
Toprakkale'den Karatepe'ye Kaleler Yolu
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Osmaniye, Çukurova'nın doğu eşiğinde, Amanos dağlarının eteğiyle Ceyhan ovasının buluştuğu bir geçiş ilidir. Bu rota, o geçişi kalelerin gözüyle okumak için kurulmuştur. Günün ilk durağı Toprakkale Kalesi'dir. Kültür Portalı'na göre kale İskenderun, Adana ve Osmaniye yollarının kesiştiği noktada, yığma bir tepenin üzerinde durur ve il merkezine yaklaşık 10 kilometre uzaklıktadır. Buradan Osmaniye-Kadirli yoluna geçilir ve Ceyhan Nehri kıyısındaki Hemite Kalesi'ne varılır. Osmaniye İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Hemite'nin Toprakkale ve Yılankale'nin görüş alanında olduğunu ve Osmaniye'ye 20 kilometre uzaklıkta bulunduğunu yazar. İki kale arasındaki bu görsel bağ, rotanın ana fikridir: ortaçağda kaleler yalnız kendi tepelerini değil, birbirlerini ve aralarındaki yolu da gözetirdi.
Üçüncü durak Kastabala'dır. Kale tepesinin eteğine yayılan bu antik kent, kazıları sürdüğü için kale hattına ovanın yerleşik yaşamını ekler. Sütunlu cadde, ızgara plan ve teraslar, ovaya hakim bir kentin nasıl kurulduğunu gösterir. Rota daha sonra Cevdetiye-Karatepe yolunu izleyerek Karatepe-Aslantaş Açık Hava Müzesi'nde son bulur. Geç Hitit dönemine ait bu yerleşim, kaynaklara göre kuzeyden gelecek saldırılara karşı yapılmış bir sınır kalesidir. Böylece gün, yol kavşağındaki bir kaleyle başlar ve ovanın kuzey ucundaki bir uç kaleyle biter.
Sıralama güneybatıdan kuzeydoğuya doğrudur ve gün içinde gereksiz geri dönüşü önler. Kültür Portalı'na göre Kastabala Osmaniye'ye 12 kilometre, Karatepe ise şehir merkezine 33 kilometre uzaklıktadır. Osmanlı döneminde Kınık Kalesi diye bilinen Toprakkale ise adını demiryolu yapıldığı yıllarda almıştır. Savranda Kalesi Hasanbeyli'de, doğuda ve ayrı bir yönde olduğu için rotaya alınmamıştır. Kaynaklar bazı konularda çelişir. Toprakkale'nin yapım dönemi ve burç sayısı Kültür Portalı'nın iki sayfasında farklı yazılmıştır, Hemite'nin yapım dönemi ise resmi sayfada bilinmediği söylenir. Bu yüzden metinlerde temkinli ifadeler kullanılır. Hemite'nin ziyaret koşulları resmi sayfada yer almaz; yola çıkmadan il kültür ve turizm müdürlüğüne danışın. Açılış saatleri ve giriş ücretleri değişebileceği için her durakta güncel bilgiyi resmi kaynaklardan kontrol edin. Yaz aylarında su, şapka ve rahat ayakkabı gerekir. Fotoğraf için sabah ve öğleden sonra ışığı en uygun zamandır.
Süre: tam gün. En iyi zaman: Gün boyu dışarıda kalacağınız için ilkbahar ve sonbahar, sabah erken başlayan bir plan en rahat olanıdır.. Ulaşım: Duraklar arasında düzenli toplu taşıma yoktur; rota için araç gerekir. Kastabala'ya Bahçe, Kesmeburun ya da Karatepe köylerine giden köy dolmuşlarıyla da gidilebildiği Kültür Portalı'nda yazar.
