Rasathaneden Uçak Fabrikasına Ankara'da Bilim ve Havacılık

Rota, Türkkuşu'nun uçuş merkezinin bulunduğu Etimesgut'ta, İstanbul Yolu'nun 12. kilometresinde Şaşmaz mevkiindeki Hava Kuvvetleri Müzesi'nde başlar. Müze 18 Eylül 1998'de, Türkiye'nin ilk kadın savaş pilotu Sabiha Gökçen'in katılımıyla açıldı; 64.321 metrekarelik alanın 2.000 metrekaresi kapalıdır. Açık sergi alanı asıl çekim noktasıdır: Bulgar Hava Kuvvetleri'nin bağışladığı, MiG-17'nin Polonya yapımı türevi Lim-6; Pakistan'dan gelen, MiG-19'un Çin versiyonu Shenyang J-6; Macaristan'ın hediye ettiği MiG-21MF; North American F-100C Super Sabre; bir helikopter ve 2001'de bir belgesel için üretilmiş, Fethi Bey adını taşıyan Blériot kopyası. 1999'da eklenen Mavi Dünya binasında Lockheed T-33 ve Northrop F-5 kokpitlerine oturulabiliyor.

Kapalı alanda Lagari Hasan Çelebi ile Hezarfen Ahmed Çelebi'nin uçuş denemelerini anlatan düzenekler, 1911'den bugüne Türk Hava Kuvvetleri uçaklarının ve hava savunma sistemlerinin maketleri, Osmanlı'dan bu yana üniformalar, hava şehitleri için bir anma bölümü ve tanınmış pilotların kişisel eşyaları vardır. Sinema salonunda havacılık sunumları gösterilir, çocuklar için oyun alanı bulunur.

Pratik bilgi: pazartesi kapalı; 18 yaş altı ve 65 yaş üstü ücretsiz; okul grupları randevu ve resmi yazıyla gelir, bireysel ziyaretçi doğrudan girer. Güncel saatleri ve ücreti müzenin resmi sayfasından kontrol edin. Uçaklar açıkta durduğu için sabah erken ve güneşli bir saat fotoğraf için en iyisidir; MiG'lerin kanat profilini ve Super Sabre'ın hava girişini yakından incelemek için zaman ayırın. Buradan Ulus'a İstanbul Yolu üzerinden EGO ile dönülür.

Kaynak: Kültür Portalı; Vikipedi (Ankara Hava Kuvvetleri Müzesi); Wikipedia (Ankara Aviation Museum).

Ankara Garı'nın karşısında, Hipodrom Caddesi No:2'deki yerleşke, Türk sivil havacılığının kurumsal hafızasıdır. Türk Tayyare Cemiyeti 16 Şubat 1925'te kuruldu, 1935'te Türk Hava Kurumu adını aldı ve aynı yıl Türkkuşu ile uçuş eğitimine başladı. Yerleşkenin en eski parçası Paraşüt Kulesi'dir: 1935-1937 arasında yapılan, dört katlı ve 41 metrelik betonarme kule 28 Ekim 1937'de Başbakan Celal Bayar tarafından açıldı; üç balkonundaki atlama platformları, tepesindeki çift ağırlıklı vinç düzeneği ve asansörü hala yerindedir. 1989'da koruma altına alınan kule, Türkiye'de İzmir'dekiyle birlikte ayakta kalan iki paraşüt kulesinden biridir ve 1 Mayıs-31 Ekim arasında eğitmen eşliğinde atlayışa açıktır.

Müze binası 19 Mayıs 2002'de açıldı; 287 metrekare kapalı, 5.294 metrekare açık alanı var. İçeride 747 belge ve fotoğraf, Lagari Hasan Çelebi'nin roketli ve Hezarfen Ahmed Çelebi'nin Galata Kulesi'nden kanatlı uçuş denemelerinin canlandırmaları, Türkiye'nin ilk uçak fabrikası olan Kayseri TOMTAŞ'ın görüntüleri, THK üniformaları, madalyalar ve pullar sergilenir; Sabiha Gökçen'e ayrılmış bir köşe vardır. Bahçede THK'nın Etimesgut fabrikasında üretilmiş THK-15 gibi uçaklar ve helikopter kokpitleri durur; Etimesgut Uçak Fabrikası 1941-1950 arasında THK-1'den THK-15'e kadar tipler üretmiş, THK-5 ambulans uçağı 1950'de Danimarka'ya satılmıştı.

Pazartesi kapalı; saatler mevsime göre değişir, thk.org.tr'den bakın. Gar Meydanı'ndaki TCDD binasıyla birlikte tek karede çekmek için caddenin karşı kaldırımına geçin.

