
Kars'ta Bir Gün, Ormandan Kaleden Ani'ye
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Bu rota, Kars'ın üç ayrı yüzünü tek günde gösterir: yüksek yaylanın kış ormanı, bazalt taşla kurulmuş kent tarihi ve ortaçağın büyük yerleşimi. Yol batıdan doğuya akar. Sabah Sarıkamış'ta sarıçam ormanında başlar, öğleyin Kars'ta Kars Çayı kıyısına iner, öğleden sonra kaleye çıkar ve günü Ani'de bitirir. Bu sıra yolu doğrusal tutar ve en geniş açık alan olan Ani'ye günün son bölümünü ayırır.
Rota araçla gezilir. Sarıkamış ile Kars arası yaklaşık 51 kilometredir; Ani ise UNESCO'ya göre Kars kentine 42 kilometre uzaktadır. Üç noktayı bir günde birleştirmek için kendi aracınız ya da bir transfer en pratik yoldur. Kış aylarında yol, lastik ve kış ekipmanı kontrolü şarttır; karayolları ve milli park yetkililerinin uyarılarına bakmadan yola çıkılmamalıdır.
İlk durak Sarıkamış-Allahuekber Dağları Milli Parkı'dır. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre park 22.520 hektardır ve sarıçamın Türkiye'de en yüksek rakımda saf meşcereler kurduğu yerdir. Kar ayakkabısıyla ya da kısa yürüyüşlerle ormana girilir, kristal kar ve sessizlik bu durağın belirleyici izlenimidir. Parkın tarihi yönü de şehitlik abideleriyle saygılı ve sessiz bir ziyaret olarak anılır.
İkinci durak Kars'a döndüğünüzde Kaleiçi Mahallesi'ndeki Taş Köprü'dür. Üç gözlü, düzgün kesme bazalttan örülmüş bu köprünün bugünkü hali 1719 tarihlidir; ilk yapı ise 1579'daki imar çalışmasıyla ilişkilidir. Kısa bir mola niteliğindeki bu durak, rotanın ana malzemesi olan bazalt taşı yakından tanıtır.
Üçüncü durak köprünün hemen yukarısındaki Kars Kalesi'dir. On ikinci yüzyılın ortasında yapılan kale, Timur'dan 1877-1878 savaşına kadar birçok yıkım ve onarım görmüştür. Üç büyük kapısı, taş döşemeli yolu ve burca çıkan merdivenleri ile kentin tarihini okumanın en doğrudan yoludur. Kale ile köprü aynı mahallededir ve ikisi arasında araca binmeniz gerekmeyebilir.
Dördüncü ve son durak Ani Ören Yeri'dir. Burada ayrıntıya girmeyip ören yerinin genel düzenine ve platonun vadiye bakan kenarlarına yoğunlaşmanızı öneriyoruz.
Zaman planı için şu dağılım yeterlidir. Sarıkamış'ta yaklaşık iki saat, Taş Köprü'de yarım saat, kalede bir saat, Ani'de iki buçuk saat. Yol süreleri bunun dışındadır ve kış koşullarında uzayabilir. Açılış saatleri, bilet ve giriş düzeni değişebildiği için güncel bilgiyi Kars İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden ve ilgili resmi sayfalardan kontrol edin.
En iyi dönem, rotanın kış yüzünü görmek isteyenler için sarıçam ormanının karla kaplandığı mevsimdir. Hangi mevsimde olursanız olun, yüksek rakımın serinliğine göre giyinin ve gün ışığını plan merkezine koyun.
Süre: tam gün. En iyi zaman: Sarıçam ormanının karla kaplandığı kış aylarında, yol ve park yetkililerinin güncel uyarıları izlenerek.. Ulaşım: Rota araçla yapılır; kendi aracınız ya da transfer gerekir. Yol durumu ve ulaşım bilgisi için Kars İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne danışın.
