
Mardin'de Kent Müzesinden Medreseye
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Mardin'i gezmenin akılcı yolu, kenti önce anlatan, sonra gösteren bir sırayı izlemektir. Bu rota eski şehrin doğu ucunda bir müzeyle başlar, yukarı kottaki bir medreseye tırmanır, 1. Cadde boyunca çarşı dokusunda yürür ve kentin kazı buluntularını toplayan ikinci bir müzede biter. Dört durağın hepsi Artuklu ilçesindeki eski şehrin içindedir ve hiçbiri için araca gerek yoktur; buna karşılık sokaklar merdivenli ve eğimlidir, rahat ayakkabı şarttır.
İlk durak Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi. II. Abdülhamid döneminde süvari kışlası olarak yapılan bu yapı, kentin zanaatlarını, gündelik yaşamını ve belleğini tek çatı altında toplar. Müzeyi ilk sıraya koymamızın nedeni açıktır; kuyumculuk, bakırcılık, taş oymacılığı gibi zanaatları orada gördükten sonra sokaklardaki kapı ve pencere işçiliğini çok daha iyi okursunuz. Alt kattaki sanat galerisi de rotanın sakin bir giriş molasıdır.
İkinci durak, 1385 tarihli Zinciriye ya da Sultan İsa Medresesi. Son Artuklu sultanı Melik Necmeddin İsa'nın yaptırdığı yapı, dilimli kubbeleri ve yüksek taç kapısıyla uzaktan seçilir. Burada amaç ibadet mekanı gezmek değil; yıldız tonozu, mukarnaslı kubbeyi, iki avluyu ve üst kattaki küçük oda dizisini bir Artuklu yapısı olarak okumaktır.
Üçüncü durak Mardin Eski Şehir. Kent 1979'da kentsel sit ilan edilmiş, 2000'de UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne alınmıştır. Bu durakta 1. Cadde ve çevresindeki çarşı sokaklarında yürür, minarelere, taç kapılara ve ova yönüne açılan teraslara bakarsınız. Yürüyüşün bu bölümü rotanın en serbest kısmıdır; acele etmeden dolaşın.
Son durak Mardin Müzesi. 1895'te patrikhane binası olarak yaptırılan yapı bugün teraslı, üç katlı ve güneye, ovaya bakan bir Mardin evi gibi çalışır. Bölgedeki kazılardan çıkan eserler, Roma ve Akkoyunlu dönemi mozaikleri ve Sürekli Definesi burada sergilenir. Rotayı kentin zanaatından başlatıp arkeolojisiyle bitirmek, Mardin'in hem günlük hem derin geçmişini aynı yarım güne sığdırır.
Müzelerin ziyaret saatleri ve ücretleri değişebilir; güncel bilgi için muze.gov.tr ya da Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasına bakın. Her iki müze de pazartesi günleri kapalıdır, rotayı ona göre planlayın. Yaz aylarında öğleden sonra sıcağı bastırdığı için medrese ve çarşı bölümünü sabaha almak iyi olur.
Süre: yarım gün. En iyi zaman: Sabahın erken saatlerinde başlayın; merdivenli sokaklar günün ilerleyen saatlerinde daha yorucu olur.. Ulaşım: Rota boyunca yürünür, araç gerekmez. Kent Müzesi eski şehrin doğu ucunda, 1. Cadde üzerindedir; eski şehre kendi aracıyla ya da şehir içi ulaşımla gelip yürüyüşe oradan başlayın.
