Validebağ'dan Paşalimanı'na Korular ve Bahçeler

Güne Validebağ'da başlayın. Koru, Üsküdar'ın Altunizade semti ve Barbaros Mahallesi ile Kadıköy'ün Koşuyolu semtinin kesiştiği yerde uzanır ve Anadolu yakasının en büyük yeşil alanlarından biridir. Hikayesi III. Selim'e kadar gider: padişah burada annesi Mihrişah Valide Sultan için bir bağ köşkü yaptırdı. Arazi daha sonra Abdülmecid'in annesi Bezmialem Valide Sultan'a hediye edildi; Bezmialem yurt içinden ve dışından getirttiği ağaç ve bitkilerle burayı bir botanik bahçesine dönüştürdü. 19. yüzyılın ortasında korunun içine Adile Sultan'ın adıyla anılan kasır yapıldı; arazi 1927'de Milli Eğitim Bakanlığı'na tahsis edildi.

Bugün koruda yaşları 15 ile 400 arasında değişen kırkı aşkın ağaç ve ağaççık türü var. Karaçam, kızılçam, fıstık çamı, porsuk, Lübnan sediri, meşe türleri, çınar, ıhlamur ve söğüt bunların arasında. İstanbul Kuş Gözlem Topluluğu 2000'den beri burada kayıt tutuyor ve yüzü aşkın kuş türü gözlendi; 28 kelebek türü de belgelendi. Sincap, kirpi ve kaplumbağa görmek şaşırtıcı değil.

Koru 1996'da birinci derece doğal koruma alanı, 1999'da doğal sit alanı ilan edildi. İçinde Adile Sultan Kasrı'nın yanı sıra bugün İzci Müzesi olarak kullanılan Sultan Abdülaziz Av Köşkü, Çamlı Köşk, bir fen lisesi ve hastane birimleri bulunur; yani her bölüm serbest dolaşıma açık değildir, yürüyüş yollarında kalın.

Girişi ücretsizdir ve sabahları yürüyüş yapanlarla hareketlidir. Toprak patikalar yağmurdan sonra çamurlanır, kapalı ayakkabı giyin. Kuşları izlemek istiyorsanız yavaş yürüyün ve büyük ağaçların altında birkaç dakika durup dinleyin.

Kaynak: Vikipedi; Hürriyet Seyahat.

Korunun ortasında yükselen iki katlı yapı, Validebağ'ın saray dönemine ait en görünür izidir. Kaynaklar yapım tarihini farklı verir. Kültür envanteri kayıtları ve Vikipedi 1853'ü ve mimar olarak Nikoğos Balyan'ı anar. Kasırda bugün hizmet veren öğretmenevinin tarihçesi ise araziye 1860'ta Altunizade İsmail Zühtü Paşa'nın bir köşk yaptırdığını, Sultan Abdülaziz'in bu köşkü yıktırıp bugünkü binayı yaptırdığını yazar. Yapı 1863 yıllarında Abdülaziz'in kız kardeşi Adile Sultan'a (1826-1899) yazlık saray olarak verildi ve bugün onun adıyla anılır.

Cephede girişe çıkan çift kollu merdiven dikkat çeker. İçeride her katta büyük bir orta sofa-salon, baş oda ve servis mekanları bulunur. Yapının sonraki hayatı Cumhuriyet'in sosyal tarihinden bir kesit sunar: 1916-1917'de kız öğrenciler için yetimhane, 1924'ten sonra yatılı okul, 1927'de prevantoryum oldu. 1991'den beri Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı öğretmenevi ve kültür merkezi olarak kullanılıyor.

Kasırın geniş kitlelerce tanınmasının sebebi sinema. 1970'lerde Hababam Sınıfı filmlerinin ilk serisi burada çekildi ve 2014'te odalardan biri Hababam Sınıfı Müzesi olarak düzenlendi. Haber kaynaklarına göre bu bölüm ücretsiz gezilebiliyor. Kasırın geri kalanı konaklama ve kültür etkinlikleri için kullanıldığından iç mekanda yalnızca ziyarete açık bölümlerle yetinin ve güncel ziyaret koşullarını öğretmenevinden öğrenin.

Kasırı çevresinden dolaşarak simetrik cephesini ve merdivenini farklı açılardan görün; korunun ağaçları arasından yapıya bakmak saray döneminde bu bağın nasıl kullanıldığını hayal etmeyi kolaylaştırır.

Kaynak: Adile Sultan Kasrı Öğretmenevi tarihçesi; Kültür Envanteri; Vikipedi; Hürriyet Seyahat.

Validebağ'dan Nakkaştepe'ye geçmek için kısa bir otobüs ya da taksi yolculuğu gerekir. Nakkaştepe Millet Bahçesi 8 Aralık 2018'de açıldı; yapımını Çevre ve Şehircilik Bakanlığı üstlendi, işletmesi Üsküdar Belediyesi'nde. Belediye burayı İstanbul'un ilk millet bahçesi olarak tanıtır. Toplam alan 90 bin metrekare. Bir koru değil, yakın zamanda düzenlenmiş bir parktır; ama bu rotada yer almasının sebebi konumu. Tepe, 15 Temmuz Şehitler Köprüsü'nün hemen yanındadır ve Boğaz'a yukarıdan bakar.