Kaynaklar
- Kültür Portalı, Kars Kalesi, https://www.kulturportali.gov.tr/portal/kars-kalesi
- Kars Belediyesi, Kars Kalesi, https://www.kars.bel.tr/serhat-sehri-kars
- Kültür Portalı, Taş Köprü, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kars/gezilecekyer/tas-kopru-kars-cayi
- Tarım ve Orman Bakanlığı 13. Bölge Müdürlüğü, Milli Parklar, https://bolge13.tarimorman.gov.tr/Menu/39/Milli-Parklar
- Tarım ve Orman Bakanlığı 13. Bölge Müdürlüğü, Tabiat Parkları, https://bolge13.tarimorman.gov.tr/Menu/40/Tabiat-Parklari
- Türk Tarım Orman, Allahuekber Dağları'nda tarihin izleri, https://www.turktarim.gov.tr/Haber/1369/allahuekber-daglarinda-tarihin-izleri
- UNESCO Dünya Mirası Merkezi, Archaeological Site of Ani, https://whc.unesco.org/en/list/1518/
Rota Durakları

Sarıkamış-Allahuekber Dağları Milli Parkı
Güne Sarıkamış'ta, ilçe merkezinin hemen üstünden başlayan sarıçam ormanında başlayın. Tarım ve Orman Bakanlığı 13. Bölge Müdürlüğü'nün sayfasında Soğuksu Tabiat Parkı'nın Kars il merkezine 51 kilometre uzaklıkta olduğu yazılır; Sarıkamış'ı da aynı yönde, Kars'a yaklaşık o kadar uzak bir durak olarak düşünebilirsiniz. Bu yüzden rotayı batıdan doğuya sıralı kurduk ve gün boyu geri dönmeyeceksiniz. Park, aynı sayfaya göre 22.520 hektardır ve Erzurum ile Kars'ın Sarıkamış ilçesi sınırları arasında uzanır.
Alanın resmi kaynak değerlerinden biri, sarıçam ağacının Türkiye'de en yüksek rakımda yayılış gösterip saf meşcereler oluşturmasıdır. Yani bu durakta ayağınızın altındaki kar kadar başınızın üstündeki ağaçlar da konudur. Türk Tarım Orman dergisinin gezi yazısı, Sarıkamış ilçesinden Allahuekber Dağları yönünde 7-8 kilometreye kadar özel araçla gidilerek Kontrollü Kullanım Bölgesi'ne ulaşıldığını anlatır. Aynı yazıya göre stabilize yollarla yaklaşık 6 kilometre boyunca mera ve orman içine, Sürdürülebilir Kullanım Bölgesi'ne de erişilebilir. Araçlarla varılabilen en uç nokta olan Mutlak Kullanım Bölgesi ise 2 kilometre mesafeden başlar.
Hangi yolun o gün ulaşıma açık olduğunu park yetkililerinden öğrenmeden yola çıkmayın. Kış aylarında araç lastiklerini ve kış ekipmanını kontrol etmek hayati önem taşır, karayolları ile park yetkililerinin uyarıları da izlenmelidir. Katmanlı giyinin, su geçirmez bot ve eldiven alın; dergi, ormana kar ayakkabılarıyla girmekten söz eder. Ormanın içinde ilk fark edeceğiniz şey sessizlik olacaktır.
Sarıçamın iğne yaprakları kışın dökülmez, dallar karla birlikte yeşil kalır. Dergi, Sarıkamış'ı diğer kış duraklarından ayıran özelliğin kristal kar olduğunu yazar. Düşük nem nedeniyle buzlanma yapmayan bu toz kar, dalların üstünde pudra şekeri gibi durur. İlk ciddi kar kasım sonunda yağdığı için orman görüntüsü o tarihten sonra kurulur. Fotoğraf çekecekseniz yan ışığın karın üstüne gölge düşürdüğü sabah saatlerini tercih edin.
Parkın florasında sarıçamın yanı sıra stepik meşe ve kokulu ardıç da görülür. Zirvesi 3.100 metreye ulaşan Allahuekber Dağları'nda orman sınırının üzerini yüksek dağ çayırları ve dağ bozkırları kaplar. Karda iz sürmek bu durağın sakin keyiflerinden biridir. Kaynakta karaca sürülerinin yanı sıra kurt, vaşak, ayı, yaban tavşanı ve tilki izlerinden söz edilir. Gökyüzüne bakmayı da unutmayın, çünkü kızıl akbaba, bıyıklı doğan, küçük orman kartalı ve sakallı akbaba gibi yırtıcılar bu dağlarda gözlenebilir. Yanınızda dürbün varsa bu durakta işe yarar. Hayvanlara yaklaşmayın, yem bırakmayın ve çöplerinizi geri götürün.
