Hamamönü'nden Ulucanlar'a Konaklar, Müzeler ve Bir Cezaevi

Ulus Meydanı'nın hemen yanında, Atatürk Bulvarı'nın başındaki beş katlı neoklasik bina Avusturyalı mimar Clemens Holzmeister'in eseri; 1933-34'te Emlak ve Eytam Bankası'nın genel merkezi olarak yapıldı. Banka 1946'da başka bir bankayla birleşince bina PTT'ye geçti, restore edildi ve Ekim 2013'te Türkiye'nin ilk ve tek pul müzesi olarak açıldı. Toplam 6.500 metrekarelik beş katta 4.404 orijinal pul ve dünyanın çeşitli ülkelerinden 1.500 kadar pul var; en üst katta Dünya Posta Birliği'ne üye 189 ülkenin pulları sergileniyor.

Katları aşağıdan yukarıya çıkın. Alt katlarda posta ve haberleşme tarihinin nesneleri, pulun nasıl basıldığı ve kullanıldığı anlatılıyor; sonra Osmanlı pulları ve Cumhuriyet dönemi geliyor. Tematik bölümler kültürel miras, Atatürk, taşıtlar, spor, doğa ve turizm başlıklarında düzenlenmiş; çocukla geziyorsanız etkileşimli ekranlar ve sinema salonu işinizi kolaylaştırır. Çıkışta hatıra pulu satılan bir bölüm ve kafeterya bulunuyor.

Pulla ilgilenmeseniz bile binanın kendisi için girin: Holzmeister'in Ankara'daki yapılarından biri ve içi bir banka merkezinin ağırbaşlılığını hala taşıyor; merdiven ve hol ölçülerine bakın, 1930'ların başkentinin kendine nasıl bir kurum sesi seçtiğini görürsünüz. Ziyaret günlerini ve giriş koşullarını resmi kaynaktan doğrulayın; hafta sonu kapalı olabilir. Müzeden çıkınca Anafartalar Caddesi'ne sapıp eski şehre doğru yürüyün; Hamamönü, Ulus'un güneydoğusunda yürüme mesafesinde.

Kaynak: Vikipedi, PTT Pul Müzesi; Wikipedia, Stamp Museum; Kültür Portalı.

Talatpaşa Bulvarı'ndan mahalleye girin ve önce Sanat Sokağı'nı bulun; adresi Hacettepe Mahallesi Tanış Sokak. Altındağ Belediyesi'nin aslına göre yeniden yaptırdığı yirmi iki Ankara evi 2010'dan beri sanatçılara tahsisli: üst katlar atölye, alt katlar galeri. Resim, ebru, hat, çini, cam vitray, seramik, deri, keçe, gümüş ve takı tasarımı burada üretiliyor ve satılıyor; kapısı açık atölyeye girip ustayı çalışırken izleyebilirsiniz, fotoğraf için önce sorun.

Sonra Kabakçı Konağı'na yürüyün. Belediyenin restore ettiği konak akşamları Hamamönü Söyleşileri'ne ev sahipliği yapıyor; edebiyattan müziğe, tarihten geleneksel sanatlara her akşam başka bir konu ve konuk. Programı belediyenin duyurularından izleyin; gündüz binayı dışından ve avlusundan görürsünüz. Kamil Paşa ve Beynamlızade konakları da aynı dönüşümün parçası.

Bu mahallenin hikayesini bilerek gezmek iyi. 1997'de koruma kurulu kararı, 1999'da planlama, 2006'da İnci ve Dutlu sokaklarından başlayan sokak sağlıklaştırma. Yaklaşık üç yüz yapının sekizi tescilli anıt, yirmi ikisi geleneksel ev; geri kalanın önemli bir kısmı Ankara taşı, ahşap ve tuğlayla yeniden yapıldı. 2007'de Yeni Çarşı yıkılarak bugünkü meydan açıldı. Bir kısım araştırmacı sonucu nostalji üretimi diye eleştirir; ziyaretçi yorumları ise tarih kokan bir yer der. İkisini de duymuş olun ve kendi gözünüzle bakın: hangi cephe eski, hangisi yeni, taşın rengi ve ahşabın aşınması söyler.

Buradan Somut Olmayan Kültürel Miras Müzesi'ne birkaç dakika; Taceddin Dergahı ise mahallenin Hacettepe tarafındaki ucunda.

Kaynak: Altındağ Belediyesi, Hamamönü Sanat Sokağı; Türkiye Turizm Ansiklopedisi; Vikipedi; Ankara Valiliği; DergiPark (Tekin 2025; Poyraz ve Gündoğan 2014).

Talatpaşa Bulvarı'na açılan Öz Sokak'taki geleneksel Ankara evi, Türkiye'nin ilk somut olmayan kültürel miras müzesi. 2013'te Gazi Üniversitesi Türk Halkbilimi Araştırma ve Uygulama Merkezi kurdu; parayı Ankara Kalkınma Ajansı'nın 2011 mali destek programı, evi ise kullanım hakkını bedelsiz veren Altındağ Belediyesi sağladı. Burada vitrin yok, oda var: ebru ve ıhlamur baskı atölyeleri, gölge ve kukla oyunu için bir köşe, masal ananın anlattığı masal odası, düğün ve doğum geleneklerinin anlatıldığı ve ninni söylenen gelin odası, hikayecinin oturduğu muhabbet odası, mangala ve beş taşın oynandığı oyun odası. Karagöz, meddah, orta oyunu ve köy seyirlik oyunları da anlatım programının parçası; Ankara masalları, türküleri ve manileri odaların arasında dolaşır.

