Yazmadan Kitapçıya İstanbul'un Kütüphaneleri

Rami Kütüphanesi'nde bir askeri kışla, şehrin en büyük kütüphanesine dönüştü. Kütüphanenin kendi tarihçesine göre bu geniş arazi, II. Mustafa döneminde sadrazamlık yapan Rami Mehmed Paşa'ya çiftlik olarak verilmişti ve adını ondan alır. 1826'da Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasının ardından kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu için burada bir kışla yapıldı ve 1828'de kullanılmaya başlandı. Kışla 1828-29 Osmanlı-Rus Savaşı'nda II. Mahmud'un karargahı oldu, 1971'e kadar askeri amaçla kullanıldı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın 2014'te başlattığı restorasyon üç aşamada sürdü ve kütüphane Ocak 2023'te açıldı. 36 bin metrekare kapalı alanı, 51 bin metrekarelik yeşil avlusu ve 4.200 kişilik oturma kapasitesiyle İstanbul'un en büyük kütüphanesidir. Kütüphanenin Ağustos 2026 tarihli duyurusuna göre IFLA'nın 2026 Yeşil Kütüphane Ödülleri'nde büyük ölçekli proje kategorisinde birinci seçildi.

Dikdörtgen kışlanın ortasındaki avluda yürüyerek başlayın, sonra salonları dolaşın. Türk ve dünya edebiyatı salonları, konu kütüphaneleri, bebek ve çocuk bölümleri, Atatürk ihtisas kütüphanesi ve yazma eserler kütüphanesi burada bir aradadır. Beyazıt Devlet Kütüphanesi'nin koleksiyonu da buraya taşındı ve lisansüstü araştırmacılara açık bir Beyazıt Araştırma Salonu var. Bir çalışma salonu yedi gün yirmi dört saat açıktır.

Giriş ücretsizdir. Kütüphane kurallarına göre herkes turnikeden kendi çipli T.C. kimlik kartıyla geçer; yabancı ziyaretçiler giriş koşullarını önceden kütüphaneye sormalı. Salonların saatleri farklıdır, güncel bilgiyi resmi sitesinden kontrol edin.

Kaynak: Rami Kütüphanesi resmi sitesi; Kültür ve Turizm Bakanlığı KYGM.

Rami'den tramvayla Beyazıt'a geldiğinizde, Beyazıt Camii'nin hemen yanındaki kubbeli yapı Türkiye'nin kuruluşu belgeleriyle bilinen ilk devlet kütüphanesidir. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre resmi kuruluş tarihi 27 Eylül 1882'dir, kütüphane Haziran 1884'te Kütübhane-i Umumi-i Osmani adıyla okuyuculara açıldı. Adı 1961'de Beyazıt Devlet Kütüphanesi oldu.

Kütüphane, II. Bayezid Külliyesi'nin 1506'da tamamlanan imaret ve kervansaray bölümüne yerleşti. Kaynaklara göre bu bölümün altı kubbeli kısmı mimar Ohannes Kalfa tarafından kütüphane için onarıldı. Koleksiyon hızla büyüdü; Cevdet Paşa ve Hekimoğlu Ali Paşa gibi isimlerin kitaplıkları buraya aktarıldı. 1934'te çıkan basma yazı ve resimleri derleme kanunuyla kütüphane Türkiye'de basılan yayınların saklandığı beş merkezden biri oldu ve bu yük onu defalarca genişlemeye zorladı. 2003'te gelen Hakkı Tarık Us Koleksiyonu ile gazete ve dergi bölümü ülkenin en önemli arşivlerinden birine dönüştü.

Rami Kütüphanesi açıldıktan sonra kitap koleksiyonu oraya taşındı; Beyazıt'taki bina gazete ve süreli yayınlara odaklandı. Kütüphanenin resmi duyurusuna göre bina 22 Haziran 2026'dan itibaren güçlendirme ve restorasyon çalışmaları nedeniyle, çalışmalar bitene kadar okuyucu hizmetine kapalıdır.

Bu yüzden burada kısa bir dış bakış yeterli. Cami ile kütüphane arasındaki alanda durup külliyenin kubbe dizisine bakın, sonra birkaç adım ötedeki Sahaflar Çarşısı'na geçin. Restorasyonun ne zaman bittiğini ve okuma salonlarının yeniden açılıp açılmadığını kütüphanenin sitesinden takip edebilirsiniz.

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi; Beyazıt Devlet Kütüphanesi resmi sitesi; Vikipedi (Beyazıt Devlet Kütüphanesi).