Parkın bir de tarihi yönü vardır. 13. Bölge Müdürlüğü, 1914-1915 Sarıkamış Harekatı'nda hayatını kaybeden askerler için yapılan şehitlik abidelerini alanın ikinci kaynak değeri olarak sayar. Allahuekber, Tekçam, Soğanlı ve Dikenli Tabya şehitliklerine stabilize yollarla özel araçla ulaşılabildiği yazılır. Bu noktalarda sessiz ve saygılı davranın, ölçülü fotoğraf çekin. Soğuksu Tabiat Parkı da yakındadır; 11 hektarlık bu alan Sarıkamış'a yaklaşık 4 kilometredir ve sarıçam ormanlarının alt basamağında yer alır.
Bu durağa en az iki saat ayırın ve gün ışığı çekilmeden Kars'a dönüş yoluna geçin. Giriş düzeni ve alan koşulları değişebildiği için güncel bilgiyi 13. Bölge Müdürlüğü'nün sayfasından ya da Kars İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden kontrol edin.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı 13. Bölge Müdürlüğü.

Taş Köprü
Sarıkamış'tan Kars'a indikten sonra ikinci durak, Kaleiçi Mahallesi'ndeki Taş Köprü'dür. Köprü Kars Çayı'nın üzerindedir ve Kars Kalesi'nin eteklerinde yer alır. Kültür Portalı'nın aktardığına göre mahalle içinde olduğu için yaya ya da araçla ulaşılabilir. Arabayı bırakıp yürümek bu durakta en rahat seçimdir. Köprünün hemen ardındaki yamaçta kale yükseldiği için iki yapıyı aynı yürüyüşte görebilirsiniz.
Kars İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün bilgisine göre köprü 1579 yılında, III. Murat'ın emriyle başlatılan imar çalışmaları sırasında Lala Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır. Aynı kaynak, köprünün 1715'te yıkıldığını anlatır. Bugünkü köprü 1719'da, kent eşrafından Hacı Ebubekir Karahanoğlu'nun yaptırdığı aslına uygun yapıdır. Bu yüzden yapı Karahanoğlu Taş Köprüsü adıyla da anılır. Bu iki tarihi akılda tutun, çünkü gördüğünüz taş 1719 yapısına aittir, 1579 ise ilk köprünün ve imar çalışmasının tarihidir.
Köprüye önce yakından bakın. Yapının tamamı düzgün kesme bazalttan örülmüştür. Bazalt, Kars'ın yapı taşıdır ve kentin birçok tarihi binasında aynı koyu renkli taşı göreceksiniz. Taşların yüzeyine ve derzlere eğilince kesimin ne kadar düzgün olduğunu fark edersiniz. Soğuk günlerde taşın üzerinde kırağı ya da buz olabileceği için basarken dikkatli olun.
Köprü üç gözlüdür ve üç tonoz kemerle taşınır. Kemerlerin altından akan suya kıyıdan ya da yan yoldan bakmak, yapının ritmini anlamanın en iyi yoludur. Güney tarafında, daha küçük boyutlu, yuvarlak kemer formlu bir tahliye gözü bulunur. Böyle ek gözler genellikle suyun yükseldiği zamanlarda akışa yardımcı olur. Bu yüzden tahliye gözünü ayrıca arayın ve ana kemerlerle boyutunu kıyaslayın.
Sonra köprünün üzerinden karşıya geçin ve tekrar dönün. Karşı kıyıdan bakınca kemerlerin, nehir yatağının ve kale yamacının tek karede toplandığını görürsünüz. Kış koşullarında kıyılar karla kaplanabileceği için fotoğraf için ayrı bir fon oluşur. Işığın yönü gün içinde değiştiği için farklı saatlerde birkaç kare denemek iyi sonuç verir.
Bu durağa yaklaşık yarım saat yeter. Rotanın bu kısmı bir mola gibi düşünülmelidir. Oturmak için kıyıdaki açık alanlardan yararlanabilir, çantanızı toparlayıp bir sonraki durağa hazırlanabilirsiniz. Kale yamacına çıkacağınız için ayakkabınızın kaymaz tabanlı olması yararlı olur. Bir sonraki durak olan Kars Kalesi de aynı mahallededir, bu yüzden araca binmenize gerek kalmayabilir.