Kaynaklar
- Kültür Portalı, Toprakkale Kalesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/osmaniye/gezilecekyer/toprakkale-kalesi
- Kültür Portalı, Toprakkale Kalesi kültür envanteri, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/osmaniye/kulturenvanteri/toprakkale-kales
- Osmaniye İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kaleler, https://osmaniye.ktb.gov.tr/TR-60829/kaleler.html
- Kültür Portalı, Hitit Kabartmaları (Hemite), https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/osmaniye/kulturenvanteri/htt-kabartmalari
- Kültür Portalı, Kastabala Antik Kenti, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/osmaniye/gezilecekyer/bodrumkale-kastabala-sehri
- Osmaniye Valiliği, Kastabala Antik Kenti, https://www.osmaniye.gov.tr/kastabala-antik-kenti
- Kültür Portalı, Karatepe Aslantaş Açık Hava Müzesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/osmaniye/gezilecekyer/karatepe-aslantas-acik-hava-muzesi
- Vikipedi, Amouda, https://en.wikipedia.org/wiki/Amouda
Rota Durakları

Toprakkale Kalesi
Rotanın ilk durağı Toprakkale Kalesi, günün temposunu belirleyen bir ısınma durağıdır. Kaynaklara göre kale, İskenderun, Adana ve Osmaniye yollarının kesiştiği noktada, yığma bir tepenin üzerinde durur. Kültür Portalı'na göre kale il merkezine yaklaşık 10 kilometre, Toprakkale ilçesine ise 2 kilometre uzaklıktadır. Bu yüzden Osmaniye'den çıkıp güne buradan başlamak, rotayı güneybatıdan kuzeydoğuya doğru kurmanın en kolay yoludur.
Kaleye çıkış için Adana-İskenderun yolundan bir bağlantı yolu yapılmıştır. Önce bu yolu bulun ve aracı uygun bir yere bırakın. Tepeye çıkmadan önce kaleye dışarıdan bakın, çünkü koyu taşın rengi ve kare siluet uzaktan bile okunur. Envanter kaydına göre kale, toprak bir tepenin üzerine kare planlı olarak kurulmuştur. Aynı kayıt, düzgün siyah kesme taştan yapılan duvarların içinin moloz taş ve Horasan harcıyla doldurulduğunu söyler. Duvara yaklaşınca dış yüzdeki düzgün kesme taşa, taşların döküldüğü yerlerde ise iç dolguya bakın.
Kalenin girişi kuzeydedir. Dış sur kaleyi tamamen çevreler ve güneyden ayrı bir girişi vardır. Yani yapı iç içe iki halkadan oluşur ve önce dış avlu surunu, sonra iç kaleyi okumak gerekir. Kaynaklar yapım dönemi konusunda ayrışır. Kültür Portalı'nın gezilecek yer sayfası tarihi MÖ 2000'li yıllara götürür ve kalenin 8. yüzyılda Abbasi Halifesi Harun Reşit zamanında siyah taşla yeniden yapıldığını yazar. Envanter kaydı ise kaleyi Bizans dönemine bağlar. Bu nedenle kalenin tek bir yapım tarihi olduğunu düşünmeyin; kaynaklara göre farklı dönemlerin izini taşıyan bir yapı olarak bakın.
Burç sayısı da aynı biçimde değişir. Gezilecek yer sayfası 12 burç yazar, envanter kaydı ise 10 yuvarlak planlı burçtan söz eder. Burçlara yaklaşırken yuvarlak planlarına ve aralarını bağlayan kalın duvarlara dikkat edin. Envanter, kuzey ve batı tarafının tonozlu olduğunu belirtir. Bu bölümlerde duvar kalınlığını ve örtü biçimini daha yakından görürsünüz. Kalede biri diğerinden küçük iki sarnıç kayıtlıdır; su ihtiyacının nasıl karşılandığını anlamak için sarnıçlara bakın.
Osmanlı döneminde kale Kınık Kalesi adıyla bilinirdi. Osmaniye İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre İstanbul-Bağdat demiryolunun yapıldığı yıllarda adı değişmiş ve Toprakkale adıyla anılmaya başlamıştır. Tepenin çevresi erozyonu engellemek için ağaçlandırılmıştır ve yakın çevredeki arazilerde tarım yapılır. Yukarıdan bakınca ovadaki tarla desenini ve yol kavşağını birlikte görürsünüz. Kalenin neden bu noktaya kurulduğu burada kendiliğinden anlaşılır. Hemite hakkındaki resmi sayfa, Hemite'nin Toprakkale'nin görüş alanında olduğunu söyler; bakışınızı batıya ve doğuya çevirip bu bağlantıyı aklınızda tutun.
