Kültür AŞ Mekanlarıyla Sarnıçtan Açık Hava Sahnesine Bir Gün

Şerefiye Sarnıcı, Tarihi Yarımada'nın en eski su yapılarından biri. Yapım kitabesi yok, ama mimari özellikleri onu II. Theodosius dönemine (408-450) tarihlendiriyor. Suyu kıt olan, kalabalık ve kuşatmalara dayanmak zorunda kalan şehir, suyu böyle yapılarda depolardı; sarnıcın resmi sitesine göre Şerefiye ve Yerebatan gibi büyük kapalı sarnıçlar ağırlıklı olarak Büyük Saray'a ve çevresindeki yapılara su sağlıyordu.

Merdivenlerden indiğinizde yaklaşık 24 metreye 40 metrelik bir salona girersiniz. Tavan 11 metre yükseklikte, 32 sütun ve 45 yelken tonozla kurulu. Sütun başlıklarına yakından bakın: akantus yapraklarıyla bezeli Korinth başlıklarının hepsi başka yapılardan toplanmamış, sarnıç için Marmara Adası mermerinden özel olarak yontulmuş. Duvarların kalınlığı yaklaşık 2,5 metre, köşeleri su basıncına dayansın diye kavisli yapılmış.

Sarnıç adını Osmanlı döneminde bulunduğu mahalleden alır. Üzerine 19. yüzyılın sonu ya da 20. yüzyılın başında Arif Paşa Konağı yapıldı; bina 1912'de Şehremaneti, 1930-1984 arasında İstanbul Belediyesi, ardından Eminönü Belediyesi olarak kullanıldı. Sarnıç bu binanın altında uzun süre pek bilinmeden kaldı ve 2010'da belediye binasının ek bölümleri yıkılınca ortaya çıkarıldı. Çevresindeki betonarme yapılar kaldırılınca alan küçük bir arkeolojik parka dönüştü.

İçerisi serin ve nemli, yazın bile ince bir üst işe yarar. Sarnıçta dönem dönem klasik Türk müziğinden Barok müziğe uzanan konserler düzenleniyor; bir konser akşamına denk gelmek isterseniz programı kultur.istanbul'dan kontrol edin.

Kaynak: Şerefiye Sarnıcı resmi sitesi; Vikipedi.

Panorama 1453 Tarih Müzesi, eski Trakya Otogarı'nın yerine kurulan Topkapı Kültür Parkı'nın içinde, kuşatmanın en yoğun yaşandığı surların karşısında durur. İBB'nin 2005'te başlattığı yapım 2008'de tamamlandı, müze 2009'da açıldı. İçeri girmeden önce müzenin önünde durup etrafa bakın: resmi sitenin tarifine göre solda Edirnekapı, karşıda Topkapı, sağda Silivrikapı surları görünür.

Asıl eser, 38 metre çaplı bir yarım kürenin iç yüzeyini kaplayan panoramik resim. 2.350 metrekarelik resim ile izleyici platformu arasında, topların, top arabalarının ve barut fıçılarının taklitlerinin bulunduğu 650 metrekarelik üç boyutlu bir alan var. Resimde yaklaşık 10 bin figür bulunuyor ve gökyüzü kubbe biçiminde kesintisiz devam ettiği için gözünüz bir çerçeve ya da bitiş noktası bulamıyor. Platforma çıkınca yaşanan kısa şaşkınlık bundan. Fikrin sahibi ve proje koordinatörü ressam Haşim Vatandaş; resim sekiz sanatçının üç yıl süren çalışmasıyla tamamlandı.

Platforma çıkmadan önceki sergi bölümünü atlamayın: şehrin kuruluşundan kuşatmaya ve fethe uzanan anlatı minyatür, gravür ve resimlerle kuruluyor. Girişte ve alt katta Osman Gazi'den Vahdettin'e 36 padişahın portreleri, çıkışta çağdaş nakkaş Nusret Çolpan'ın fetih temalı minyatürleri sergileniyor. Sanatçılar bazı ayrıntıların 14 metre öteden seçilemeyeceğini bilerek yine de çizmiş; iyi bir gezgin burada acele etmez, ikinci turda ufka yakın küçük figürlere bakar. Bebek arabası platforma çıkamıyor, girişte bırakılması isteniyor.

Kaynak: Panorama 1453 Tarih Müzesi resmi sitesi; Vikipedi.