Bahçenin asıl durakları belediyenin listelediği seyir teraslarıdır: köprünün ayaklarını, Boğaz'ın akışını ve karşı kıyıyı buradan geniş bir açıyla görürsünüz. Teraslar dışında biyolojik gölet ve şelale, ahşap köprü, amfi alanı, bitki gösterim alanı ve etkinlik çayırı var. Çocuklar için macera parkuru, oyun alanları ve doğa atölyesi olarak kurgulanmış Mucit Evi bulunur; koşu ve yürüyüş için 3.200 metrelik bir parkur ayrılmıştır.

Validebağ'ın yüzyıllık ağaçlarından sonra burada planlı bir peyzajın içinde yürüyorsunuz. Bitki gösterim alanındaki türlere bakmak, sabah gördüğünüz doğal örtüyle bugünün park anlayışı arasındaki farkı görmenin iyi bir yolu.

Hafta sonları kalabalık olabilir; seyir teraslarını rahat kullanmak için hafta içi öğleden önce ya da öğleden sonranın erken saatlerinde gelin. Bahçede mescit, kafe ve tuvaletler var. Buradan Kuzguncuk Bostanı kuş uçuşu yarım kilometreyi biraz aşan bir mesafede; aşağı inen sokaklardan yürüyerek varabilirsiniz.

Kaynak: Üsküdar Belediyesi; Vikipedi.

Kuzguncuk'un içinde, mahallenin evleri arasında kalmış 16 bin metrekareyi aşan bir alan, İstanbul'un giderek azalan bostan kültürünün yaşayan bir örneği. Eski adı İlya'nın Bostanı'dır ve mahallede hala bu adla anılır. Arazi Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne aittir; 2014'te Üsküdar Belediyesi tarafından kiralandı ve bugünkü düzen kuruldu.

Bostan yüz küçük parsele bölünmüştür. Bunların elli kadarı mahalleliye, geri kalanı okullara ve bilgi evlerine verilmiş; parsellerde tarım yapmak isteyenler başvurularını Kuzguncuk Muhtarlığı'na yapıyor. Hobi bahçelerinde kimin ne ektiğine bakmak, mevsime göre bu kıyıda neyin yetiştiğini görmenin en kolay yolu. Parsellerin yanında meyve bahçeleri, tıbbi ve aromatik bitki alanları, yürüyüş yolları, bir amfi, çocuk oyun alanı ve basketbol sahası bulunur. Alan yedi gün yirmi dört saat açıktır.

Burası bir gösteri bahçesi değil, insanların emek verdiği bir alan. Parsellere girmeyin, ürünlere dokunmayın, çalışanların fotoğrafını çekmeden önce izin isteyin. Bostan geleneksel Hıdırellez kutlamalarına ve çeşitli mahalle etkinliklerine ev sahipliği yapar; mayısın başında gelirseniz bu şenliğe denk gelebilirsiniz.

Bostandan sonra mahallenin sokaklarında kısa bir tur atabilirsiniz; Kuzguncuk'un kendisi Radar'ın başka rotalarında ayrıntılı anlatılıyor. Sonra sahile yönelip güneye, Paşalimanı yönüne yürüyün; Fethi Paşa Korusu Kuzguncuk ile Sultantepe arasında, kısa bir yürüyüş mesafesindedir.

Kaynak: Vikipedi.

Rotayı Boğaz'a inen yamaçta, Kuzguncuk ile Sultantepe arasında uzanan Fethi Paşa Korusu'nda bitirin. Koru adını 19. yüzyılda valilik, büyükelçilik ve nazırlık yapmış Fethi Ahmed Paşa'dan alır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin turizm portalına göre paşa araziyi 1858'de satın alıp bir dinlenme ve gezinti alanı olarak düzenletti. Alan uzun yıllar bakımsız kaldı, sonra yenilenerek halka açıldı ve bugün İBB tarafından işletiliyor.

Korunun asıl değeri eğimli arazisi. Kıyı tarafından yukarı doğru yürüdükçe ağaçların arasından Boğaz'a, köprüye ve Avrupa yakasına açılan manzara genişler. Koru içindeki seyir noktalarından bu görüntüyü rahatça izleyebilirsiniz. Birçok ağaç türü ve kuşlarla dolu bu yamaçta yürüyüş ve koşu yolları, çocuk oyun alanları ve piknik alanları var; İBB'nin bir sosyal tesisi de koru içindedir.

Koru batıya, Boğaz'a baktığı için akşamüstü ışığı burada iyidir. Güneş Avrupa yakasına doğru alçalırken suyun rengi değişir ve karşı kıyının siluetleri belirginleşir; fotoğraf çekecekseniz yukarı yamaçlarda ağaçların açıldığı bir nokta seçin. Sabah Validebağ'da başlayan günü, farklı bir çağda farklı bir amaçla düzenlenmiş başka bir koruda bitirmiş olursunuz.

Patikalar yer yer diktir; inişte acele etmeyin. Çıkışta sahil boyunca güneye yürüyerek Üsküdar iskelesine ulaşabilir, oradan vapur ya da Marmaray'la dönebilirsiniz.

Kaynak: Visit Istanbul (İBB); Vikipedi.