Kültür Portalı kalenin ziyaretçilere açık olduğunu, gece ışıklandırması ve çevre düzenlemesi yapıldığını yazar. Açılış saatleri ve giriş koşulları değişebileceği için güncel bilgiyi Osmaniye İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden kontrol edin. Fotoğraf için sabah ya da öğleden sonra yumuşak ışığı seçin, çünkü koyu taş öğle güneşinde sert görünür. Bu durak için yaklaşık 50 dakika yeterlidir. Sonra Osmaniye-Kadirli yoluna doğru Hemite'ye geçin.
Kaynak: Kültür Portalı, Toprakkale Kalesi.

Hemite Kalesi
İkinci durak, Osmaniye-Kadirli yolu üzerinde Ceyhan Nehri kıyısındaki Hemite Kalesi'dir. Kale, Gökçedam köyü sınırlarındadır ve kaynaklarda köy Gökçedam (Hemite) diye anılır. Yol Kadirli yönünde olsa da kale Osmaniye Merkez sınırları içindedir. Osmaniye İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, kalenin Osmaniye'ye 20 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. Resmi sayfada ziyaret koşulları yer almaz, bu yüzden yola çıkmadan il kültür ve turizm müdürlüğüne danışın.
Köye vardığınızda önce kaleyi bir tepe üzerinde yükselen bütün olarak seyretmeye zaman ayırın. Yapım dönemi kaynaklarda kesin değildir; il kültür ve turizm müdürlüğü, yapıldığı dönemin bilinmediğini söyler. Bazı kaynaklara göre Kilikya Ermeni Kralı I. Levon kaleyi 1212'de Töton Şövalyeleri'ne vermiş, şövalyeler de 13. yüzyılda kaleyi yeniden yapmıştır. Aynı kaynaklara göre kale, 1266'daki Memluk saldırısında yaklaşık 2200 kişiye sığınak olmuştur. Bu bilgiler Hemite'ye ilişkin resmi sayfalarda yer almadığı için kesin hüküm değil, temkinli bir okuma olarak düşünün.
Bu kaynaklara göre plan basit bir dikdörtgendir. Güneybatıda dört katlı bir ana kule yükselir ve en alt katında sarnıçlar yer alır. Ana kuleye yaklaşırken, giriş yönünü korumak için bu yere konduğunu düşünerek bakın. Yapının en az üç ayrı inşa ya da onarım evresi geçirdiği ileri sürülür. Duvar işçiliğindeki farklılıkları bu gözle arayın. Toprakkale'deki düzgün siyah kesme taşla buradaki duvar dokusunu zihninizde karşılaştırın.
Tepeden bakınca kalenin en az beş başka kaleyle karşılıklı görüş hattı olduğu belirtilir. Osmaniye İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de Hemite'nin Toprakkale ve Yılankale'nin görüş alanında olduğunu yazar. Bu yüzden kaleye çıkınca ilk iş ufku taramaktır. Ovanın düzlüğünü ve nehrin akışını izleyin. Ceyhan Nehri kıyıya yakın olduğundan kale, hem yolu hem nehir kıyısını gözeten bir noktadadır.
Kalenin güneyindeki kayada Hitit dönemine ait bir kabartma kayıtlıdır. Ancak Kültür Portalı envanteri, kabartmanın doğanın etkisiyle izlenemez hale geldiğini yazar. Bu nedenle kabartmayı aramak için zaman harcamayın, çünkü bu duraktaki asıl konu kalenin kendisi ve konumudur. Arazi köy sınırları içinde olduğundan yerleşim alanına saygılı davranın ve tarlalardan geçmeyin. Eğimli ve düzensiz zemin için sağlam ayakkabı gerekir.