Beyazıt Camii ile Kapalıçarşı arasındaki bu küçük avlu, İstanbul'un kitap alışverişinin yüzyıllardır sürdüğü yerdir. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre sahaflar önce medrese avlularının çevresinde öğrencilere hizmet veriyor, sonra Kapalıçarşı'nın içinde çalışıyordu. Evliya Çelebi, çarşıdaki elli kadar sahaf dükkanında üç yüz kişinin çalıştığını yazar. 1894 depreminden sonra sahaflar bugünkü yere, eskiden Hakkaklar Çarşısı denilen bölüme taşınmaya başladı ve kitapçı dükkanları çoğaldıkça burası Sahaflar Çarşısı adını aldı.

1950'deki büyük yangından sonra belediye çarşıyı yıkıp yeniden yaptırdı ve burada yalnızca kitap satılmasına karar verdi. Avlunun ortasındaki büst, ilk Türk matbaasının kurucusu İbrahim Müteferrika'nındır ve 1981'de yerleştirildi. Rotanın bu noktasında büstün önünde durmak anlamlıdır. Müteferrika yazma kitaptan basma kitaba geçişin simgesidir ve Vikipedi'ye göre onun matbaasında basılan ilk kitaptan harf devrimine kadar çıkan Osmanlıca kitapların büyük çoğunluğu, günün sonunda gideceğiniz Atatürk Kitaplığı'ndadır.

Kaynaklar çarşının bir zamanki kültür merkezi niteliğini kısmen yitirdiğini, bugün raflarda sınav kitapları, yabancı dil kitapları ve setlerin ağır bastığını yazar. Yine de sabırlı bir gözle eski baskılar, kullanılmış romanlar ve İstanbul üzerine kitaplar bulmak mümkündür. Dükkanlara tek tek girin ve aradığınız kitabı ya da konuyu sahafa sorun; rafta göremediğiniz bir kitaba ulaşmanın en kısa yolu budur.

Fiyatlar sabit etiketli olmayabilir, almak istediğiniz kitabın fiyatını sormaktan çekinmeyin. Çarşının Kapalıçarşı tarafındaki kapısından çıkmadan, Süleymaniye'ye doğru yönelin.

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi; Vikipedi (Sahaflar Çarşısı).

Süleymaniye Camii'nin çevresindeki medreselerden ikisi, Türkiye'nin en önemli yazma eser kütüphanesine ev sahipliği yapar. Kütüphanenin kendi tarihçesine göre külliye 1557'de hizmete açıldığında ayrı bir kütüphane binası yoktu; saray kütüphanesinden gönderilen kitaplar zamanla caminin içinde birikti ve 1751-52'de caminin sağ revakı altında demir parmaklıklarla ayrılan bir bölüme yerleştirildi.

Bugünkü kütüphane, bakımsız kalan vakıf kitaplıklarının tek çatı altında toplanmasıyla doğdu. Evkaf Nezareti, İstanbul'un dört bir yanındaki bu kitaplıkları koruyabilmek için kitapları bir araya getirmeye karar verdi ve 1918'de Süleymaniye Umumi Kütüphanesi kuruldu. Caminin kitaplığıyla birlikte Aşir Efendi, Çorlulu Ali Paşa, Damad İbrahim Paşa ve Laleli gibi pek çok vakıf kitaplığı külliyenin ikinci medresesine taşındı; birinci medrese 1927'de kütüphaneye verildi. Bugün Fatih, Ayasofya ve Laleli gibi padişah kütüphaneleri dahil 150'yi aşkın koleksiyon burada korunur. TDV İslam Ansiklopedisi 1956'da kurulan cilt ve onarım atölyesini kurumun en önemli birimlerinden sayar.

Burası bir müze değil, araştırma kütüphanesidir. Kamu hizmet standartlarına göre okuyucu hizmeti hafta içi verilir; okuma salonuna kimlikle, yabancılar pasaportla girer ve eserler esas olarak dijital görüntü üzerinden incelenir. Tanıtım ziyaretleri randevuyla düzenlenir, bireysel ziyaretçiler günün programına göre kabul edilir. Avluya girip medrese revaklarının sükunetine bakmak bile anlamlıdır; içeri girmek istiyorsanız önce görevliye danışın ve sessiz olun. Çıkışta cami avlusundan Haliç'e bakıp Eminönü'ne inen sokaklara yönelin.

Kaynak: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi resmi sitesi; TDV İslam Ansiklopedisi.