Köprünün çevresinde yol ve kaldırım koşulları kışın değişebilir. Güncel bilgi için karskulturturizm.gov.tr adresine bakabilirsiniz.
Kaynak: Kültür Portalı, Taş Köprü.

Kars Kalesi
Üçüncü durak, Taş Köprü'nün hemen yukarısındaki Kars Kalesi'dir. Kale, kentin kuzeyindeki bir tepede yükselir ve Kültür Portalı'na göre adını bölgeye yerleşen Karsak boyundan alan kentin kalesidir. Merkez Kale, İç Kale ya da Stadel adlarıyla da anılır. Belediyenin bilgisine göre kale doğu-batı yönünde 250 metre, kuzey-güney yönünde yaklaşık 90 metredir. Sit alanı ilan edilmiştir ve kentten bakıldığında etkileyici bir görünümü olduğu söylenir.
Yapının kuruluş tarihi için iki resmi kaynak bir yıl farklı yazar. Kültür Portalı kitabeye dayanarak 1152 der, belediye 1153 yazar. Bu yüzden güvenli ifade, kalenin on ikinci yüzyılın ortasında yapıldığıdır. Kaynaklara göre yapımı Saltuklu hükümdarının emriyle veziri Firuz Akay üstlenmiştir. Kalenin kitabesi mermerden bir levhadır ve dış surların kapısına yerleştirildiği anlatılır.
Kalenin tarihi yıkım ve onarımlarla örülüdür. Kaynaklar kaleyi 1386'da Timur'un yerle bir ettiğini yazar. 1579'da III. Murat'ın emriyle Lala Mustafa Paşa kaleyi ve dış surları yeniden yaptırmıştır. Kültür Portalı, 1606'daki bir yıkımdan sonra 1616 ve 1636'da onarım yapıldığını ekler. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda yeniden tahrip olan kale onarılmış, ama orijinal halinden uzaklaşmıştır. Burada gördüğünüz yapı, yüzyıllar boyunca yenilenen bir kentin sabit bir noktasıdır.
Surlara yakından bakın. Dış cephe surları kesme bazalt taştan yapılmıştır ve yük istinat duvarlarıyla çevrilidir. Köprüde gördüğünüz koyu taşın aynısını burada çok daha büyük ölçekte göreceksiniz. Belediyenin aktardığı kaynaklara göre kale dışındaki surlar 27 bin metre uzunluğunda ve 220 burçtan oluşmuştur. Bu rakam, kentin bir zamanlar ne kadar geniş bir sur sistemiyle çevrildiğini anlatır.
Kalenin üç büyük kapısı vardır. Batıda Sukapısı ya da Çeribaşı Kapısı bulunur. Ortada Kağızman Kapısı, yani Ortakapı yer alır. Üçüncüsü Behram ya da Bayrampaşa Kapısı'dır. Kuzeydeki ana giriş kapısı, kalenin önündeki boşluğa açılır.
Kale burcuna doğru gidildiğinde taş döşemeli bir cadde bulunur. Bu caddenin bitiminden itibaren merdivenlerle kalenin en yüksek noktasına, yani burca ulaşılır. Yokuşu ve merdivenleri kışın buzlanma ihtimaline karşı yavaş çıkın. Kalenin en yüksek noktasından kente bakmak, aşağıda geçtiğiniz Taş Köprü ve Kars Çayı ile birlikte şehrin dokusunu okumanın en iyi yoludur.
Taş Köprü'den yukarı baktığınızda gördüğünüz kale silüetini şimdi yakından ve içinden görmüş olursunuz. Çıkarken ve inerken aynı yolu izlemek zorunda değilsiniz, ama merdivenlerde kaygan zemin riskini unutmayın. Burada fotoğraf için acele etmeyin, çünkü kalenin bazalt yüzeyi ışık değiştikçe tonunu da değiştirir.
Bu durağa bir saat ayırın. Kalenin ziyaret koşullarının, hangi bölümlerin açık olduğunun ve giriş düzeninin değişebildiğini unutmayın. Güncel bilgiyi karskulturturizm.gov.tr adresinden, yani Kars İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden öğrenin. Kış günleri kısa olduğundan Ani'ye geçmeden önce zamanınızı gözden geçirin. Bir sonraki durak olan Ani Ören Yeri kentin dışındadır ve yol için zaman tanımanız gerekir.
