Kızılcahamam ve Çamlıdere Jeoparkında Bir Gün

Güne burada başlamanın sebebi basit: gün boyu göreceğiniz bazalt sütunun, taşlaşmış ağacın ve sıcak suyun neden burada olduğunu önce panolardan okuyor, sonra arazide tanıyorsunuz. Kızılcahamam Belediyesi'nin müzesi ilçe merkezinde, Akçay Mahallesi'nde. Kurgu iki katlı. Zemin katta on vitrin Anadolu'nun oluşumunu, volkanizmayı, jeolojik zaman çizelgesini ve bir ağacın nasıl taşlaştığını anlatıyor; 23 milyon yıllık taşlaşmış ağaç örnekleri de bu katta. Üst katta on beş vitrin jeoparkın duraklarını tek tek tanıtıyor: Pelitçik ve Yahşihan fosil ormanları, Güvem-Beşkonak göl çökelleri, diatomlar, bazalt sütunlar. Mikroskoplu masalar, film ve etkileşimli oyunlar var; çocukla geliyorsanız ilk yarım saati burada ayırın, arazide sabır o zaman daha kolay gelir.

Bakılacak şey vitrindeki gövde kesitleri. Yıllık halkalar ve damar dokusu taşın üzerinde okunuyor; Pelitçik'te aynı dokuyu yerinde göreceksiniz ama orada eğilip yakından bakma şansınız burada olduğu kadar rahat değil. Panolarda geçen üç volkanik evre gün boyu tekrar karşınıza çıkacak; hangi durağın hangi evreye ait olduğunu not edin, arazide kayaların rengi ve dokusu bu sıraya oturuyor.

Ziyaret saatleri ve ücret için belediyenin sayfasını kontrol edin. Müze ilçe merkezinde olduğu için Soğuksu'ya buradan birkaç dakikada çıkılıyor; milli parkın girişi ilçenin hemen üstünde. Kızılcahamam'da öğle molası ve yakıt için de son fırsat burası, Güvem yolunda seçenek azalır.

Kaynak: Kızılcahamam Belediyesi, Jeopark Müzesi sayfası; Vikipedi, Kızılcahamam-Çamlıdere Jeoparkı.

Kızılcahamam'ın hemen üstünde başlayan Soğuksu, 19 Şubat 1959'da ilan edilmiş, Türkiye'nin ikinci milli parkı. 1.187 hektarlık alan 1.030 metreden 1.780 metreye yakın zirvelere tırmanıyor; en yüksek noktalar Arhut ve Tolubelen tepeleri. Park, İç Anadolu bozkırının Kuzey Anadolu ormanına döndüğü kuşakta durur: sarıçam ağırlıklı orman, karaçam ve göknar onu tamamlar. 428 damarlı bitki türü sayılmış, 50'si endemik; Kızılcahamam kırmızı dağ lalesi bunlardan biri.

Jeopark rotasında bu durağın iki işi var. Birincisi kaya: park tamamen volkanik kayaçtan, andezit, bazalt, tüf ve aglomera. İkincisi ağaç: Kuzcapınar ile Uzunkavak arasında yaklaşık bin metrekarelik bir alanda silisleşmiş ağaç parçaları yüzeyde; kaynaklar bunları 10 ile 15 milyon yıl arasına tarihliyor. Pelitçik'e gitmeden fosil ormanın küçük bir provasını burada yapıyorsunuz.

Gökyüzüne de bakın. Parkta yaklaşık 160 kuş türü kayıtlı; nesli tehlike altındaki kara akbabanın 30-35 bireylik topluluğu burada yuvalıyor. Sabah saatlerinde termallerde süzülen büyük siyah silueti fark etmek zor değil, dürbün işe yarar. Yürüyüş yolları toplam 16 kilometre; işaretli parkurlar ve bisiklet rotaları var, ziyaretçi merkezinden harita alın. Piknik masaları, ocaklar ve kamp yeri ana giriş çevresinde; parkın yüzde 70'i koruma bölgesi, patikadan çıkmayın. Giriş ücretli, güncel tutar ve saat için milli park sayfasına bakın. İki saat ayırırsanız bir parkuru tamamlayıp silisleşmiş ağaçları da görürsünüz.

Kaynak: Kızılcahamam Kaymakamlığı, Soğuksu Milli Parkı; Tarım ve Orman Bakanlığı 9. Bölge Müdürlüğü; Vikipedi.

Kızılcahamam'dan Güvem-Çerkeş yoluna sapıp 18 kilometre gidince, Güvem'e iki kilometre kala Seyhamamı'na varıyorsunuz. Adını veren kaplıca jeoparkın sıcak durağı: kuzey-güney ve doğu-batı doğrultulu iki fayın kesiştiği noktadan yüzeye çıkan suyun sıcaklığı 44 derece. Bölgedeki bütün sıcak su kaynakları aynı volkanik sistemin mirası; lavlar milyonlarca yıl önce soğudu ama derinlerdeki ısı hala suyu ısıtıp fay çatlaklarından yukarı itiyor. Bazalt sütunlarla aynı yol üzerinde olmaları tesadüf değil, ikisi de aynı kırık hattının ürünü.

Kızılcahamam'ın kaplıca geçmişi Roma dönemine iniyor; ilçe merkezindeki Roma hamamı kalıntıları bunun kanıtı sayılıyor. İlçenin adını, Timur'un 1402'de Ankara Savaşı'ndan sonra burada yıkanırken sıcak suya verdiği tepkiye bağlayan bir rivayet de resmi sayfalarda anlatılıyor. Sey Hamamı'nı belediyenin anlatımıyla ayıran şey, suyun doğal bir havuzda toplanması. Tesisler 1943 Çerkeş depreminde hasar gördü, sonra onarılarak yeniden kullanıma açıldı.

