
Kütahya'da Bir Gün, Çiniden Aizanoi'ye
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Bu rota, Kütahya'nın üç ayrı katmanını tek günde okumanızı sağlar: ahşap sivil mimari, Germiyan döneminin taş ve çini mirası, ve Roma döneminin geniş ölçekli antik kenti. Sabah, kent merkezindeki Kossuth Evi Müzesi ile başlıyoruz. 18. yüzyıldan kalma bu ahşap ev, Kütahya konutunun iç düzenini odaları, dolapları ve sedirleriyle gösterir. Evin adını taşıyan konukluk 1850-1851 yıllarına uzanır ve müzede sergilenen mektuplar ile kıyafetler bu dönemi tarihi olgu düzeyinde anlatır. Ardından yakındaki Çini Müzesi'ne geçiyoruz. Son Germiyan beyi II. Yakup'un 1411'de yaptırdığı külliyenin imaret bölümü, bugün Kütahya ve İznik çinilerini 14. yüzyıldan günümüze sıralayan bir müzedir. Girişteki taş vakfiye kitabesi ve 1766 tarihli Fincancılar Anlaşması'nın bir örneği, çininin yalnız bir süs değil, örgütlü bir zanaat olduğunu gösterir. Üçüncü durak Kütahya Kalesi, yani halk arasındaki adıyla Hisar. Yukarı, iç ve aşağı kale olmak üzere üç bölümlü bu yapı Bizans döneminde kurulmuş, Selçuklu, Germiyan ve Osmanlı eklerle ayakta kalmıştır. Evliya Çelebi'nin 72 burç kaydı ve Germiyanoğlu Süleyman Şah'ın 1377-1378 tarihli yapısı, kentin tarihini yukarıdan okumanıza yardım eder. Rotada ortak bir iplik de vardır: Çini Müzesi'ndeki külliye ile kaledeki Kale-i Bala yapısı, aynı Germiyan döneminin izlerini taşır. Öğleden sonra rotanın en uzun durağı olan Aizanoi Antik Kenti'ne, Çavdarhisar'a gidiyoruz. Bu yolculuk araçla yapılır; yol süresi ve mesafe için güncel bir harita ya da il müdürlüğü bilgisi kullanın. Aizanoi'de yüksek platoda duran Zeus Tapınağı, bitişik tiyatro ve stadyum, sütunlu cadde, nehir kıyısındaki yuvarlak macellum ve Penkalas üzerindeki köprüler iki saati rahatça doldurur. Ören yeri 2012'de UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne alınmıştır ve gün, kentin en geniş ölçekli mirasıyla kapanır. Sıralamanın mantığı basittir: önce kent içindeki yakın duraklar yürünür, kale yürüyüşü öğle ışığından önce tamamlanır, en çok zaman isteyen ören yeri günün sonuna bırakılır. Kossuth Evi ve Çini Müzesi pazartesi kapalıdır; bu nedenle rotayı pazartesi dışında bir güne planlayın. Açılış saatleri ve giriş koşulları değişebilir, bu yüzden muze.gov.tr sayfalarını gezi öncesinde kontrol edin. Kale bir yamaçta olduğundan rahat ayakkabı, ören yerinde ise gölgesiz alanlar için şapka ve su gerekir. Kapalı olan Kütahya Müzesi bu rotaya dahil değildir.
Süre: tam gün. En iyi zaman: İlkbahar ve sonbahar, kale yürüyüşü ve ören yeri için en rahat mevsimlerdir.. Ulaşım: İlk üç durak kent merkezinde yürüyerek gezilir; Aizanoi için Çavdarhisar ilçe merkezine araçla gidilir. Güncel ulaşım seçeneklerini Kütahya il merkezinden öğrenin.