Kaynak: THK (Ankara Paraşüt Kulesi ve THK Müzesi); Kültür Portalı; Vikipedi (Türk Hava Kurumu Müzesi; Ankara Paraşüt Kulesi; Etimesgut Uçak Fabrikası).

Ulus'tan M4 metrosuyla Kalaba'ya çıkın; Meteoroloji istasyonundan Meteoroloji Genel Müdürlüğü yerleşkesine birkaç dakika yürünür. Müzenin binası havacılıktan da eskidir: 1908'de Ziraat Mektebi olarak yapıldı ve bugün Ankara Üniversitesi'ne bağlı bir fakülte yerleşkesinin parçasıdır. Milli Mücadele'de Anadolu Ajansı'nın ilk çalışmaları burada yürütüldü; 27 Aralık 1919'dan itibaren altı ay boyunca Mustafa Kemal ve arkadaşları binayı karargah olarak kullandı. Onun kaldığı ve harekat planlarını hazırladığı oda, çalışma masası, sobası, perdeleri ve halılarıyla Atatürk Odası adıyla korunuyor; müzenin belki de en beklenmedik bölümü budur.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün Mart 2003'te açtığı müze, dünyadaki az sayıdaki meteoroloji müzesinden biri ve Türkiye'de alanının tek örneği. İki salonu var: ilkinde meteorolojinin Türkiye'deki gelişimini kronolojik olarak anlatan yazılı ve görsel belgeler, ikincisinde yüzü aşkın alet ve cihaz sergileniyor; anemometreler, termometreler, psikrometre takımları ve güneşlenme süresini kaydeden helyograflar bunlar arasında. Açılışta envanterde 140 parça alet, kitap, defter ve belge vardı. Aletlerin çoğu bugün otomatik istasyonlarla yapılan işi elle nasıl yaptığımızı gösterir; termograf kağıtlarındaki eğrilere bakmak için durun.

Ziyaret hafta içi mesai saatlerinde, randevuyla ve rehber eşliğinde yapılır; hafta sonu kapalıdır, giriş ücretsizdir. Randevu için mgm.gov.tr'deki müze sayfasındaki telefonu arayın ve gelmeden bir gün önce teyit edin. Yerleşke bir kamu kurumu olduğu için kimliğinizi yanınıza alın. Buradan Altınpark'a EGO otobüsüyle kısa sürede geçilir.

Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü; Kültür Portalı; Vikipedi (Meteoroloji Müzesi).

Birinci günün son durağı Altınpark'ın içindeki Feza Gürsey Bilim Merkezi, havacılık günü boyunca gördüğünüz makinelerin arkasındaki fiziği elle deneyerek anlamak için doğru yer. Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin 23 Nisan 1993'te açtığı merkez, Türkiye'nin ilk bilim merkezlerinden biridir. Deney düzenekleri Toronto'daki Ontario Science Centre ile yapılan anahtar teslim anlaşmayla getirildi ve seçimleri ODTÜ öğretim üyeleri gözden geçirdi; içeride 48 deney ve sergi birimi ile bir planetaryum bulunur. Merkez başlangıçta Ankara Bilim Merkezi olarak planlanmıştı; 13 Nisan 1992'de ölen fizikçi Feza Gürsey'in adı verildi. Ocak 1995'te Talim ve Terbiye Kurulu ilk ve ortaöğretim öğrencilerine tavsiye edilen kurumlar arasına aldı; bugün ANFA işletiyor.

Buradaki düzeneklerin çoğu havacılıkla doğrudan konuşur: kaldırma kuvveti, basınç, ses ve ışık üzerine deneyler, sabah gördüğünüz kanat profillerinin neden öyle biçimlendiğini gösterir. Çocuklu aileler için günün en rahat durağıdır; yetişkinler için de planetaryum gösterisi ertesi akşamki rasathane ziyaretine iyi bir hazırlıktır. Gösteri saatleri ve giriş koşulu için Altınpark'ın sitesine bakın; okul dönemlerinde hafta içi sabahları gruplar yoğun olabilir, öğleden sonra daha sakindir.

Altınpark'ın kendisi de bir mola yeridir: gölün çevresinde yürüyüp günün notlarını toparlayabilirsiniz. Meteoroloji Müzesi'nden buraya Kalaba ile Altınpark arasındaki EGO hatlarıyla gelinir; Ulus ve Kızılay'a dönüş için parkın önünden çok sayıda otobüs geçer.

Kaynak: Vikipedi (Feza Gürsey Bilim Merkezi).