Fotoğraf için kalenin batı yüzünü ve nehri birlikte alan açılar arayın. Işık öğleden sonra yumuşar ve taş yüzeyin dokusu daha belirgin görünür. Bu durak için yaklaşık 60 dakika ayırın. Ardından Cevdetiye-Karatepe yoluna yönelin ve Kastabala'ya geçin.
Kaynak: Osmaniye KTB, Kaleler.

Kastabala Antik Kenti
Üçüncü durak Kastabala, rotanın kale hattından antik kente geçtiği yerdir. Kültür Portalı, kentin Osmaniye'nin 12 kilometre kuzey-kuzeybatısında, Cevdetiye-Karatepe müzesi yolu üzerinde olduğunu yazar. Alan Kesmeburun, Bahçe ve Kazmaca köylerinin ortasındadır ve Osmaniye Merkez sınırları içindedir. Kendi aracı olmayanlar için Bahçe, Kesmeburun ya da Karatepe köylerine giden köy dolmuşları da kayıtlıdır. Kent, Ceyhan Nehri yakınında küçük bir ovaya hakim konumdadır.
Osmaniye Valiliği'nin sayfasına göre ovaya hakim bir kaya çıkıntısı üzerinde, Bodrum Kalesi adıyla anılan 13. yüzyıldan kalma bir kale yükselir. Kalenin eteklerinden başlayan kalıntılar birkaç kilometrekarelik bir alana yayılır. Bu yüzden girişte tek bir noktaya değil, geniş bir alana bakacağınızı bilin. Kent merkezindeki yapılar, kale tepesinin hakim olduğu küçük bir vadinin yamaçlarında tespit edilmiştir. Kültür Portalı, kentin ana aksını sütunlu caddenin belirlediğini yazar; yürüyüşü bu cadde boyunca kurun.
Eğimli arazide duvarlar ve tonozlarla düz teraslar elde edilmiştir. Teraslara bakarak yamacın nasıl düzlendiğini okuyun. Kent yamaca oturtulmuş ızgara planlıdır ve kamu yapıları arazinin ortasına yerleştirilmiştir. Tiyatro, hamam ve dükkanlar bu plana uygun parsellerde inşa edilmiştir; yürürken bunları bulmaya çalışın. Kamu yapılarının ilk evresi Severuslar dönemine tarihlenir. Roma İmparatorluk döneminde, yani MS 2. yüzyılda kentin sur duvarıyla çevrili olmadığı düşünülür. İlk savunma sisteminin MS 4. yüzyıl sonlarında kurulduğu kabul edilir. Sur izlerini görünce bu farkı hatırlayın: kent önce açık, sonra korunaklı bir yerleşimdir.
Kültür Portalı'na göre kazılar 2009'da başlamıştır ve sürmektedir. Çalışmalar Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Karadeniz Teknik Üniversitesi'nden profesör Turgut Hacı Zeyrek başkanlığında yürütülür. Bu yüzden bazı bölümlerin çalışma ya da koruma altında olması olağandır, yönlendirmelere uyun. Aynı sayfa, kazı sonuçlarının kentin bilinen tarihçesini değiştirdiğini ve geç Neolitik-erken Kalkolitikten MS 13-15. yüzyıllara uzanan buluntuları kaydeder. Valilik sayfasına göre kenti 1875'te İngiliz diplomat Davis ziyaret edip ayrıntılı biçimde tanımlamıştır. Aynı sayfa, kentin diğer adı Hierapolis'in 1890'da İngiliz araştırmacı Bent'in bulduğu yazıtlarla anlaşıldığını belirtir.
Kalenin kuzeydoğu eteğinde kayaya açılmış bir geçit, batı ve doğu konut alanlarını birbirine bağlar. Tepeden kuzeye baktığınızda Karatepe yönündeki ovayı görürsünüz. Kültür Portalı, kentin sınırlarının güneyde Ceyhan Nehri ile kuzeyde Karatepe arasında genişleyen verimli ovayı kapsadığını yazar. Bu bakış açısı bir sonraki durağı anlamlandırır: kent ovanın merkezinde, Karatepe ise kuzey ucundadır. Gölge az olduğundan yaz aylarında su ve şapka alın. Sütunlar arasında fotoğraf için erken ya da geç saatleri seçin. Bu durak için yaklaşık 100 dakika ayırın, sonra Karatepe için Aslantaş Barajı yolunu izleyin.
