
Savur'dan Midyat'a Mardin Çevresi
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Mardin denince çoğu kişinin aklına teraslara dizilmiş taş sokaklar gelir. Oysa il, kuzeydeki dağ yamaçlarından güneydeki Mezopotamya ovasına uzanan geniş bir coğrafyaya yayılır. Bu rota, o coğrafyayı dört durakta okumak isteyenler için kurulmuştur. Yolculuk kuzeyde, Savur'da başlar. İl kültür turizm müdürlüğü, Savur'un il merkezine 47 kilometrelik asfalt bir yolla bağlı olduğunu yazar. Aynı kaynak ortalama rakımı 900 metre dolayında verir ve yerleşimi, bir tepe ile doğal kale arasındaki deve boynu biçimli sırtın üzerine yerleştirir. Taş işçiliği, kale çevresi ve kaya evleriyle ilçe, rotaya yükseklikten bakan bir giriş sağlar. Dönüşte Mardin'in güneybatı eteğindeki Kasımiye Medresesi gelir. Yapı, Nusaybin yönündeki Yeni Yol'un altında kalır ve güneye, ovaya açılan cephesiyle sonraki durağın coğrafyasını önceden gösterir. Üçüncü durak Dara Antik Kenti'dir. Kent, Mardin'in yaklaşık 30 kilometre güneydoğusunda, Oğuz Köyü'ndedir ve 505 yılında Doğu Roma İmparatorluğu'nun sınır garnizonu olarak kurulmuştur. Surlar, agora caddesi, su depoları ve kaya mezarlık alanı, taş ocağından kente dönüşen bir yerleşimin izini sürmenize olanak tanır. Rota doğuya dönerek Midyat'ta biter. Burada, katori taşından evlerin ve abbaraların bulunduğu eski Midyat sokakları ile Gümüşçüler Çarşısı'na uzanan hat gezilir. Sıralamanın mantığı basittir: yüksek kottan ovaya, ovadan yeniden taş kentlere inilir. Duraklardaki yapı malzemesi de bu çizgiyi izler. Savur'da yamaçtan çıkan taş, Kasımiye'de düzgün kesme taş, Dara'da ana kayanın kendisi, Midyat'ta yöreye özgü katori taşı öne çıkar.
Rotanın zaman derinliği de duraktan durağa değişir. Savur için il müdürlüğü kaynağı, ilçenin geçmişini Etiler'e kadar uzanan bir çizgiye oturtur. Kasımiye'nin yapımı, Artuklu döneminde başlayıp 1457-1502 yıllarında Akkoyunlu hükümdarı Kasım Padişah zamanında tamamlanan uzun bir sürece bağlanır. Dara'da sur duvarlarının ortalama genişliği 3,70-3,80 metre, iki sur sistemi üzerindeki kule sayısı 28 olarak kayda geçmiştir. Midyat'ın taş sokakları ise 2020 yılında aslına uygun biçimde restore edilmiştir. Yani rota, tek bir yüzyılı değil, farklı çağların birbirini izlediği bir hattı gezdirir.
Rota araç gerektirir ve iki güne yayılması önerilir. Birinci günü Savur ve Kasımiye'ye, ikinci günü Dara ve Midyat'a ayırabilirsiniz. Dara'da gölge azdır; sıcak mevsimde erken saatleri seçin, şapka ve su alın. Tanıtma Genel Müdürlüğü, Midyat'ın Mardin'e yaklaşık bir buçuk saat uzaklıkta olduğunu belirtir. Dara ören yerinin mesai saatleri mevsime göre değişir; yola çıkmadan il kültür turizm müdürlüğünün sayfasını kontrol edin. Kaynaklarda duraklar arası başka mesafe verilmediği için gün planını yola ayıracağınız süreye göre kurmanız gerekir.
Süre: 2 gün. En iyi zaman: Taşın rengini ve ovanın ışığını en iyi gösteren, havanın çok sıcak olmadığı ilkbahar ve sonbahar ayları uygundur.. Ulaşım: Bu rota için kendi aracınız ya da önceden ayarlanmış bir araç gerekir; durakların hepsi şehir merkezinin dışındadır. Duraklar arasında düzenli bir toplu taşıma hattı resmi kaynaklarda anılmadığı için yola çıkmadan il kültür turizm müdürlüğünden güncel bilgi alın.