İkinci gün Çukurambar'da, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü yerleşkesindeki tabiat tarihi müzesiyle başlar; M2 metrosunun MTA istasyonundan inin ve Dumlupınar Bulvarı No:11'deki Yüzüncü Yıl Kapısı'nı kullanın, müze ziyaretleri o kapıdan yapılır ve yerleşkeye araç girişi kısıtlıdır. Müze 7 Şubat 1968'de Genel Müdürlük binasının içinde, MTA'nın arazi çalışmalarında toplanan fosil, kaya ve mineral örneklerini sergilemek için açıldı; 2003'te yeni binasına taşındı ve 2011'de yeniden ziyarete açıldı. Koleksiyonda Türkiye'nin ve dünyanın çeşitli yerlerinden beş bini aşkın örnek var.

Görülecekler sırayla: 185 milyon yıllık ammonit; yaklaşık 3.500 yıllık Maraş fili; Yumurtalık'ta karaya vurmuş Uzun Balina iskeleti; 13 bin yıllık insan ayak izleri; Baluchitherium fosilleri; 1974'te Beypazarı'nda bulunan son Anadolu parsı örneği. Katlar arasında dolaşırken 2019'da açılan akvaryum bölümü, nesli tehlikedeki türlerin diyoramaları ve 2017'de üçüncü katta açılan, jeolojik mirası ve biyoçeşitliliği anlatan Bilim Tüneli var. Mineraloji-petrografi bölümü, değerli taşlar, meteoritler ve Türkiye'nin yer altı kaynaklarını temsil eden mağara modelleri ile bir planetaryum da müzenin parçası. Dışarıda İhsan Ketin Jeoloji Parkı ve 2017'de kurulan, müzeye enerji sağlayan yenilenebilir enerji düzenekleriyle Şehit Mehmet Alan Enerji Parkı gezilir.

Grup ziyaretleri MTA'nın çevrimiçi sistemiyle randevuya bağlı ve günde otuz grupla sınırlı; bireysel ziyaretçi kapıdan girer. 30 Ağustos'ta kapalıdır; açık günler ve saatler için mta.gov.tr'deki müze sayfasına bakın, kimliğinizi yanınıza alın. Zemin kattaki hediyelik dükkanı jeoloji meraklıları için iyi bir duraktır. Buradan akşam rasathane için Kızılay'a M2 ile dönüp Güvenpark'tan otobüse binin.

Kaynak: MTA (müze sayfası); Vikipedi (MTA Şehit Cuma Dağ Tabiat Tarihi Müzesi).

Rota gökyüzünde biter. Ankara'nın güneybatısında, Ahlatlıbel sırtlarında 1.256 metre yükseklikteki rasathane, Hollandalı astrofizikçi Egbert Adriaan Kreiken tarafından 1959'da kuruldu ve 26 Ağustos 1963'te uluslararası bir astronomi toplantısı sırasında resmen açıldı. Bugün Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü'ne bağlıdır. Dokuz optik teleskopu vardır, dördü sabit kubbeler altındadır: en büyüğü Prof. Dr. Berahitdin Albayrak'ın adını taşıyan 800 milimetrelik T80 Ritchey-Chrétien; kurucusunun adını taşıyan 406 milimetrelik T40 Kreiken çift ve değişen yıldızların fotometrisinde kullanılır; 356 milimetrelik T35, 300 milimetrelik T30 Maksutov ve güneş lekelerini izlemek için 150 milimetrelik Coudé teleskopu da listededir. Radyo teleskop artık çalışmıyor. Yerleşkede tarihi aletlerin sergilendiği Rasathane Müzesi, gözlemci yatakhaneleri ve verilerini beş dakikada bir yayımlayan bir meteoroloji istasyonu bulunur.

Halka açık program iki biçimde: Halk Günleri ve özel etkinlikler için randevu alınmaz, sitede ilan edilen gün ve saatte gelmek yeterlidir, ücret kapıda ödenir; gözlemi bölümün astronomları ve öğrencileri yürütür. Yirmi ile elli kişilik gruplar ise hafta içi sabah 10.00-12.00 ya da öğleden sonra 13.30-15.30 arasında telefonla randevu alır, e-postayla randevu verilmez. Hava bulutluysa gözlem yerine sunum yapılır; bu yüzden çıkmadan hava tahminine bakın ve gece için sıcak giyinin.

Ulaşım: İncek Bulvarı üzerinde, Or-An Köprüsü'nden yaklaşık iki kilometre; Güvenpark'tan 190-194 EGO hatları geçer. Etkinlik takvimi ve ücretler için rasathane.ankara.edu.tr'ye bakın. Dönüşte son otobüsün saatini önceden öğrenin; geç saatte hat seyrekleşir.

Kaynak: Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesi; Vikipedi (Ankara Üniversitesi Gözlemevi); Wikipedia (Ankara University Observatory).