Kaynak: Kültür Portalı, Kastabala.

Karatepe-Aslantaş Açık Hava Müzesi
Son durak Karatepe-Aslantaş Açık Hava Müzesi, rotanın en kuzeydeki noktasıdır. Müze Kadirli ilçesinde, Karatepe-Aslantaş Milli Parkı içindedir ve Kızyusuflu Köyü sınırlarındadır. Kültür Portalı, müzenin Osmaniye şehir merkezine 33 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. Kastabala'dan gelen yol Cevdetiye-Karatepe hattının devamıdır ve ovadan ormanlık tepelere çıkarken manzara değişir. Alan kaynaklarda hem müze hem milli park olarak anılır; ikisini tek bir ziyaret olarak düşünün.
Kültür Portalı'nın metnine göre alan, Türkiye'nin ilk açık hava müzesi olarak ziyarete açılmıştır. Kazılar 1947'de başlamış ve ortaya Geç Hitit dönemine ait iki büyük sur kapısı, bir yol aksı ve çevresindeki yapılar çıkmıştır. Kale, MÖ 8. yüzyılda kendisini bölge hükümdarı olarak tanıtan Asativatas tarafından kuzeyden gelecek saldırılara karşı sınır kalesi olarak yaptırılmıştır. Toprakkale yol kavşağında bir kaleydi; Karatepe ise ovanın kuzey ucunda, sınırı gözeten bir uç kaledir. Rotanın hikayesi burada tamamlanır.
Girişte yönlendirmeleri izleyin ve sur çizgisini izleyen yürüyüş yolunu seçin. Kaynağa göre görkemli sur ve sur kapıları, dönemin savunma mimarlığının özgün bir örneğidir. Anıtsal ve sanatsal değeri olan kapı girişlerine zaman ayırın. Kapılarda bazalt steller ve kabartmalar yer alır. Üzerlerindeki metinler hem Fenike alfabesiyle hem de Luvi hiyeroglifiyle yazılmıştır. Bu dillerdeki en uzun iki dilli metin olarak anılan yazıtlar, Luvi hiyeroglifinin çözülmesinde önemli rol oynamıştır. Yazıtlara bakarken metni okumaya çalışmayın, hangi kapıda ve hangi yükseklikte durduklarını gözlemleyin.
Heykeller ve kalıntılar, doğal ortamlarında sergilenir. Açık hava müzesi ve çevresindeki doğal orman birlikte koruma altındadır. Bu koruma biçimi, kalıntıların kültürel peyzajıyla birlikte görülmesini sağlar. Açık hava müzesi içindeki kapalı müze bölümü 2007'de ziyarete açılmıştır; buluntuları orada da görün. Alan 2020'de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınmıştır.
Alan ormanlık bir tepe arazisidir, bu yüzden rahat yürüyüş ayakkabısı giyin. Gölgeli bölümlerde dinlenerek ilerleyin ve suyunuzu yanınıza alın. Sur duvarını ve kapı girişini ışığın yan düştüğü saatlerde fotoğraflayın. Ziyaret saatleri ve ücretler için Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın güncel sayfalarına bakın. Gün batımına yakın saatleri hesaba katarak dönüş yolunu planlayın. Dönüşte Osmaniye şehir merkezine 33 kilometre kaldığını hatırlayın. Rotayı bitirirken Toprakkale kavşağından Karatepe'nin uç kalesine uzanan hattı zihninizde birleştirin. İsterseniz Kastabala ile Karatepe arasındaki yolu ayrı bir gezi olarak da yineleyebilirsiniz.
Kaynak: Kültür Portalı, Karatepe.
Yorumlar
Yükleniyor...