Kaynaklar
- Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Savur İlçesi, https://mardin.ktb.gov.tr/TR-56493/savur-ilcesi.html
- Kültür Portalı, Kasımiye Medresesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/mardin/gezilecekyer/kasimiye-medresesi
- Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Camii, Medrese ve Külliyeler, https://mardin.ktb.gov.tr/TR-56509/camii---medrese-ve-kulliyeler.html
- DergiPark, Kasımiye Medresesi'nin Tarihi ve Kültürel Değeri, https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijms/article/1459194
- Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Dara Antik Kenti, https://mardin.ktb.gov.tr/TR-311680/dara-antik-kenti.html
- Kültür Portalı, Dara Antik Kenti, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/mardin/gezilecekyer/dara-antik-kenti
- Bakanlık müze sayfası, Mardin Dara Ören Yeri, https://www.turkishmuseums.com/museum/detail/22330-mardin-dara-orenyeri/22330/1
- Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Tarihi Estel ve Midyat sokakları, https://mardin.ktb.gov.tr/TR-312252/tarihi-estel-ve-midyat-sokaklari.html
- Tanıtma Genel Müdürlüğü, Midyat, https://tanitma.ktb.gov.tr/TR-22723/midyat.html
Rota Durakları

Tarihi Savur
Savur'a Mardin il merkezinden kuzeye giden asfalt yolla ulaşılır; il kültür turizm müdürlüğü bu bağlantıyı 47 kilometre olarak verir. Rotanın en yüksek kotlu durağı budur, bu yüzden günü burada başlatmak mantıklıdır. İlçenin ortalama rakımı resmi kaynakta 900 metre dolayında geçer. Yerleşim, Mardin tarafındaki dağların bittiği tepe ile kuzeydeki doğal kale arasında uzanan bir sırtın üst ve yan yüzeylerine kurulmuştur. Kaynak bu sırtı deve boynuna benzetir; ilçeye girmeden önce yolun yamaç boyunca nasıl yükseldiğine dikkat edin. Arabayı merkeze yakın bir yerde bırakıp yürümek en doğrusudur, çünkü yamaç yerleşiminde sokaklar eğimlidir. Valilik sayfası Savur'u Mardin'e benzeyen, tarihi dokusu olan şirin bir ilçe olarak tanıtır. Aynı sayfa binalardaki taş işçiliğinin ustalığına dikkat çeker; ilk işiniz kapı söveleri, pencere çerçeveleri ve duvar yüzeylerine bakmak olsun. Valilik, ilçe merkezi, kalesi, kaya evleri, eski Ulu Camii ve Başkavak Köprüsü ile Savur'un usta bir elin işlediği tarihi bir site görünümünde olduğunu yazar. Bu listeyi yürüyüşün kontrol listesi gibi kullanın ve kale tepesinin siluetini, kaya evlerini, köprüyü birbirinden ayırarak arayın. Kale ve kaya evlerine ilçe içinden bakarak yürüyebildiğiniz yere kadar yaklaşın; erişim durumunu yerinde ve resmi kanallardan sorun. Kaya evleri, adından da anlaşılacağı gibi, yamaçtaki kaya yüzeyiyle iç içe geçen yapılardır. Fotoğraf için en iyi ışık, taşın rengini ortaya çıkaran sabah ve ikindi saatleridir. Savur Çayı ilçenin içinden geçer; vadi tarafına bakan bir noktada durup yerleşimin yamaca nasıl dizildiğini görmeye çalışın. İl müdürlüğü yüzey şekillerini sürekli olmayan sırtlar ve sönmüş volkan kalıntısı olarak tarif eder. Bakışınızı bu çizgilere çevirdiğinizde ilçenin neden bir sırt üzerinde kurulduğu daha kolay anlaşılır. Tarih tarafında il müdürlüğü, ilçenin geçmişini Etiler'e kadar uzatır. Aynı kaynakta Roma ve Bizans hakimiyeti, Sasaniler ve Melikşah dönemi de anılır. Artukoğulları'nın on ikinci yüzyıldan itibaren yaklaşık üç yüzyıl bölgeye hükmettiği, ardından Karakoyunlular ve Akkoyunluların etkili olduğu yazılır. Savur, Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı ülkesine katılmış ve 1884'te ilçe statüsü kazanmıştır. Asur kayıtlarında geçen Şaru kentinin Savur olduğu ileri sürülür; kaynak bunu kesin bilgi olarak değil iddia olarak aktarır, siz de öyle okuyun. Geçim kaynakları arasında kavakçılık, tahıl ekimi ve sebzecilik sayılır; sulanabilir vadilerde sebze, meyve ve kavak yetiştirildiği yazılır. Kuzeybatıdaki geniş düzlüklerde tahıl ekilir, ilçeden ayrılırken bu düzlükleri de seyredin. Bazı köylerde kiraz bahçeleri kurulduğu ve küçük çapta kavun ile karpuz yetiştirildiği de belirtilir. Mola için çarşı içinde gölge ve oturacak yer arayın, yürüyüşün ağır kısmını eğimli sokaklar oluşturur. Rahat ayakkabı giyin ve su taşıyın. Resmi kaynaklarda ilçenin biletli bir müze ya da ören yeri gibi anlatılmadığı için ziyaret koşullarını yerinde ve resmi sayfalardan kontrol edin. Dönüşte güneye, Mardin'in güneybatı eteğine inecek ve Kasımiye Medresesi'ne yöneleceksiniz.
Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Mardin Valiliği.

Kasımiye Medresesi
Kasımiye Medresesi, Mardin'in güneybatısında tepelerin altında, Nusaybin yönündeki Yeni Yol'un altında kalan kesimdedir. Kültür Portalı'nın tarifine göre Yeni Yoldan Nusaybin'e giderken Şehir Stadyumu'nu geçip itfaiye garajının orada sağa sapmak, sonra aşağıya doğru yaklaşık 250 metre gitmek gerekir. Savur'dan dönerken il merkezinden geçip bu tarifi izlemek en kolay yoldur. Önce yapıyı güneyden, ovaya açılan cephesiyle seyredin; Kültür Portalı bu cephenin güneyde ovaya açık olduğunu yazar. Kaynaklar yapının Artuklu döneminde başlandığını, Akkoyunlu hükümdarı Cihangiroğlu Kasım Padişah zamanında 1457-1502 yılları arasında tamamlandığını aktarır. İl müdürlüğü yapıyı Mardin'deki Artuklu devrinin son eserlerinden biri olarak anar. Bu uzun yapım süreci, yapıya bakarken iki dönemin izini aramanıza yardımcı olur. Düzgün kesme taş kullanımı cephede hemen fark edilir; derzlere ve taş sıralarının düzenine yaklaşıp bakın. Giriş, güney cephesinden, taç kapının bağladığı beşik tonozlu bir koridorla yapılır. Kapının taş süslemelerini okumak için ışığın yandan geldiği saati seçin. DergiPark'taki makale yapıyı mimarisi, taş işçiliği ve süslemeleriyle öne çıkan bir eser olarak tanıtır. Koridordan geçince revaklı büyük avluya çıkarsınız. Avlunun çevresinde iki kat üzerine, revaklar arasına dizilmiş hücreler vardır. Hücrelerin sırasını ve revak kemerlerinin ritmini önce alt katta, sonra üst katta karşılaştırın. Avlunun kuzeyinde ikinci katı da kesen büyük bir eyvan ve önünde bir havuz bulunur. Makale, avludaki havuz ve kubbelerin yapıyı Mardin'in en çok görülen duraklarından biri hale getirdiğini söyler. Kültür Portalı avluda ayrıca bir çeşme bulunduğunu yazar. Havuz kenarında, avlunun simetrisini fotoğraflamak için eyvana bakan ekseni seçin. İl müdürlüğüne göre medrese iki teras üzerine iki katlı olarak kurulmuştur ve cami ile türbeyle birlikte külliye düzenindedir. Bu teraslı kuruluş, yapıyı eğimli araziye oturtan mimari çözümdür. Batıda bağımsız bir mescit mekanı, doğuda iki kat boyunca yükselen bir cami bölümü anılır; bunlara planın mimari parçaları olarak bakın. Kültür Portalı yapının tek başına bir medrese olarak değil bir külliye gibi tasarlandığını düşünür. Üst kata çıkış serbestse revaklardan ovaya bakın, çünkü açık cephe görüşü güneye açar. Bir sonraki durak Dara'ya Mardin–Nusaybin yolu üzerinden gidilir.
