Milli Kütüphane'den Millet Kütüphanesi'ne Ankara'da Okumak

Güne Bahçelievler'de, Türkiye'nin derleme kütüphanesinde başlayın. Milli Kütüphane 15 Nisan 1946'da Milli Eğitim Bakanlığı içinde bir daire olarak kuruldu; Adnan Ötüken 21 Aralık 1946'da hazırlık bürosunun başına getirildi, koleksiyon 1947'de Mithatpaşa Caddesi'ndeki binada birikmeye başladı ve kütüphane 16 Ağustos 1948'de Kumrular Sokak'taki binada halka açıldı. 23 Mart 1950'de kendi kanununa kavuştu. Bugünkü bina için planlama 1965'te başladı; Orhan Akyürek, İnal Uşşaklı, Demir Gökmen ve Ünal Demirarslan'ın tasarladığı 52.500 metrekarelik yapı 1982'de bitti ve 5 Ağustos 1983'te devlet töreniyle açıldı.

Rakamlar ölçeği anlatır. 2021 verilerine göre bir milyon dörtyüzbini aşkın basılı kitap, yirmi yedi bini aşkın el yazması, yüz binlerce gazete ve dergi cildi; 1934 tarihli Basma Yazı ve Resimleri Derleme Kanunu gereği ülkede basılan her yayından bir nüsha buraya gelir. Beş okuma salonu ve bir akademisyen salonu var; en büyüğü, kütüphaneyi yıllarca yöneten Müjgan Cunbur'un adını taşıyor ve bin yüz altmış dokuz kişilik.

Giriş koşulunu bilerek gelin. Burası halk kütüphanesi değil; içeri giriş kartıyla girilir. Akademisyenler, kamu çalışanları ve emeklileri, meslek odası ve baro üyeleri, basın mensupları ve görme engelliler süresiz kart, üniversite öğrencileri ve mezunları yıllık kart alır; koşulu sağlamayan araştırmacı dilekçeyle altı aya kadar süreli kart isteyebilir. Lise öğrencileri alınmıyor. Kart için üye kayıt birimine kimlik belgesiyle gidilir. Lise ve üstü okul grupları en az on beş gün önce başvurarak Salı ve Perşembe günleri en fazla yirmi kişilik gezi isteyebilir.

Koşulu sağlamayan gezgin için bile durak değerli. M2 Milli Kütüphane istasyonundan çıkın; binanın kütlesini ve bahçesini dıştan görün, caddeye adını veren Wilhelm Thomsen'in kim olduğunu merak edin, sonra rotaya devam edin.

Kaynak: Milli Kütüphane resmi sitesi (Tarihçe, Üyelik Koşulları, Hizmet Alanlarında Yararlanma, Gezi Talepleri); Vikipedi; Arkiv.

Bahçelievler'den 100. Yıl'a geçin; Nene Hatun Caddesi üzerindeki bahçeli iki katlı ev, Ankara'nın en sevimli kütüphanesi. Hikayesi bir vasiyetle başlıyor. Emekli vali Hamdullah Şükrü Kenanoğlu bu evi 1985'te Kültür ve Turizm Bakanlığı'na, çocuklara hizmet etmesi şartıyla bağışladı; okuma alışkanlığının küçük yaşta kazanıldığına inanıyordu ve kütüphaneye manevi babası "Ali Dayı"nın adının verilmesini istedi. Kenanoğlu 1989'da öldü; kütüphane adını ve amacını korudu.

Bakanlık evi 2010'da baştan düzenledi ve "ilk örnek çocuk kütüphanesi" olarak yeniden açtı. Alt kat üç-yedi yaş için okul öncesi bölümü; deniz ve orman temalı odalarda kukla, drama ve görsel okuryazarlık çalışmaları yapılıyor. Üst kat yedi-on dört yaş için; araştırma kaynakları ve eğitsel oyunlar orada. Bahçe açık hava dersliği gibi kurulmuş; kuş evleri, büyüteçli masalar, hava durumu panosu ve cam şövale var. Sonradan bir bebek bölümü de eklendi; koleksiyon on altı bin kitap civarında.