Haliç'in kuzey kıyısındaki Miniatürk, Büyük Ülkenin Küçük Bir Modeli sloganıyla 2 Mayıs 2003'te Kültür AŞ tarafından açıldı ve kısa sürede yerli ve yabancı turistlerin İstanbul turlarındaki ilk adreslerden biri oldu. Resmi sitenin rakamlarıyla 60 bin metrekarelik bir parkın 15 bin metrekaresinde, 1/25 ölçeğe küçültülmüş 138 mimari eserin modeli sergileniyor: 62'si İstanbul'dan, 64'ü Anadolu'dan, 13'ü bugün Türkiye sınırları dışında kalan Osmanlı coğrafyasından. Kervansaraylar, köprüler, garlar, kaleler, camiler ve saraylar arasında, bugün yerinde olmayan Artemis Tapınağı ile Halikarnas Mozolesi'nin modelleri de var.

Bu durak günün geri kalanıyla güzel bir bağ kuruyor. Sabah Panorama 1453'te resmini gördüğünüz surları ve kapıları burada kuşbakışı bir model olarak karşılaştırabilir, Anadolu bölümünde henüz gitmediğiniz yapıların oranlarını kafanızda kurabilirsiniz. Maketlere dokunmak yasak, fotoğraf serbest; tripod ve profesyonel çekim izne tabi.

Resmi mobil uygulama eserleri dokuz dilde sesli rehberle anlatıyor ve her maketin Türkiye'de bulunduğu il ile konum bilgisini de veriyor. Alanda İBB WiFi olsa da uygulamayı gelmeden indirmeniz öneriliyor. Çocuklarla geldiyseniz gezi treni, kumandalı tekneler, labirent, satranç alanı ve oyun parkı molayı uzatır. Alan açık hava olduğu için güneşli günlerde şapka ve su, yağmurlu günlerde yağmurluk gerekir. Burada bir buçuk saat ayırın, sonra hemen yandaki Dijital Deneyim Merkezi'ne yürüyün. İki mekan için kombine bilet seçeneğini gişede sorabilirsiniz.

Kaynak: Miniatürk resmi sitesi.

Dijital Deneyim Merkezi, Kültür AŞ'nin Şubat 2024'te açtığı ve kendisini Türkiye'nin ilk tam kapsamlı dijital deneyim merkezi olarak tanımlayan mekan. Resmi sitesine göre Sütlüce'de, Miniatürk'ün hemen yanında, 2 bin metrekarelik bir alanda birkaç ayrı deneyim odası bulunuyor; site, Türk yazılımcı ve tasarımcıların geliştirdiği özgün içeriklerin de burada yer aldığını vurguluyor.

Ziyaret, etkileşimli ekranların, sensörlerin ve projeksiyonların kullanıldığı Dijital Oda ile başlıyor. En çok konuşulan bölüm Sürükleyici Deneyim Odası: 400 metrekarelik salonun duvarları ve zemini 30 adet 4K projeksiyon cihazıyla 360 derece kaplanıyor ve izleyici görüntünün içinde yürüyor. 92 metrekarelik Sanal Gerçeklik Odası'nda aynı sanal ortamda on kişi birlikte hareket edebiliyor; bu deneyim giriş biletine ek olarak satın alınıyor. 70 metrekarelik Artırılmış Gerçeklik Odası'nın duvarları, tavanı ve zemini LED ekranlarla kaplı; çıkıştaki Dijital Koridor'da ise projeksiyonlar hareketlerinize tepki veriyor.

İçerik sergiden sergiye değişiyor. Arşivde Van Gogh ve Nikola Tesla temalı sergiler var, 2026 yazında Japon sanatına ayrılan bir sergi açıktı; hangi serginin açık olduğunu gitmeden kontrol edin. Resmi site, sanal gerçeklik deneyiminin 8 yaş altı ve 70 yaş üstü ziyaretçilere önerilmediğini, bazı odaların hamileler, kalp ve damar hastaları ya da epilepsi öyküsü olanlar için uygun olmadığını belirtiyor. Hafta içi öğle saatlerine kadar okul grupları ağırlanıyor. Büyük bavulla girilemiyor ve emanet dolabı yok. Merkezde bir İstanbul Kitapçısı ve kafe bölümü de bulunuyor.

Kaynak: Dijital Deneyim Merkezi resmi sitesi.