Kaynak: Kültür Portalı, Kars Kalesi.
Ani Ören Yeri
~2 sa 30 dk buradaRotanın son durağı Ani Ören Yeri'dir ve günün en uzun yolculuğunu gerektirir. UNESCO'nun açıklamasına göre Ani, Kars kentine 42 kilometre uzaklıktadır. Bu yüzden Kale'den çıkarken aracınızı, yakıtınızı ve gün ışığını gözden geçirin. Kış koşullarında yol durumunu önceden öğrenmek bu durağın ön şartıdır.
UNESCO'ya göre Ani, kuzeydoğu Türkiye'de, bir vadinin üzerinde yükselen ve ayrık duran üçgen biçimli bir platoda kuruludur. Vadi, ören yerinin yanında doğal bir sınır oluşturur. Platoda yerleşim neredeyse 2500 yıl sürekli olmuştur. Bu süreklilik, platonun kolay savunulabilmesine ve çevresindeki verimli nehir vadilerine bağlanır. Kent, İpek Yolu'nun Anadolu'ya açılan önemli bir kapısında yer almıştır.
UNESCO, Ani'yi konut, dini ve askeri yapıların bir arada bulunduğu bir ortaçağ kenti olarak tanımlar. Kentin yüzyıllar içinde önce Hristiyan, sonra Müslüman hanedanlarca kurulduğu belirtilir. Ani'nin en parlak dönemi 10. ve 11. yüzyıllardır ve bu dönemde Bagratlı krallığının başkenti olmuştur. Sonraki yüzyıllarda Bizans, Selçuklu ve Gürcü egemenliği altında tüccar kervanları için önemli bir kavşak olma konumunu korumuştur. Moğol istilası ve 1319 depremi, kentin gerilemesinin başlangıcı sayılır.
UNESCO açıklaması, ören yerinin 7. ile 13. yüzyıllar arasında bölgede ortaya çıkan mimari yeniliklerin neredeyse hepsinden örnek sunduğunu söyler. Bu yüzden alan, tek bir yapıdan çok bir ortaçağ kent dokusu olarak okunmalıdır. Yapıların tek tek ayrıntısına bu rotada girmiyoruz. Siz de her yapının önünde uzun durmak yerine alanın bütününü görmeye çalışın.
Ören yerine varınca ilk iş, platonun genel düzenini kavramaktır. Yürüyüşe girişten başlayıp alanın içinde geniş bir halka çizmek, yapıların birbirine göre konumunu anlamak için iyi bir yöntemdir. Platonun kenarlarına geldiğinizde vadiye bakın; savunma açısından neden seçildiği orada anlaşılır. Rüzgar yüksek ve açık bir platoda sertleşir, bu yüzden rüzgar geçirmez bir dış kat almanız yerinde olur.
Kış aylarında zemin kar ve buzla kaplanabilir. Kaymaz tabanlı bot, eldiven ve şapka bu durak için gereklidir. Fotoğraf makinesi pillerinin soğukta çabuk bittiğini hesaba katın ve yedek pil taşıyın. Yakınlaşmak için çevrede korunması gereken kalıntıların üstüne çıkmayın, yönlendirme ve uyarı levhalarına uyun.
Alan çok geniş olduğu için gezi süresini planlayın. Rotanın bu durağına en uzun süreyi ayırdık, çünkü açık alanda yürüyüş zaman alır. Ören yerinde rehberlik, giriş düzeni ve gezi güzergahları değişebildiği için güncel bilgiyi Kars İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden ve resmi kaynaklardan alın.
Bu durağın sonunda gün ışığı azalmış olabilir. Kars'a dönüş yolunda yol ve hava durumunu yeniden sorun. Gün boyunca çektiğiniz fotoğrafları ve aldığınız notları dönüş yolunda gözden geçirebilirsiniz. Ani'de son kez gün ışığının taş üzerindeki değişimine bakmak, rotayı kapatmanın sakin bir yoludur.
Kaynak: UNESCO, Archaeological Site of Ani.
Yorumlar
Yükleniyor...