Üyelik Bakanlığa bağlı bütün halk kütüphanelerinde geçerli tek sistemle yapılıyor; kimlikle ücretsiz, on beş yaş altı için e-Devlet üyeliğini veli açıyor. Üye üç kitabı iki hafta ödünç alabiliyor. Bu bir çocuk kütüphanesi; yetişkin ziyaretçi bahçeyi ve evi görür, içerideki etkinlik ritmini bozmadan kısa kalır. Çocuklu geliyorsanız programı sormaya değer; personel etkinliği o günkü çocukların ilgisine göre kuruyor.

Kapalı gününü ve güncel saatleri resmi sayfadan kontrol edin. Adres 100. Yıl Mahallesi, Nene Hatun Caddesi No 57. Kızılay'dan otobüs ya da taksiyle gelinir; caddeden sonra sokak sakin, ev ağaçlar arasında kalıyor.

Kaynak: Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü (Ali Dayı sayfası); Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi resmi sitesi; Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi üyelik sayfası; Yeni Ankara.

Kızılay'a dönün ve Kumrular Caddesi'ne sapın; Ankara'nın ilk halk kütüphanesi burada. Kurum 25 Temmuz 1922'de Maarif Vekaleti binasının alt kat odalarında hizmete girdi, açılışı ertesi gün Hakimiyet-i Milliye gazetesinde "Maarif Umumi Kütüphanesi" adıyla duyuruldu. Sonra uzun bir göç: 1939'da Ulus'ta Kediseven Sokak'taki binaya, 1971'de geçici olarak Yenimahalle'ye; Milli Kütüphane Bahçelievler'deki yeni binasına taşınınca 1983'te bugünkü binaya yerleşti. 1985'te Milli Kütüphane'nin kurucusu Adnan Ötüken'in adını aldı.

Bina başlı başına bir durak. Alman mimar Paul Bonatz'ın 1944-46'da Saraçoğlu Mahallesi için tasarladığı, dört bin beş yüz metrekareyi aşan arsa üzerinde üç bin sekiz yüz metrekare kapalı alanlı U planlı yapı; mahalle 1979'da birinci derece kentsel sit ilan edildi. Avludan bakınca erken Cumhuriyet'in memur lojmanı mimarisini bir kütüphaneye dönüşmüş halde görürsünüz.

İçeride Ankara'nın en çok ziyaret edilen halk kütüphanesi var; resmi sayfaya göre yetmiş altı bini aşkın cilt ve yüz otuz altı bini aşkın aktif üye. Vikipedi'ye göre koleksiyonun ilginç iki parçası İstanbul'daki Rum cemiyetinden gelen Sillogos kitaplığı ile Hacı Bektaş Veli tekkesinin yazmaları; bunları görmek için görevliye sorun. Çocuk ve gençlik bölümleri, süreli yayınlar ve etkinlik salonları var.

Üyelik her yaşa açık ve ücretsiz; T.C. kimlik numarasını gösteren bir belgeyle kayıt masasına gidersiniz, on beş yaş üstü e-Devlet üzerinden de üye olabilir, on beş yaş altı için veli açar. Kızılay metro ve Ankaray istasyonlarına birkaç dakika yürüme; Güvenpark'ın arkasındaki sokaklardan ulaşılır.

Kaynak: Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi resmi sitesi (Tarihçe, Üyelik); Vikipedi.

Kızılay'dan Sıhhiye'ye yürüyün; Kızılay Caddesi'nin başında, Kurtuluş Parkı'na yakın, Türk Tarih Kurumu'nun binası duruyor. Kurum 15 Nisan 1931'de kuruldu, kütüphanesi aynı ay açıldı; bugün tarih ve arkeoloji alanında ülkenin en büyük kütüphanesi sayılıyor, yaklaşık iki yüz elli bin cilt kitap, yazmalar, haritalar, mikrofilmler ve yedi bin beş yüzü dijitalleştirilmiş nadir eser barındırıyor. Özel koleksiyonlar arasında Halil Edhem Eldem'in kitabe estampajları var.