Kaynaklar
- Kültür Portalı, Zinciriye (İsa Bey) Medresesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/mardin/gezilecekyer/zinciriye-sa-bey-medresesi
- Kültür Portalı, Sabancı Mardin Kent Müzesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/mardin/gezilecekyer/sabanci-mardin-kent-muzesi
- Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Sakıp Sabancı Müzesi, https://mardin.ktb.gov.tr/TR-312380/sakip-sabanci-muzesi.html
- Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Mardin Müzesi, https://mardin.ktb.gov.tr/TR-311805/mardin-muzesi.html
- Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Camii, Medrese ve Külliyeler, https://mardin.ktb.gov.tr/TR-56509/camii---medrese-ve-kulliyeler.html
- DergiPark, Mardin'in UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne Alınma Süreci, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1892438
Rota Durakları

Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi
Rotaya eski şehrin doğu ucundaki bu müzeyle başlıyoruz, çünkü Mardin'i taşıyla ve sokağıyla görmeden önce zanaatıyla tanımak yürüyüşü anlamlı kılar. Müzeye 1. Cadde üzerinden gelinir. Kültür Portalı tarifine göre yapı, Şehidiye Medresesi'nden doğuya doğru 200 metre ilerde, Eski Hükümet Konağı'nın yanındadır. Kapıdan girmeden önce cephede birkaç dakika durun. Yapı II. Abdülhamid döneminde, 19. yüzyılın sonlarına doğru süvari kışlası olarak inşa edildi. Kaynaklarda mimar için farklı adlar geçer; il müdürlüğü Sarkis Elyas Lole'yi, Kültür Portalı ise Lole ya da Cebrail Hekimyan adlarını anar. Kitabe günümüze ulaşmadığı için kesin yapım tarihi tartışmalıdır. Bu yüzden binayı tarihinden çok kullanım hikayesiyle okumak daha güvenlidir. Kışla olarak kullanıldıktan sonra yapı uzun süre askerlik şubesi ve vergi dairesi olarak hizmet verdi ve bu kullanım 2003 yılına kadar sürdü. Sabancı Vakfı restorasyona 2007'de başladı ve müze 2000'lerin sonunda ziyarete açıldı. Cephede dikkatinizi en çok kuzey cephenin ortasındaki giriş kapısı çekecek. Yapıdaki tek süsleme unsuru olan bu kapı, basık kemerli açıklığı ve derin olmayan dikdörtgen nişiyle sade duvarların içinde öne çıkar. Kapıyı çevreleyen kalın bordürde ve kapının üstünde oyma kabartma süslemeler vardır; ayrıntıları görmek için cepheye yandan bakın. İçeride zemin kat kışlanın ahır kısmıydı, üst katta ise idare ve yatakhane bölümü bulunuyordu. Bugün alt katta Dilek Sabancı Sanat Galerisi, üst katta müze sergisi yer alır. Önce üst kata çıkıp zanaat sergileriyle başlayın. Kuyumculuk, bakırcılık, dokumacılık, sabunculuk ve taş oymacılığı ürünleri burada bir arada görülür. Sergi görsel ve işitsel malzemeyle zenginleştirilmiştir; ekranları ve canlandırmaları atlamadan izleyin. Kentte yaşamış farklı topluluklara ait mezar taşları ve yerel kıyafetler de bu katta sergilenir. Mardin hakkında bugüne kadar yayımlanmış kitaplardan örnekler de aynı alanda bulunur; ilgilenenler için iyi bir okuma listesi sunar. Zamanı şöyle bölmek işe yarar: yaklaşık 35 dakika üst kat, 10 dakika alt kattaki galeri, kalanını da cepheye ve kapıya ayırın. Galerideki fotoğraf, resim, ebru ve güncel sanat sergileri zamanla değişir; güncel program için muze.gov.tr ya da il kültür turizm müdürlüğü sayfasına bakın. Müze pazartesi günleri kapalıdır; saat ve ücret için de aynı kaynaklara başvurun. Çıkışta 1. Cadde'de batıya dönün; bir sonraki durak olan Zinciriye Medresesi yukarı kottadır. Yol merdivenli ve eğimlidir, bu yüzden yanınıza su almak iyi olur.
Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Kültür Portalı.