Süleymaniye'den çarşı sokaklarıyla Eminönü'ne indiğinizde, kıyının Sirkeci tarafındaki iskele binalarından birinde İBB Kültür AŞ'nin İstanbul Kitapçısı şubesi sizi bekler. Resmi adresine göre şube, Şehir Hatları'nın Katip Çelebi İskelesi'ndedir. Kültür AŞ'nin duyurusuna göre Aralık 2013'te markanın altıncı şubesi olarak açıldı ve dönüşüm sırasında iskelenin özgün yapısına dokunulmadı.

İskelenin adı rotanın konusuna çok yakışır. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre 1609'da İstanbul'da doğan, 1657'de ölen ve Zeyrek Camii yakınına gömülen Katip Çelebi, yirmi yılda tamamladığı Keşfü'z-zunun adlı eserde İslam dünyasındaki kitapları ve ilimleri sistemli biçimde listeledi. Bu dev bibliyografya, Batılı şarkiyatçılar için de temel bir başvuru kaynağı oldu. Coğrafya eseri Cihannüma da onundur. Rotanın yazmalarla dolu bir kütüphaneden sonra bir kitapçıya, adını bir bibliyograftan alan bir iskelede varması tesadüf olsa da güzel bir tesadüftür.

İstanbul Kitapçısı'nın ilk şubesi 1998'de açıldı. Raflarında İBB Yayınları'nın tarih, kültür ve edebiyat kitaplarının yanı sıra yaklaşık iki bin yayınevinin kitapları, özellikle İstanbul konulu yayınlar bulunur. Eminönü şubesi, Kadıköy ve Karaköy ile birlikte içinde kafe bulunan üç şubeden biridir ve Boğaz'a bakar.

Burada İstanbul üzerine bir kitap seçip vapurların kalkışını izleyerek birkaç sayfa okumak için iyi bir mola verebilirsiniz. Çalışma saatleri değişebileceği için güncel bilgiyi kultur.istanbul'dan kontrol edin, ardından T1 tramvayıyla Kabataş'a geçin.

Kaynak: kultur.istanbul; İstanbul Kitapçısı resmi sitesi; TDV İslam Ansiklopedisi.

Kabataş'tan fünikülerle Taksim'e çıkıp Gezi Parkı çıkışından birkaç dakika yürüdüğünüzde, altıgen kubbemsi çatılarıyla alışılmadık bir yapıya varırsınız. İBB Atatürk Kitaplığı'nın kökü 1924'te açılan Şehremaneti Kütüphanesi'ne uzanır. Koleksiyon 1931'de Beyazıt Medresesi'ne taşındı, 1939'dan 1981'e kadar İstanbul Belediye Kütüphanesi adıyla tarihi II. Bayezid Medresesi'nde hizmet verdi. Yani sabah gördüğünüz Beyazıt'ın hemen yanında, kırk yılı aşkın bir süre yaşadı.

Bugünkü binanın temeli Cumhuriyet'in 50. yılı etkinlikleri kapsamında 1973'te Koç Vakfı tarafından atıldı; bina 2 Kasım 1976'da belediyeye devredildi ve 3 Mart 1981'de kütüphane olarak açıldı. Projeyi Sedad Hakkı Eldem ile Hamdi Şensoy hazırladı. Eldem'in daha önce eskizlerde denediği altıgen formlar burada uygulama şansı buldu. Üç katlı betonarme yapı merkezi bir planla altıgenlerden kurulur; kitaplığın kendi yayınına göre asıl kültür merkezi projesinin yalnızca kütüphane kısmı hayata geçirilebildi. Okuma salonuna ışığı, altıgen piramit örtülerdeki ışıklıklar verir.

Koleksiyonda 500 binden fazla eser vardır, aralarında Osmanlıca basma kitaplar, süreli yayınlar, el yazmaları, haritalar, kartpostallar ve salnameler bulunur. Burası bir araştırma kütüphanesidir. Resmi sayfaya göre üyelik ücretsizdir ve nüfus cüzdanı, ehliyet ya da pasaport gibi resmi bir kimlikle yapılır; sessiz çalışma salonlarına randevusuz, yoğunluğa göre girilir.

Güne kütüphanenin girişinde, altıgenlerin birbirine nasıl eklendiğini dışarıdan izleyerek son verin. Çalışma saatlerini gitmeden resmi sitesinden kontrol edin.

Kaynak: İBB Atatürk Kitaplığı resmi sitesi; Vikipedi (Atatürk Kitaplığı).