsünüz; Milli Saraylar'a göre manolyalar saray bahçelerine Abdülaziz döneminde girdi, II. Abdülhamid döneminde türleri çoğaldı. Kasır pazartesi kapalı; bahçeyi gezmek için ayrı bir bilet seçeneği de var.

Kaynak: Milli Saraylar Başkanlığı; Vikipedi.

Barbaros Bulvarı'nın tepesinde, Yıldız Sarayı'nın girişindeki cami, II. Abdülhamid'in sarayın yanına yaptırdığı cuma camisi. Asıl adı Hamidiye olsa da daha çok Yıldız Camii diye bilinir. TDV İslam Ansiklopedisi yapımını 1881-1885 yıllarına tarihliyor ve mimarının saray yapı idaresinde çalışan, Osmanlı kaynaklarında Nikolaki Kalfa olarak geçen bir usta olduğunu yazıyor; bazı kaynaklar Sarkis Balyan'ın adını verir. Milli Saraylar'ın tarifiyle sarayın genel planı doğuda saray, batıda cuma camii kurgusuyla Türk-İslam saray geleneğini sürdürüyor ve bu cami o planın batı ucunu tutuyor.

Yapı dönemin zevkine uygun olarak oryantalist ve neogotik öğeleri bir araya getiriyor. Dikdörtgen harimin küçük ve yüksek kubbesi mihraba değil girişe yakın; on altı pencereli kasnağındaki neogotik pencereler içeriye bol ışık alıyor. İçeride başınızı kaldırıp kubbeye bakın: lacivert zemin üzerindeki yıldızlar sarayın adıyla aynı motif. Sultan camilerinde alışılmış çift minare yerine tek, yivli gövdeli bir minaresi var. Hünkar mahfilinin sedir ağacından kafeslerinin II. Abdülhamid'in el işçiliği olduğu kaydediliyor; marangozluk sultanın en bilinen uğraşıydı. Caminin yanındaki saat kulesi 1890 tarihli ve aynı üsluba uyuyor. Abdülhamid döneminde cuma selamlığı törenleri burada yapılırdı. Ziyaret için namaz vakitlerinin dışını seçin, cuma öğlesini atlayın; omuzları ve dizleri örten kıyafet giyin, kadınlar başlarını örtsün, ayakkabıları girişte çıkarın ve içeride sesinizi alçak tutun.

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi; Milli Saraylar Başkanlığı; Vikipedi.

Yıldız Sarayı'nın bulunduğu korular Kanuni döneminden itibaren padişahların av yeri, 17. ve 18. yüzyıllarda da av ve dinlenme alanıydı; bölgedeki ilk köşk III. Selim döneminde annesi Mihrişah Sultan için yapıldı, Abdülmecid ve Abdülaziz de buraya köşkler ekledi. Ama saray II. Abdülhamid'le özdeşleşti: sultan buraya Yıldız Saray-ı Hümayunu adını verdi, burayı asıl ikametgahı yaptı ve saltanatının 33 yılını burada geçirdi. Milli Saraylar'a göre saray üç kısımdan oluşuyordu: devlet yönetimini ilgilendiren yapıların bulunduğu asıl saray, sultana ve haremine ait hususi bölüm ve bugünkü Yıldız Parkı olan dış bahçe. 1924'ten sonra askeri okullara tahsis edilen yapılar, 2018'de Milli Saraylar'a devredildikten sonra kapsamlı bir restorasyondan geçti ve saray 2024'te müze olarak ziyarete açıldı.

Müze ziyaretinde harem yapılarına, Küçük Mabeyn'e ve Hasbahçe'ye ayrıca zaman ayırın; Milli Saraylar Müzekart'ın bu üç bölümde geçmediğini belirtiyor, biletinizi buna göre alın. Hasbahçe'deki havuz doğal bir dere görünümünde düzenlenmiş, çevresinde küçük dinlenme köşkleri var. Dış bahçeden günümüze ulaşan üç yapıdan biri olan Şale Köşkü, 1877-1879 ve 1889'da Sarkis Balyan'ın, 1898'de Raimondo D'Aronco'nun eklediği bölümlerle büyüdü; Alman İmparatoru II. Wilhelm'in ziyaretleri için yapılan sedefli salonu ve 400 metrekareyi aşan tek parça halısıyla kabul salonu tanınır. Köşkün iç mekanlarının ziyaret gününüzde açık olup olmadığını Milli Saraylar'dan teyit edin. Saray çarşamba kapalı.