Kaynaklar
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kossuth Evi Müzesi, https://muze.gov.tr/muze-detay?sectionId=KKH01&distId=MRK
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kütahya Çini Müzesi, https://muze.gov.tr/muze-detay?SectionId=KCM01&DistId=MRK
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Aizanoi Ören Yeri, https://muze.gov.tr/muze-detay?SectionId=AIZ01&DistId=MRK
- Kütahya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Çini Müzesi, https://kutahya.ktb.gov.tr/TR-69423/cini-muzesi.html
- Kütahya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Aizanoi Antik Kenti, https://kutahya.ktb.gov.tr/TR-69426/aizanoi-antik-kenti-oren-yeri.html
- Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Kütahya Müze Müdürlüğü, https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44119/kutahya-muze-mudurlugu.html
- Kütahya Valiliği, Şehrin Kalbi Kütahya Kalesi, https://www.kutahya.gov.tr/sehrin-kalbi-kutahya-kalesi-hisar
- Kültür Portalı, Kütahya Kalesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kutahya/gezilecekyer/kutahya-kales
Rota Durakları

Kossuth Evi Müzesi (Macar Evi)
Rotaya Kütahya'nın sivil mimarisini içeriden gösteren bir durakla başlıyoruz. Halk arasında Macar Evi diye anılan yapı, 18. yüzyıldan kalma bir Kütahya evidir. Kültür ve Turizm Bakanlığı evi restore etti ve müze 19 Eylül 1982'de ziyarete açıldı. Önce bahçeye bakan cepheyi birkaç dakika izleyin ve ahşap yapının oranlarına dikkat edin. Ev iki katlı ve yedi odalıdır. Birinci kat selamlık bölümü olarak düzenlenmiştir. Bu katta mutfak, yemek odası, aile odası, anı odası, çalışma odası ve başoda yer alır. Odaları tek tek dolaşırken her birinin işlevini adından ayırt etmeye çalışın. Odaların içinde yerli dolaplar, yüklükler, şömine, oyma şerbetlik, raflar ve sedirler bulunur. Dolap ve yüklüklerin odanın düzenine nasıl yerleştirildiğine bakmak, geleneksel Kütahya evinin iç mantığını anlamanın en kısa yoludur. Oyma şerbetlik ve şömine gibi öğeler fotoğraf için güzel ayrıntılardır; çekim izni konusunda müze görevlisine sorun. Evin adı, 1850-1851 yıllarında burada ailesiyle birlikte konuk edilen Lajos Kossuth'a dayanır. Kossuth ve arkadaşları 16 Şubat 1850'de Kütahya'ya gönderildi; yaklaşık 150 kişilik mülteci grubundan söz edilir. Çalışma odasında Kossuth'un Kütahya'da kendi el yazısıyla yazdığı Türkçe mektuplardan örnekler ve bir şiiri görülebilir. Müzenin resmi anlatımına göre aynı dönemde bir Türkçe gramer kitabı da hazırlanmıştır. Kişisel eşyaların yanında 19. yüzyıla ait Macar kıyafetleri sergilenir. Etnografik eserler ise klasik bir Kütahya evinin gündelik eşyasını tanıtır. İki grubu yan yana düşünerek bir konuk evinin iç düzenini gözünüzde canlandırabilirsiniz. Ziyaretin bir ayağı da kentler arası ilişkidir: bu konukluk, Kütahya ile Macaristan'ın Pécs kenti arasındaki kardeş şehir ilişkisinin başlangıcı olarak anılır. Müze pazartesi kapalıdır; açılış saati ve giriş koşulları için muze.gov.tr sayfasına bakın. Sabah erken saatlerde gelirseniz odaları sakin ve acele etmeden gezersiniz. Kırk beş dakika, odaları dolaşmak ve çalışma odasında durmak için yeterlidir. Çıkışta bahçede kısa bir mola verip bir sonraki durağa hazırlanın. Çini Müzesi kent merkezinde yakındır ve yürüyerek geçilir. Ahşabın sıcak dokusundan taş ve çini dünyasına geçmek, rotanın ritmini kurar.
Kaynak: muze.gov.tr Kossuth Evi, KVMGM Kütahya Müze Müdürlüğü.