Zinciriye (Sultan İsa) Medresesi
Bu durak yürüyüşün en yüksek noktasıdır. Kültür Portalı tarifine göre medrese, 1. Caddeden Kuyumcular Çarşısı'na varmadan yukarıya çıkan merdivenli yol üzerindedir. Merdivenler dik ve sık olduğu için ağır adımlarla çıkın ve dönemeçlerde nefes almak için durun. Medrese, il müdürlüğü kaydına göre Medrese Mahallesi'nin kuzeyinde yer alır. Yapıyı 1385 yılında, Mardin'de hüküm süren son Artuklu sultanı Melik Necmeddin İsa yaptırdı. Halk arasında Zinciriye Medresesi ve Sultan İsa Medresesi adlarıyla anılır; Aksaray'daki aynı adlı yapıyla karıştırmayın. Doğu ve batı uçlarındaki dilimli kubbeler, kaynakların dediği gibi çok uzaklardan bile dikkat çeker. Doğuya rastlayan yüksek anıtsal portalın önünde durup girişteki taş işlemelere bakın. Taç kapıdaki ayrıntıları fotoğraflamak için yakın plan, kubbeleri çekmek için ise biraz geri çekilmek gerekir. Portalden girince yıldız tonozla örtülü bir bölüme çıkılır. Bu bölümün batısında, avluya açılan bir koridor uzanır. Koridorun güneyindeki mekanın ortasında mukarnaslı tromplu bir kubbe vardır. Mihrabın çevresi kakma motiflerle işlenmiştir, minber ise kesme taştandır; bunlara yalnızca taş ve süsleme işçiliği olarak bakın. Yapı dikdörtgen ve geniş bir alana yayılır, iki kat üzerindedir ve iki avlusu vardır. Avluların dışında kalan mekanlar iyice yayılmıştır, bu yüzden planı anlamak için avluda durup katları sayın. Üst kat daha çok küçük odalardan oluşur; bunlar bir zamanlar medresede okuyanların odacıklarıdır. Odaların sırasına bakınca bir eğitim yapısının gündelik düzenini zihninizde canlandırabilirsiniz. İl müdürlüğü kaydı, medresenin rasathane olarak da kullanılması nedeniyle yüksekte kurulduğunu söyler; bu bilgi tek kaynaklıdır, kaynaklara göre diye okuyun. Timur ve ordusuyla savaşan Melik İsa'nın bir süre bu medresede hapsedildiği Kültür Portalı ile il müdürlüğü kaydında yazar, ancak başka bir il müdürlüğü sayfası farklı bir yer verir, bu yüzden rivayet olarak bilin. Yapı geçmişte müze olarak da kullanıldı ve buradaki eserler 2000 yılında rotanın son durağı Mardin Müzesi'ne taşındı. Ziyaret saatleri ve giriş koşulları için Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasına bakın. Çıkışta merdivenlerin bir dönemecinde arkanıza dönüp güneye bakın; kentin teraslarla ova yönüne alçaldığını göreceksiniz. İnerken ayağınızı sağlam basın, taş basamaklar sabah nemli olabilir. Ardından 1. Cadde'ye inip eski şehrin çarşı sokaklarına geçin.
Kaynak: Kültür Portalı ve Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
Mardin Eski Şehir
~1 sa 30 dk buradaBu durakta belirli bir kapıdan girmezsiniz; eski şehrin kendisi duraktır ve 90 dakikanızı 1. Cadde ile çevre sokaklara ayırırsınız. Kent 1979 yılında kentsel sit alanı ilan edilerek koruma altına alındı. 2000 yılında da Mardin Kültürel Peyzaj Alanı adıyla UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne girdi. Şehir, Mezopotamya ovasına bakan bir yamaca kurulmuştur ve bu konum yürüyüşün her aşamasında hissedilir. Zinciriye'den indikten sonra 1. Cadde'de batıya yönelin. Cadde boyunca sağınızdaki ve solunuzdaki sokaklardan ova yönüne açılan aralıklara bakın; evlerin teraslar halinde alçaldığını buradan görürsünüz. Kent Müzesi'nden yaklaşık 200 metre batıda Şehidiye Medresesi vardır. İl müdürlüğü kaydına göre bu yapı 13. yüzyılın ilk yarısında kurulmuş olmalıdır ve bugünkü minare 1916'da eklenmiştir. Yapıya mimari bir merakla bakın: kesme taşın birleşimlerine, sivri kemerlere ve kapı çerçevelerine dikkat edin. Çarşı içinde, Ulu Cami ile Şehidiye Medresesi arasında Reyhaniye Camii bulunur. Yapı 1540 tarihli vakıf kayıtlarında geçer; kare kaideli, sekizgen gövdeli minaresinin şerefeden sonrası silindirik biçimde sivri külahla biter. Minare silüetleri sokaktan sokağa farklı açılardan görünür, bu yüzden dönemeçlerde başınızı kaldırın. Ulu Cami'nin minaresi Artuklu hükümdarı Kudbeddin İlgazi zamanında 1176'da yapılmıştır; altı paye üzerine oturan kubbe yapıya hakimdir. Latifiye yapısının taç kapısı için il müdürlüğü, Mardin'deki kapıların en iyi korunmuşu diye yazar; taç kapı yazıtından 1371 tarihi anlaşılır. Bu yapıların içine girerken yalnızca mimari ilgiyle dolaşın ve ziyaret kurallarına uyun. Sokaklarda kapı ve pencere çerçevelerindeki oyma süslemelere bakmak, Kent Müzesi'nde gördüğünüz taş oymacılığı sergisini sokağa taşımanın en kolay yoludur. Dar sokaklarda sabah ışığı duvarlara yandan vurur ve taşın dokusu en iyi o saatte görünür. Dar geçitlerde kalabalık bir yürüyüş yapmamak için sokak aralarında durup fotoğraf çekerken yol açık bırakın. Merdivenli ve eğimli sokaklarda ayağınızın altı kaygan olabilir; kaymaz tabanlı ayakkabı giyin. Gün ortasında hava sıcaksa yürüyüşü gölgeli sokaklara kaydırın ve su içmek için ara verin. Eski şehrin güneybatısında Eminüddin Külliyesi, yakında Kasımiye Medresesi gibi yapılar vardır; bunlar bu yarım günün dışında kalır, başka bir güne bırakın. Son 15 dakikayı bir terasa ya da bir manzara noktasına ayırıp ovaya bakın; Mardin'in neden bu yamaca kurulduğunu bu bakış en iyi anlatır. Sonra çarşıdan geçip batıya doğru, müzeye yönelin.
Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve DergiPark.

Mardin Müzesi
Son durak, kentin arkeolojisini ve Mardin evi mimarisini birlikte anlatan Mardin Müzesi'dir. Müze, il müdürlüğü kaydına göre, 1895 yılında Antakya Patriği Ignatios Behnam Banni tarafından Süryani Katolik Patrikhanesi olarak yaptırılmış binada çalışır. Kültür Bakanlığı binayı Süryani Katolik Vakfı'ndan satın alıp kamulaştırdı ve Zinciriye Medresesi'ndeki eserlerin taşınmasıyla 2000 yılında müze olarak hizmete açtı. Binayı mimari bir bütün olarak okuyun: arazi eğimi ve parsel derinliği nedeniyle tasarım teraslamalar halinde üç katlıdır. Güneye, yani ovaya bakan U planlı formu geleneksel Mardin evinin karakteristik özelliklerini taşır. Girişte ya da avluda ovaya doğru bakıp bu yönelimi görün. Giriş katında Arkeopark Müze Eğitim Salonu bulunur; ziyaretçiler orada sikke basma, kök boya baskı, ebru ve seramik yapımı gibi atölye çalışmalarına katılabilir. Atölyelerin programı değişebilir, güncel bilgi için müze müdürlüğüne ya da il kültür turizm müdürlüğü sayfasına bakın. Binanın güneyindeki avluda Arkeopark ile 500 kişilik bir amfi tiyatro yer alır ve burada çocuklar için müze eğitimleri ile halka dönük etkinlikler düzenlenir. Birinci kata çıkın; burada bölgedeki arkeolojik kazılardan çıkan eserlerin sergilendiği salon vardır. Salonda Roma ve Akkoyunlu dönemlerine ait mozaikler ve taş eserlerin bulunduğu açık teşhir alanı birlikte gezilir. Mozaiklerde renk ve motif düzenine yakından bakın, çünkü ayrıntı uzaktan kaybolur. İkinci katta dört kapalı galeri vardır ve bunlar beslenme, ticaret, üretim, sikke, güç, savaş ve sosyal yaşam gibi temalara ayrılmıştır. Ticaret temalı salonda en dikkat çeken teşhirlerden biri Sürekli Definesi'dir. Bu defineye Kızıltepe'deki Sürekli Köyü'nde yapılan kurtarma kazısında ulaşılmıştır. Definede 9 ile 14. yüzyıllar arasına tarihlenen altın ve gümüş eserler vardır. Bunlar Abbasi, İlhanlı, Eyyubi, Bizans, Zengi ve Artuklu gibi birçok medeniyete aittir. Sikkelerin farklı hanedanlara ait olmasına bakarak ticaret yollarının Mardin'den nasıl geçtiğini düşünebilirsiniz. Müzenin kuzeybatısındaki idari bina 19. yüzyıl Mardin evi özelliklerini taşıyan tescilli bir yapıdır ve 2012'de restorasyonla hizmete girmiştir. Bu bina iki katlı, avlulu ve L planlıdır, müze binasına asma bir köprüyle bağlanır. İdari bölüm ziyaretçilere açık olmayabilir; yalnızca dıştan mimarisine bakın. Müze pazartesi günleri kapalıdır; yaz ve kış saatleri ile giriş ücretleri değişebileceği için muze.gov.tr sayfasından güncelini kontrol edin. Çıkışta avluda oturup yürüyüşün üç saatlik özetini kafanızda toparlayın: zanaat, medrese, çarşı ve kazı buluntuları.
Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
Yorumlar
Yükleniyor...