Kaynak: Milli Saraylar Başkanlığı; Kültür Portalı; Vikipedi.

Yıldız Parkı'nın üst kenarında, Palanga Caddesi'ndeki bu yapı hem bir müze hem de hala çalışan bir fabrika. II. Abdülhamid geleneksel çini ve porselen sanatını canlandırmak için 1890'ların başında sarayın bahçesine Yıldız Çini Fabrika-i Hümayunu'nu kurdurdu; Avrupa saraylarına bağlı porselen işletmeleri örnek alındı. 1894'te büyük ölçüde zarar gören bina aynı yıl İtalyan mimar Raimondo D'Aronco'ya yeniden yaptırıldı. Amaç saray ve kasırların porselen ihtiyacını karşılamak ve ürünlerle Osmanlı'yı dünyaya tanıtmaktı; bazı özel parçalar yabancı hanedanlara armağan edildi.

Fabrikanın ürettiği her eserde ay-yıldız damgası, onun hemen altında da fabrikanın kuruluş yılı ile eserin üretildiği yıl bulunuyor. Dönemin köşklerini, bahçelerini ve mimarisini gerçekçi bir üslupla resmeden tabak ve vazolar, bugün kaybolmuş yapıların görünüşünü belgeleyen kaynaklar olarak da değerli. 1909'da Abdülhamid tahttan indirilince üretim durdu; 1910'da Müze-i Hümayun'a bağlanınca Osman Hamdi Bey'in girişimiyle yeniden başladı ve 1920'ye kadar sürdü. 1959'da Sümerbank'a geçen fabrika 1995'ten bu yana Milli Saraylar bünyesinde. Bugün geleneksel motiflerden yola çıkan duvar tabakları, vazolar, şekerlikler, kahve ve çay takımları üretiyor. Ziyaret, fabrikanın el dekor bölümünü kapsıyor ve bilet bu bölüm için satılıyor. Fabrika resmi tatillerde ve dini bayramlarda kapalı; güncel ziyaret koşullarını Milli Saraylar'dan kontrol edin.

Kaynak: Milli Saraylar Başkanlığı; Vikipedi.

Yıldız Parkı, sarayın dış bahçesi. Önce Çırağan Sarayı'nın arka bahçesi olan koru, 1877'den sonra genişletilen Yıldız Sarayı'nın dış koruluğuna dönüştü; saltanat döneminde yalnızca saraya ait olan bu alan bugün herkese açık ve 36 hektarı aşan bir şehir parkı. Milli Saraylar'ın kaydına göre dış bahçedeki çok sayıdaki köşkten günümüze yalnızca Çadır, Malta ve Şale köşkleri ulaştı. Porselen fabrikasının yanından parka girip yokuş aşağı yürürken önce Malta Köşkü'ne varırsınız. Abdülaziz döneminde Malta'dan getirilen taşlarla yapıldığı için bu adı taşıyan köşkün mimarı, İngilizce Vikipedi'ye göre Sarkis Balyan. Tavan süslemelerine, mermer ayrıntılarına ve altın varaklı aynasına bakmak için içeri göz atabilirsiniz; köşk bugün yeme içme hizmeti veriyor.

Aşağıda, parkın iki büyük havuzundan birinin önündeki Çadır Köşkü 1871'de Abdülaziz'in isteğiyle yapıldı. Kesme taştan, beyaz ve kırmızının hakim olduğu cephesi, iki kollu kıvrık giriş merdiveni ve simetrik planıyla sade ama zarif bir yapı. Parkta göletler, şelaleler, ahşap köprüler ve yürüyüş yolları var; Çırağan Caddesi kapısından başlayan yapay kanalın üzerinde bir asma köprü uzanıyor. Boğaz'a bakan seyir noktalarından birinde mola verin ve sarayın bir zamanlar denize kadar inen bahçesini gözünüzde canlandırın. Rota burada, Çırağan Caddesi'ndeki kapıda bitiyor; buradan sahil boyunca Beşiktaş'a ya da Ortaköy'e yürüyebilirsiniz.

Kaynak: Milli Saraylar Başkanlığı; Vikipedi.