Kütahya Çini Müzesi
Çini Müzesi, Ulu Camii yanındaki Germiyan külliyesinin imaret bölümünde yer alır. Külliyeyi son Germiyan beyi II. Yakup Çelebi 1411'de yaptırdı. Külliye imaret, medrese, mescit, kütüphane ve hamamdan oluşuyordu. Bugün müzeye dönüştürülen kısım imaret ve türbe bölümüdür. Bakanlık yapıyı restore etti ve müze 1999'da ziyarete açıldı. Önce girişteki taş vakfiye kitabesine yönelin. Kitabe 39 satırdır ve Arap harfleriyle Türkçe yazılmıştır. Üzerinde vakfedilen yerler, vakıf gelirleri, çalışanlara verilecek ücretler ve medreseye gelen misafirlere nasıl davranılacağı belirtilir. Medrese 1960'lı yıllarda yıkıldığı için kitabe, külliyenin geçmişini okuyabildiğiniz temel belgedir. İçeri girince kubbeli ve şadırvanlı orta mekana geçersiniz. Orta mekana üç yönde kubbeli eyvan ve iki oda açılır. Halkın Gök Şadırvan adını verdiği yekpare mermer şadırvan bu mekanın merkezindedir. Kubbenin altında durup mekanın simetrisini ve eyvanların açılışını izleyin. Vitrinler kronolojik sıradadır ve 14. yüzyıldan bugüne Kütahya ile İznik'te üretilmiş örnekleri içerir. Çini mimari elemanlar, çini kitabeler, vazolar, tabaklar, panolar ve çiniden yapılmış ev gereçleri görülür. Sırayı bozmadan ilerlemek, desen ve renklerin zamanla nasıl değiştiğini fark etmenizi kolaylaştırır. Türbe bölümünde II. Yakup'un çinili sandukası bulunur; buraya yalnız mimari bir öğe olarak bakın ve kesme taş işçiliği ile çini kaplamayı inceleyin. Müzenin resmi anlatımı bu sandukayı Kütahya çiniciliğinin mimari yapıdaki en erken örneği olarak değerlendirir. Müzede 1766 tarihli Fincancılar Anlaşması'nın bir örneği sergilenir; orijinali Ankara'daki Milli Kütüphane'dedir. Belge, o yıl Kütahya'daki 24 çini ve fincan atölyesinin ustaları ve işverenleriyle vali arasında yapılan bir sözleşmeyi kayda geçirir. Ücretlerin ve atölye sayısının tek tek yazılması, zanaatın o dönemdeki örgütlenmesini gösteren bir kaynak olarak okunmalıdır. Vitrin camlarında yansıma olabilir; fotoğraf için açıyı değiştirmek işe yarar. Müze pazartesi kapalıdır; açılış saati ve giriş koşulları için muze.gov.tr sayfasına bakın. Altmış dakika, kitabe, orta mekan, sanduka ve vitrinler arasında acele etmeden dolaşmaya yeter. Çıkışta yapının dışına bir kez daha bakıp külliyenin kütlesini görün. Sonraki durak Kütahya Kalesi'dir ve Germiyan beyliğinin izini orada yukarıdan sürmeye devam edeceksiniz.
Kaynak: muze.gov.tr Çini Müzesi, Kütahya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, KVMGM.

Kütahya Kalesi (Hisar)
Kütahya Kalesi halk arasında Hisar diye bilinir ve kentin üzerinde yükselen yamaçta durur. Kaleyi biçimlendiren surlar Bizans döneminde kurulmuştur; kaynaklar bu surların tarihini farklı yüzyıllara bağladığı için en doğrusu Bizans dönemi demektir. Sonraki yüzyıllarda Selçuklular, Germiyanoğulları ve Osmanlılar onarım ve eklerle yapıyı sürdürdü. Kale yukarı, iç ve aşağı kale olmak üzere üç bölümden oluşur. Yamaç yürüyüşü gerektiği için rahat ayakkabıyla gelin. İlk bakacağınız şey burçlardır. Burçlar sık aralıklarla yerleştirilmiştir ve duvarlarda moloz taş, kesme taş ve tuğla sıraları bir arada görülür. Evliya Çelebi kaleyi 72 burçlu olarak anlatır; bu sayı onun kaydıdır ve yerinde saymaya kalkmanıza gerek yoktur. Evliya'nın tarifine göre yukarı kalenin üç kapısı vardı. Doğuya bakan kapı üç kat demir kapıydı ve dışında iki yanda beyaz mermer aslan figürleri bulunurdu. Bu tarifin bugün ne kadarının seçilebildiğini yerinde kendiniz kontrol edin. İç Kale, yukarı kalenin batı köşesine atılmış bir iç daire gibi tarif edilir. Batı yöndeki burçların altı uçurumdur; kenarlara dikkatle yaklaşın. Yukarı kalede, Orta Hisar Mescidi olarak da bilinen Kale-i Bala Camii yer alır. Taş kapıdaki yazıta göre yapı 1377-1378'de Germiyanoğlu Süleyman Şah tarafından yaptırılmıştır. Mimari olarak bakın: moloz taş duvarlar, köşelerde kesme taş ve düzgün kesme taş arasına iki sıra ağaç hatıl döşenmiş bir minare kaidesi görülür. Aşağı Hisar'daki Aşağı Kale Mescidi altıgen planlı küçük bir yapıdır ve tamamen tuğladan yapıldığı anlaşılır. Altında taştan bir su tesisi vardır; kuşatmada susuz kalmamak için yapıldığı tahmin edilir. Evliya'ya göre aşağı yeni kale su ihtiyacı için yapılmıştır ve Fatih Sultan Mehmed devrine bağlanır. Kalede iki çeşme ve iki mescit bulunur. Cumhuriyet döneminde yapılmış bir dinlenme ve manzara tesisi de kalenin içindedir ve kentin üzerinde mola vermek için kullanılabilir. Kaleden Kütahya manzarasına bakın; valilik bu manzarayı gündüz yeşil, akşam ışıklı bir görüntü olarak anlatır. Gün batımına yakın saatler ışık için uygundur, kışın ise kar kaleye farklı bir görünüm kazandırır. Kale Kültür ve Turizm Bakanlığı'na tahsislidir; bazı kısımlarda onarım ve çevre düzenlemesi yapıldığı için her bölüme girilemeyebilir. Dolaşma düzeni ve erişim koşulları için yerel makamlardan güncel bilgi alın. Doksan dakika yukarı kale, iç kale ve aşağı kale arasında yavaşça dolaşmaya yeter. Aşağı inerken Çini Müzesi'ndeki vakfiyeyi ve kale mescidini aynı hanedanın eserleri olarak zihninizde birleştirin. Bir sonraki durak Aizanoi'dir ve oraya araçla gidilir.