Bu durakta bina en az kitaplar kadar önemli. Turgut Cansever ile Ertur Yener'in projesi 1951'de başladı; yapı 1960'ların ortasında bitti ve kurum 12 Kasım 1967'de kendi binasına taşındı. 1980'de Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü aldı; ödül raporu, iç avlusuyla geleneksel Osmanlı yapısının içe dönük karakterini çağdaş yapı tekniğiyle birleştirmesini övüyor. Türkiye'de modern mimarlık mirasının en çok anılan örneklerinden biri; dış cephedeki taş kaplama ve pencere düzeni sokaktan okunuyor.

Giriş koşulu araştırmacı odaklı. Kurumun kütüphane sayfası yararlanabilecekleri sayıyor: üniversite öğretim üyeleri, yüksek lisans ve doktora araştırmacıları, kurumlarda görevli araştırmacılar ve kişisel araştırmacılar. Elli kişilik okuma salonu yaklaşık bin iki yüz metrekarelik bir alanda hizmet veriyor. Salona girmek için kayıt gerekiyor; güncel kayıt koşullarını ve saatleri kurumun sitesinden kontrol edin. Yalnızca binayı görmek isteyen gezgin cepheyi ve girişi dıştan görür.

Adres Hacettepe Mahallesi, Kızılay Caddesi No 1. M1 Sıhhiye istasyonundan yürünür; Hitit Güneş Kursu Anıtı kavşağın ortasında, yol üstünde. Buradan Beştepe'ye geçmek için Sıhhiye aktarma noktası.

Kaynak: Türk Tarih Kurumu resmi sitesi (Kütüphane sayfası); Vikipedi; Kültür Envanteri; Arkiv.

Günü Beştepe'de, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nin son ve en büyük yapısında kapatın. Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi 20 Şubat 2020'de açıldı; yüz yirmi beş bin metrekare kapalı alanda beş binden fazla okuyucuya oturacak yer var. Resmi sayfaya göre beş milyonu aşkın basılı kaynak yüz otuz dört dilde raflarda; Devlet Arşivleri'nin belgeleri ve dijital koleksiyonlarla toplam kaynak sayısı yüz kırk milyonu geçiyor. 2025'te iki milyonu aşkın kişi ziyaret etmiş.

Salonları sırayla gezin. Cihannüma Salonu kütüphanenin simge mekanı; Nadir Eserler Kütüphanesi el yazmalarını ve eski basmaları tutuyor; Araştırma Kütüphanesi, Süreli Yayınlar Salonu, Ses ve Görüntü Kütüphanesi ayrı ayrı; Nasreddin Hoca Çocuk Kütüphanesi yüz doksan yedi çocuğa yirmi beş bin kitap sunuyor, Gençlik Kütüphanesi de var. Mimari Selçuklu ve Osmanlı motiflerini çağdaş bir kütle içinde kullanıyor; beyaz ve yeşil mermer öne çıkıyor. Cihannüma Salonu ve ikinci kattaki okuma salonları haftalık temizlik kapanışı dışında yedi gün yirmi dört saat açık; bu yüzden akşam gelmek mümkün.

Giriş koşulları net ve resmi sitede yazılı. Kütüphane bütün halka açık; beş yaş üstü herkesten kimlik istenir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları e-Devlet üzerinden ya da bankoda kimlikle ücretsiz üye olur; 99 ile başlayan kimlik numarası olan yabancılar da üye olabilir. Yalnızca pasaportu olan ziyaretçi hızlı geçiş kartıyla içeri girer ama internet, bilgisayar ve iç ödünç gibi hizmetlerden yararlanamaz. Burası derleme kütüphanesi olduğu için kitap dışarı ödünç verilmez; salonlar arasında iç ödünç sistemi işler. Grup turları için tur rezervasyon hattı var.

Ulaşım toplu taşımayla biraz emek ister. Kütüphanenin önündeki duraktan EGO'nun 167 ve 449, karşısındaki duraktan 339-7 ve 479 hatları geçer; Sıhhiye, Maltepe ve AŞTİ'den aktarma yapılır. Güncel güzergahı EGO Cepte'den kontrol edin. Adres Cumhurbaşkanlığı Külliyesi, 06560 Beştepe.

Kaynak: Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi resmi sitesi (Sıkça Sorulan Sorular, Kütüphane Kuralları); T.C. Cumhurbaşkanlığı; EGO Genel Müdürlüğü; Vikipedi.