Kaynak: Kültür Portalı, Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, DergiPark.
Dara Antik Kenti
~2 sa buradaDara Antik Kenti, Mardin'in yaklaşık 30 kilometre güneydoğusunda, Oğuz Köyü'nde yer alır. Kültür Portalı'nın tarifi yolun Mardin–Nusaybin güzergahını izlediğini söyler; kendi aracınız yoksa ulaşımı önceden planlayın. Bakanlığın müze sayfasına göre Dara, Mezopotamya Ovası'nın kuzeyinde, Tur Abdin Dağları'nın güney eteğinde ve ovaya hakim bir konumdadır. Önce bu konumu anlayın: yüksekçe bir noktadan güneye bakınca kentin neden burada kurulduğu daha kolay görülür. Kaynaklar kenti İmparator Anastasius'un girişimiyle 505 yılında, Doğu Roma'nın doğu sınırını Sasanilere karşı korumak için askeri bir garnizon kenti olarak kurulduğunu yazar. Müze sayfası inşa faaliyetlerini 503-507 yıllarına tarihler; kuruluş için 505, inşa dönemi için 503-507 verilmesi kaynakların farklı vurgusudur. Surlarla başlayın: kentin üç büyük tepeyi çevreleyen yaklaşık 4 kilometrelik surunun 2,8 kilometrelik kısmı net biçimde izlenebilir. Duvar genişliği ortalama 3,70-3,80 metredir ve duvarlar içten dıştan düzgün kesme taşla örülmüştür. İç sur ve dış sur üzerinde toplam 28 kule sayılır; doğuda surun yaklaşık 20 metre doğusunda hendekler vardır. İmparator Iustinianus döneminde, 530'da duvar yüksekliği yaklaşık 29 metreye çıkarılmış; bugün kazılarla ölçülen en yüksek korunmuş seviye yaklaşık 15 metredir. İki rakamı yan yana düşünerek duvarın bir zamanki yüksekliğini gözünüzde canlandırın. Dört yönde ana kapı izi vardır; kapıların her iki yanında büyük kuleler yer alır ve genişlikleri yaklaşık 5 metredir. Kuzey ve güney su kapılarında Cordis Çayı, surun altından kemerli açıklıklarla geçer. Agora caddesi güney kapıdan kuzeye doğru 45-50 metre uzanır, yaklaşık 5,80 metre genişliğindedir ve büyük blok taşlarla döşelidir. Caddenin batı kenarında bir portiko ve arkasında dükkanlar vardır; kazılarda 9 dükkan ve onlarla ilişkili 6 mekan ortaya çıkarılmış, dükkanlar yaklaşık 5 x 5 metre ölçüsündedir. Müze sayfası caddenin İpek Yolu ile bağlantılı konumundan yola çıkarak ticaret kervanlarının buradan girmiş olabileceğini söyler. Su yapılarına geçin: maksem, ana kayaya oyulmuş üstü örtülü bir su deposudur ve birbirine paralel, beşik tonozlu 10 hücreden oluşur. Her hücre 50 metre uzunlukta, 4 metre genişlikte ve 18 metre yüksekliktedir; toplam kapasite yaklaşık 14.500 metreküp olarak verilir. Suyun makseme yaklaşık 4 kilometre mesafeden kanallarla getirildiği yazılır. Müze sayfasına göre sarnıçlar kentin savunmasında da rol oynamış, kuşatma dönemlerinde kentin uzun süre dayanmasını sağlamıştır. Batıdaki tepeler, 6. yüzyıl başında kentin inşası için taş ocağı olarak kullanılmış; taş kesimiyle oluşan düzgün cepheler sonradan mezarlık alanına çevrilmiştir. Nekropolde üç mezar tipi ayırt edilir: 6. yüzyıla ait kaya mezarları, 6.-8. yüzyıl arası lahit tipli mezarlar ve 8.-14. yüzyıl arası basit sanduka mezarlar. Büyük galeri mezar, tamamen ana kayaya oyulmuş üç katlı geniş bir mekandır ve kuzeyindeki anıtsal girişin alınlığında bitkisel süslemeler vardır. Kültür Portalı ören yerinde saray, çarşı, zindan, tophane ve su bendi kalıntılarının hala görülebildiğini yazar. Mevcut Dara köyü 18. yüzyılın sonlarına dayanır ve eski kentin üzerinde yaşamını sürdürür; kalıntılar bu yüzden tarla ve evlerle iç içedir, özel mülke girmeyin. Mardin ilinde yazlar sıcak ve kurak olduğundan şapka, su ve sağlam ayakkabı almadan gelmeyin. Bir sonraki durak Midyat'tır; Mardin'den Midyat'a yaklaşık bir buçuk saatlik yolu hesaba katarak dönüş zamanınızı geniş tutun.
Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kültür Portalı, Bakanlık müze sayfası.

Midyat Tarihi Sokakları
Midyat'ın tarihi sokakları için ilçe merkezinin yeni kesimi yerine eski Midyat'ı hedefleyin. Tanıtma Genel Müdürlüğü, şehir merkezinin zamanla yaklaşık 2 kilometre ötedeki Estel'e kaydığını yazar. Aynı kaynak Midyat'ı Mardin'den yaklaşık bir buçuk saat uzaklıkta, Mardin gibi bir müze kent olarak tanıtır. Bu uzaklık yüzünden Midyat, Dara'dan sonra günün son durağı olarak planlanır. Ziyaretçiyi Mardin'e benzeyen evler, taş konaklar ve kemerli geçitler karşılar. İlçenin adı, MÖ 9. yüzyıl Asur tabletlerinde mağara kenti anlamında Matiate olarak geçer ve büyük olasılıkla adı buradan gelmektedir. Yöre, Tur Abdin bölgesinde kurulmuştur. İl müdürlüğüne göre Yukarı Mahalle diye anılan bölgede, Midyat'a özgü katori taşından yapılmış taş evlerin sokakları Estel Köşk Meydanı'na kadar uzanır. Bu sokaklarda çeşitli motiflerle süslenmiş evler ve abbaralar bulunur. Kapı ve pencere çevrelerindeki motifleri tek tek okumak için ışığın yandan geldiği saatleri seçin. Sokaklar 2020 yılında Sokak Sağlıklaştırması Projesi ile aslına uygun biçimde restore edilmiştir. Restore edilmiş cepheleri özgün detaylarla birlikte okuyabilirsiniz. Katori taşının rengine ve yüzey dokusuna yakından bakın, çünkü kaynak bu taşı Midyat'a özgü olarak niteler. Tarihi sokakların bulunduğu ikinci bölge, Konuk Evi çevresinden Gümüşçüler Çarşısı'na kadar uzanır. İki bölgeyi ayrı iki yürüyüş olarak planlamak, tek seferde yorulmanızı önler. Çarşıda gümüş işçiliğine odaklanın; Tanıtma Genel Müdürlüğü Midyat'ın gümüş işçiliğiyle ünlü, el sanatları açısından önemli bir yöre olduğunu yazar. Aynı kaynak birkaç telkari ustasının çarşıda mesleğini sürdürdüğünü belirtir. Telkari, ince gümüş telle yapılan bir işçiliktir; ayrıntısını anlatan telkari gezi yazımıza da bakabilirsiniz. Üretimi izlemek istiyorsanız fotoğraf çekmeden önce izin isteyin. Midyat'ın iklimi yazları çok sıcak ve kurak, kışları yağışlı ve soğuktur. Sıcak mevsimde öğleden sonra gölgeli sokakları, sabah ve akşamüstü açık meydanları seçin. Taş döşeli ve eğimli sokaklar olabileceğinden rahat ayakkabı giyin. Tarihi doku yaşayan bir mahalledir; evlerin avlularına ve kapılarına izinsiz girmeyin ve sakin konuşun. İlçede meşe, bitim ve antepfıstığı gibi ürünlerle acur ile kavunun yetiştirildiğini kaynak yazar; yolda bu tarım dokusunu da gözleyin. Midyat Mardin'e uzak olduğu için dönüşü gün ışığı bitmeden planlayın. Müze gibi biletli birimler için güncel bilgiyi il kültür turizm müdürlüğünün sayfasından kontrol edin.
Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Tanıtma Genel Müdürlüğü.
Yorumlar
Yükleniyor...