Kaynak: Kütahya Valiliği, Kültür Portalı Kütahya Kalesi.

Aizanoi Antik Kenti (Örenyeri)
Aizanoi, Çavdarhisar ilçe merkezindeki ören yeridir ve rotanın en uzun durağıdır. Kent, İç Ege Platosu'nda deniz seviyesinden yaklaşık 1085 metre yükseklikte kuruludur. Kentin bilinen tarihi, kazılara göre milattan önce 3000 yıllarına kadar iner. Roma egemenliğine milattan önce 133'te girdi ve en ihtişamlı dönemini yaklaşık MS 50-250 arasında yaşadı. Önce yüksek platodaki Zeus Tapınağı'na yürüyün. Tapınak çift hücreli ve sütunlu galerilerle bütünleşen nadir bir planı taşır. Özgün üst yapı 9,30 metre yüksekliğindedir ve yekpare dev sütunlarla taşınır. Ön yüzdeki akroterde Zeus, arka yüzde Kybele kabartması vardır; bunlara yalnız mimari ve süsleme olarak bakın. Tapınak platosu ortaçağda bir hisara dönüştürüldü ve 13. yüzyılda Çavdar Tatarları burayı üs olarak kullandı; Çavdarhisar adı oradan gelir. Mimari bloklarda binicilik, ok atma ve saz çalma gibi tasvirler bulunduğu kaydedilir. Tapınaktan sonra bitişik düzende yapılmış tiyatro ve stadyuma geçin. İl müdürlüğü tiyatroyu 15.000, stadyumu 13.500 kişi kapasiteli olarak verir. Kompleksin içindeki ve mozaikleriyle anılan iki hamam da kentin gündelik yaşamını anlamak için iyi bir ipucudur. Sütunlu caddeyi, iki agorayı, gymnasiumu ve kapı yapılarını izleyerek kentin planını okuyun. Kentin ihtişamlı döneminde bile sur sistemi olmadığı kaydedilir; bu, yerleşimin dokusunu anlamak için ilginç bir ayrıntıdır. Nehir kıyısındaki yuvarlak yapı olan macellum, 2. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenir. Burada et, kümes hayvanı, fırın ürünleri, tahıl, zeytinyağı, nadir sebze ve meyve ile özellikle garum soslu taze ve işlenmiş sazan satıldığı yazılır. Penkalas, yani Kocaçay üzerindeki beş köprüden ikisi bugün ayaktadır; mümkünse en az birine yaklaşın. Antik bent ve su yolları kentin tarım ve sel korunması düzenini gösterir. Aizanoi, Neokoros statüsü almış, yatırım önceliği ve vergi muafiyeti gibi ayrıcalıklarla anılan bir kenttir. Erken Bizans döneminde piskoposluk merkeziydi ve 7. yüzyıldan sonra önemini yitirdi. Kent 1824'te Avrupalı gezginlerce yeniden keşfedildi. İlk kazılar 1920'lerin ortasında yapıldı ve 1970'ten beri sistemli kazı her yıl sürmektedir. Ören yeri UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne 2012'de alınmıştır. Muze.gov.tr sayfasına göre ören yeri her gün açıktır; giriş saati ve koşulları için sayfayı kontrol edin. Gölge sınırlı olduğu için şapka ve su almanızda yarar var. Öğleden sonra ışığı sütunlar ve taş bloklar üzerinde derin gölgeler oluşturur ve fotoğraf için uygundur. Yüz elli dakika, tapınak, tiyatro-stadyum, macellum ve köprüler arasında acele etmeden dolaşmaya yeter.
Kaynak: muze.gov.tr Aizanoi, Kütahya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, KVMGM.
Yorumlar
Yükleniyor...