Taksim Sanat, Kültür AŞ'nin kamusal sergi alanı. Taksim Metro İstasyonu'nun girişinde, -1. katta yer alıyor; resmi adresi Gümüşsuyu, Tak-ı Zafer Caddesi. Bu alanda önceden bir İstanbul Kitapçısı vardı ve arkada kalan galeri pek fark edilmiyordu. Dört-beş aylık bir yenilemenin ardından mekan 2018'de Taksim Sanat adıyla yeniden açıldı. Açılış sergisi, Mehmet Lütfi Şen'in küratörlüğünde İBB resim koleksiyonundan bir seçki sunan Resmemaneti'ydi.

Galerinin önceliği genç ve bağımsız sanatçılar. Kültür AŞ'nin anlatımıyla amaç, sanatçıların izleyiciyle doğrudan buluşmasını ve sektöre adım atmasını kolaylaştırmak; bunun yanında usta isimlerin sergileri de ağırlanıyor. Örneğin Genç Buluşmalar sergisinin üçüncü edisyonunda Türkiye'nin farklı şehirlerindeki güzel sanatlar fakültelerinden 44 genç sanatçının 131 eseri yer aldı. Sergilere bağlı olarak çocuklara ve yetişkinlere yönelik atölyeler de düzenleniyor. Kültür AŞ'nin hedefleri arasında performans sanatları, dijital sanat, konuşma serileri, açık çağrılar ve sanat kolektifleriyle iş birlikleri de sayılıyor.

Burayı rotaya değerli kılan şey konumu. Metroya inip çıkan kalabalığın yolunun üstünde duran galeri, Kültür AŞ'nin ifadesiyle kimi izleyiciler için günümüz sanatıyla ilk karşılaşmanın yaşandığı bir yer. Sergi alanı büyük değil, yarım saat yeterli. Eserlerin künyelerini okuyun, sanatçıların hangi okullardan geldiğine bakın; bir sonraki büyük sergide kimi göreceğinizi tahmin etmeye çalışın. Sergi programı değiştiği için neyin açık olduğunu kultur.istanbul'dan kontrol edin. Buradan Harbiye'ye Cumhuriyet Caddesi boyunca yürüyerek geçersiniz.

Kaynak: kultur.istanbul, Taksim Sanat sayfası ve haberleri; Arkeolojik Haber.

Harbiye Cemil Topuzlu Açık Hava Tiyatrosu, Dolmabahçe Vadisi'nde, antik tiyatrolar gibi düz bir sahneye bakan yarım daire biçimli basamaklardan oluşur. Fikri, şehirci Henri Prost'un 1930'larda İstanbul için hazırladığı imar planına dayanıyor. Planını Nihat Yücel ve Nahit Uysal çizdi; temeli Temmuz 1946'da, Lütfi Kırdar'ın vali ve belediye başkanı olduğu dönemde atıldı ve açılış töreni 9 Ağustos 1947'de yapıldı. Sahne, Ankara Devlet Konservatuvarı'nda görevli Carl Ebert'in önerileriyle son biçimini aldı, eksikler ancak 1950'de tamamlandı. Burada oynanan ilk eser Sofokles'in Kral Oidipus'uydu. Tiyatro 1958'de, II. Meşrutiyet döneminde İstanbul şehremini olan Cemil Topuzlu'nun adını aldı.

Cephelerde küfeki taşı ile Uzunköprü taşı renk farkı yaratacak biçimde birlikte kullanılmış, oturma basamakları Uzunköprü taşından. Kapasite kaynağa göre biraz değişiyor, yaklaşık 4 bin kişi. Seyirci alanının ortasında sinema ve slayt gösterimleri için bir projeksiyon yeri var; sahne de 200-300 figüranın rahatça hareket edebileceği genişlikte tasarlanmış.

Bugün burası şehrin yaz konserlerinin en bilinen adresi. Kültür AŞ'nin duyurduğu açık hava sezonu bahar sonunda başlıyor ve sonbahara uzanıyor. Taş basamaklarda oturacağınız için ince bir minder, akşam serinliği için bir hırka alın. Konserden önce erken gelip üst sıralardan vadiye ve sahneye bakın; tiyatronun planını en iyi oradan okursunuz. Gecenin programını ve bilet durumunu kultur.istanbul'dan kontrol edin.

Kaynak: Vikipedi; kultur.istanbul, Harbiye Açık Hava etkinlikleri.