Müzenin en kalabalık ziyaretçisi ilkokul grupları; hafta içi sabahları rehberli sınıflarla çakışabilirsiniz. Bu kötü değil, çünkü müze zaten anlatılarak yaşıyor ve çocukların soruları en iyi rehberdir. Yetişkin gezgin için en iyi saat öğleden sonra. Mangala oynamayı burada öğrenin, ebru teknesine bakın, bir ninninin sözlerini dinleyin; hepsi kısa sürede biter ama Hamamönü sokaklarından sonra iyi bir mola.

Açık günler ve saatler için müzeyi arayın; giriş koşulları değişebilir. Müze küçük, kırk beş dakika yeter. Çıkınca Talatpaşa Bulvarı'nı takip edip Taçlı Sokak'a sapın; Taceddin Sultan Camii ve dergahı oradadır.

Kaynak: Kültür Portalı; Ankara Kalkınma Ajansı; Vikipedi.

Hacettepe kampüsünün kıyısında, Taçlı Sokak'ta cami, türbe, hazire ve iki katlı ahşap bir ev: Taceddin Dergahı. On yedinci yüzyılın ortasında, Aziz Mahmud Hüdayi'nin çevresinden geldiği düşünülen Celveti şeyhi Taceddinzade Mustafa Efendi kurdu. İlk yapılar kerpiç ve ahşaptı; harap olunca II. Abdülhamid hazine-i hassadan altmış bin kuruşu aşan ödenek ayırdı, cami, minare ve türbe 1892-1901 arasında yeniden yapıldı, kitabe 1319 (1901) tarihini taşır. Kesme taş duvarlı, dikdörtgen planlı cami ve kırmızı andezitten türbe bugün de ibadete açık; yapı topluluğu 1988 ve 2008'de yeniden elden geçti.

Asıl hikaye selamlıkta. Burdur mebusu Mehmet Akif Ersoy Mayıs 1920'den Mayıs 1921'e kadar dergahın kendisine ayrılan selamlığında kaldı; Safahat'ın altıncı kitabını ve İstiklal Marşı'nı bu odalarda yazdı. Ev 1949'da şehir meclisi kararıyla müzeye dönüştürüldü ama uzun süre bakımsız kaldı; 1982'de onarıldı, 1984'te ziyarete açıldı. Odalar yalın, eşya az; asıl olan mekanın kendisi.

Dergahın birkaç adım ötesinde, Sarıkadı Sokak 47 numarada Mehmet Akif Ersoy Edebiyat Müze Kütüphanesi var. Marşın kabulünün doksanıncı yılı olan 12 Mart 2011'de açıldı; Türkiye'nin ilk edebiyat müze kütüphanesi. Eski Ankara evi biçimindeki iki katlı yapıda yedi bin kadar kitap, yüze yakın süreli yayın, şairin cep saati, gözlüğü, tesbihi ve yüz kalıbı sergileniyor; üst katta Ankara Kent Kitaplığı ve Ankara tavanlı toplantı odası. Açık raf düzeni var, oturup okuyabilirsiniz. Pazartesi kapalı; hafta sonu için siteye bakın.

Camiye namaz vakitleri dışında girin, ayakkabınızı çıkarın, omuz ve dizleri örten kıyafet giyin, sessiz olun. Türbe ve hazire caminin parçasıdır, ayrıca ziyaret gerektirmez.

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi, Taceddin Dergahı maddesi; Vikipedi; Kültür Portalı; ahtem.kutuphane.gov.tr.

Ulucanlar Caddesi 63 numaradaki taş duvarlı yapı 1925'te cezaevi olarak açıldı ve seksen bir yıl boyunca Ankara'nın merkez cezaevi olarak çalıştı. 2006'da mahkumlar Sincan'daki yeni cezaevine taşınınca kapandı, 2009'da Altındağ Belediyesi'ne devredildi ve Haziran 2011'de seksen bir yıllık bir bellek olarak müze ve kültür merkezi biçiminde açıldı. Bugüne kadar bir milyonu aşkın ziyaretçi ağırladı.

Gezinin omurgası koğuşlar. Dokuz ve on numaralı koğuşlar mahkumlar arasında Hilton diye anılan bölüm; dördüncü koğuş ve tecrit hücreleri yirmi iki balmumu figürle aslına uygun düzenlenmiş; beş ve altı numaralı koğuşlarda burada yatmış gazeteci, yazar, şair ve siyasetçilerin biyografileri, ailelerinden toplanan özel eşyaları ve cezaevinde çekilmiş fotoğrafları var. Hamam, kütüphane ve konferans salonu da gezilir. Avludaki darağacı müzenin en ağır yeri: burada on dokuz kişi idam edildi. Bu bölümü sessiz geçin, fotoğrafta ölçülü olun ve küçük çocuklar için uygun olmadığını bilin.

Müze bir şeyi tartışmıyor, gösteriyor: hücrelerin boyutunu, ranzaları, duvar yazılarını, mektupları. Kimin haklı olduğunu değil, insanların burada nasıl yaşadığını anlatıyor; öyle gezin. Avluya çıkınca bir dakika durun; cezaevi duvarının hemen dışında akşam trafiği ve mahalle hayatı sürüyor, o karşıtlık müzenin söylediği şeyin yarısıdır.

Açık günleri ve saatleri belediyenin sayfasından doğrulayın. Çıkışta Ulucanlar Caddesi boyunca Cebeci'ye inebilirsiniz; Ankaray'ın Kurtuluş ve Dikimevi durakları o taraftadır. Yorulduysanız aynı yoldan Hamamönü'ne dönüp Talatpaşa Bulvarı'ndan otobüse binin.

Kaynak: Altındağ Belediyesi; Kültür Portalı; Vikipedi; Wikipedia, Ulucanlar Prison Museum.