Bir saat ayırın: ya suya girin ya da yalnızca köy içinden geçip kaynağın çıktığı yeri ve buharını görün. Suya girecekseniz güncel durumu ve saatleri belediyeden öğrenin, havlu ve terlik getirin, kaplıca suyunda uzun kalmayın. Vakit varsa aynı yolda birkaç kilometre daha ilerleyin: Güvem'i geçince Fındıklı Mahallesi yanındaki boğazda Beşkonak bazalt sütunları yolun iki yakasında görülür, 20-25 milyon yıllık lavın soğurken altıgen prizmalara bölünmüş hali; halk kalıptan çıkmış sabuna benzettiği için Sabun Kayalar diyor. Bu bir durak değil, yol üstü bir bakış: aracı yolu kapatmadan çekin, kaya ya da fosil parçası almayın, sonra Kızılcahamam'a dönün.

Kaynak: Kızılcahamam Belediyesi, Seyhamamı Tarihi Kaplıcası; Kızılcahamam Kaymakamlığı, Jeopark durakları, Kaplıcalar ve Beşkonak Bazalt Sütunları Jeositi.

Öğleden sonra Kızılcahamam'a dönüp Çamlıdere yönüne geçin; ilçe merkezinin 11 kilometre güneybatısındaki Pelitçik ile komşusu Yahşihan arasında üç hektarlık bir alan birinci derece sit olarak tescilli. Burası jeoparkın en bilinen jeositi: yamaçta kök, gövde ve dal parçaları taşa dönmüş halde yüzeyde. Jeologlar bu ormanı Erken Miyosen'e, kaynaklara göre 23 ile 15 milyon yıl önce arasına tarihliyor; çam ve meşenin egemen olduğu karışık bir ormanmış, resmi sayfalar ardıcı da sayıyor. Silisleşme volkanik göllerin silisçe zengin suyunda başladı: silis kürecikleri ağacın hücre çeperlerine ve damar boşluklarına çökeldi, sonraki püskürmelerin külü her şeyi örtüp milyonlarca yıl sakladı. Bugün gördüğünüz halkalar ve damar dokusu ağacın kendisi değil, onun yerini alan silis ve opal.

Taşlaşmış parçalar 250-300 metrelik bir kuşakta yoğunlaşıyor; Jeoloji Mühendisleri Odası ve MTA uzmanları bilimsel kazı yapılırsa ağaçların bütün kök ve gövdeleriyle ortaya çıkacağını, alanın bir açık hava müzesi olmayı hak ettiğini yazıyor. Alan için bir peyzaj ve gezi düzeni projesi hazırlandı; yine de gitmeden önce giriş koşulunu ve rehber gerekip gerekmediğini Çamlıdere Kaymakamlığı'ndan öğrenin, çünkü sit alanında serbest dolaşım her zaman mümkün olmayabilir. Hiçbir parçayı yerinden oynatmayın, üzerine basmayın.

Sabah müzede gördüğünüz gövde kesitini hatırlayın; burada aynı doku çamurlu bir yamaçta, ölçek olarak çok daha büyük. Çamlıdere merkezinde aynı jeositlerden çıkan akik, takı ve hediyelik olarak işleniyor. Fosil ormanından Çamlıdere'ye dönüp Çamkoru'ya 15 kilometre.

Kaynak: Çamlıdere Kaymakamlığı; Atabey ve Saraç, JMO; Gürgen ve Çiçek 2009, DergiPark; Vikipedi, Pelitçik.

Günü eski Ankara-Bolu devlet yolu üzerindeki Çamkoru'da bitirin. Çamlıdere'ye 15, Kızılcahamam'a 38, Ankara'ya 110, Gerede'ye 50 kilometre. 9 Nisan 2008'de ilan edilen, yaklaşık 220 hektarlık tabiat parkı; kayıtlarda ülkenin 23. tabiat parkı olarak geçiyor. Eski karayolu alanı ikiye böler: bir yanda orta ve ileri yaşlı sarıçam-karaçam ormanı, öbür yanda orman açıklıkları ve Çamkoru Göleti. Bitki örtüsü yine bozkırla kuzey ormanının geçiş kuşağından: çam ve meşe türleri, titrek kavak, gürgen, göknar ve beşparmak otu çalıları.

Yapılacak iş yürüyüş. Göletin çevresi ve orman içi patikalar düz ve kısa; gün boyu araçta ve eğimli yamaçlarda geçen saatlerden sonra bacakları açmak için ideal. Gölette alabalık var; sabah ve akşam kıyıda su yüzüne vuran halkaları izlersiniz. Parkta bir geyik üretme istasyonu kurulu, hayvanlar doğaya salınmak için burada büyütülüyor; çiti uzaktan görürsünüz, yaklaşmayın. Kurt, çakal, tilki ve yaban domuzu da kayıtlı, akşam karanlığında ormana dalmayın.

Tesisler: Tabiat Eğitim Merkezi, kır kahvesi, voleybol sahası, tuvaletler ve giriş kontrol noktası. Çadır kampı yapılabiliyor; Milli Eğitim'in izci ve gençlik kampı da alanın içinde. Giriş ücretli, güncel tutar için bölge müdürlüğünün sayfasına bakın. Yaz akşamları serin, bir kat fazla giysi alın. Dönüşte ya eski yolu Kızılcahamam'a sürüp D750'ye çıkarsınız ya da Gerede yönünden otoyola bağlanırsınız; ikisinde de gün ışığında yola koyulun.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı 9. Bölge Müdürlüğü, Çamkoru Tabiat Parkı; Vikipedi.