
Gümüşhane'de Kale, Mağara ve Antik Kent
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Gümüşhane adını gümüş madenlerinden alan bir şehir olsa da bu rota madenin değil, dik vadilerin, yüksek tepelerin ve eski yol hatlarının hikayesini izler. Dört durak üç ilçeye yayılır: Torul'daki kale ve cam seyir terası, aynı ilçedeki Karaca Mağarası, Kelkit'teki Satala Antik Kenti ve Şiran'daki Tomara Şelalesi Tabiat Parkı. Hepsinin ortak noktası, bir geçidin, bir vadinin ya da bir yol hattının üzerinde durmalarıdır. Rota, Zigana yönüne çıkan hattı, Kelkit Vadisi'ni ve Şiran'ın yüksek yamaçlarını tek bir iki günlük gezide birbirine bağlar.
Sıralama coğrafyanın izin verdiği ölçüde mantıklıdır. İlk gün Torul'dadır. Kültür Portalı, kale ve cam terasın yeni Zigana Tüneli ile Karaca Mağarası güzergahının tam ortasında yer aldığını yazar. Bu yüzden önce tepedeki terasa çıkılır, ardından mağaraya geçilir. Güne bir tepeden vadi manzarasıyla başlar, yeraltında damlataş salonlarını dolaşarak bitirirsiniz. Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Karaca Mağarası'nın şehir merkezine 17 kilometre uzaklıkta olduğunu belirtir. Akşam konaklama için merkeze dönmek bu yüzden kolaydır.
İkinci gün daha uzun bir sürüş gerektirir. Aynı müdürlük Satala'nın Gümüşhane merkezine 85 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar; Gümüşhane Üniversitesi Turizm Fakültesi ise ortalama 88 kilometre der. Tomara Şelalesi, Doğu Karadeniz Kültür Envanteri'nde Gümüşhane iline 114, Şiran ilçesine 23 kilometre olarak kayıtlıdır. Mesafeler kaynaklardaki biçimiyle verilmiştir; kendi güzergahınıza göre değişebilir, bu yüzden yola çıkmadan harita üzerinden kontrol edin. Sabahı Satala'da, öğleden sonrayı Tomara'da geçirmek hem yol süresini hem de ışığı daha iyi kullanmanızı sağlar.
Durakların karakteri birbirinden çok farklıdır, bunu baştan bilmek beklentiyi doğru kurar. Kale ve mağara düzenlenmiş, ziyaretçiyi karşılamaya hazır duraklardır. Satala ise düzenlenmiş bir ören yeri değildir. Üniversite sayfasına göre alanda sistematik bir kazı yapılmamıştır ve alan 3. derece sit alanıdır. Burada görülecek olan, çok şey değil; yerin konumunu, yol kavşağı mantığını ve lejyon kalesinin izlerini okumaktır. Tomara ise doğal sit alanı niteliğindeki vadisi ve 25 metrelik düşüşüyle yürüyüş ve dinlenme molasıdır.
Pratik notlar kısadır. Açılış saatleri, giriş koşulları ve ücretler değiştiği için rakamla yazılmamıştır; güncel bilgiyi her durağın resmi sayfasından kontrol edin. Mağarada zemin ıslak olabilir, terasta rüzgar sert eser, Satala'da gölge yoktur, şelaleye giden yol eğimlidir. Rahat ayakkabı, su ve katmanlı giysi her durakta işe yarar. Yakıt ve su ihtiyacınızı yola çıkmadan önce, Gümüşhane merkezinde tamamlayın.
Süre: 2 gün. En iyi zaman: Yüksek rakımlı yollar ve açık hava durakları nedeniyle yaz başından sonbahara kadar olan aylar en rahat zamandır.. Ulaşım: Duraklar Torul, Kelkit ve Şiran ilçelerine dağıldığı için rota kendi aracınızla yapılır. Gümüşhane şehir merkezini üs alın ve yola çıkmadan önce güncel yol durumunu kontrol edin.
Kaynaklar
- Kültür Portalı, Torul Kalesi Cam Seyir Terası, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/gumushane/gezilecekyer/torul-kalesi-cam-seyir-terasi
- Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Karaca Mağarası, https://gumushane.ktb.gov.tr/TR-57888/karaca-magarasi.html
- Doğu Karadeniz Kültür Envanteri, Karaca Mağarası, https://karadeniz.gov.tr/karaca-magarasi/
- Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Satala Antik Kenti, https://gumushane.ktb.gov.tr/TR-291885/satala-antik-kentin-tarihcesi-ve-kazi-calismalari.html
- Gümüşhane Üniversitesi Turizm Fakültesi, Satala Antik Kenti, https://turizm.gumushane.edu.tr/sayfa/gumushane-de-turizm/satala-antik-kenti
- Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Tomara Şelalesi Tabiat Parkı, https://gumushane.ktb.gov.tr/TR-396972/tomara-selalesi-tabiat-parki-siran.html
- Doğu Karadeniz Kültür Envanteri, Tomara Şelalesi, https://karadeniz.gov.tr/tomara-selalesi/
Rota Durakları

Torul Kalesi ve Cam Seyir Terası
Rotanın ilk durağı, Torul ilçesine hakim bir zirvedeki kale ve cam seyir terasıdır. Gün boyu sürecek bir araç gezisine burada başlamak, bölgenin coğrafyasını en baştan tepeden görmenizi sağlar. Kültür Portalı, kalenin Ortaçağ'da savunma ve gözetleme amacıyla yapıldığını yazar. Aynı kaynağa göre kale Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı topraklarına katılmıştır. Yani bu tepe, yüzyıllar önce de vadiyi izlemek için seçilmiş bir noktadır. Bugün ziyaretçiyi karşılayan cam seyir terası ise çok daha yeni bir eklentidir ve belediye yatırımı olarak işletilir. Teras, kalenin bulunduğu tepenin zirvesine kurulmuştur. Kültür Portalı terasın yerden 240 metre yükseklikte olduğunu belirtir. Aynı sayfa bu yüksekliğin Türkiye'deki örnekler arasında en yüksek olanlardan biri sayıldığını söyler. Karayoluna yaklaşık 2 kilometre uzaklıkta olması, terası ulaşılması en kolay cam teraslardan biri yapar. Teras yaklaşık 90 metrekarelik bir alana yayılır ve güçlendirilmiş bir cam platformdan oluşur. Konum, yeni Zigana Tüneli ile Karaca Mağarası güzergahının ortasındadır, yani rotanın zaten üzerindedir. Aracı bırakıp terasa doğru yürürken önce manzaranın çerçevesini kavrayın. Bakışınızı önce aşağıdaki vadi tabanına, sonra karşı yamaçlara, en son uzaktaki sıra dağlara çevirmek derinlik duygusunu daha net verir. Cam zemine adım atmadan önce ayakkabınızın tabanındaki kumu ve çamuru temizleyin; hem camı korursunuz hem de daha güvenli basarsınız. Yükseklikten çekinenler için korkuluk hattına yaklaşmak yeterli bir ilk adımdır, zemine bakmak zorunda değilsiniz. Fotoğraf için sabahın erken ya da öğleden sonranın alçak ışığı vadi kıvrımlarını daha belirgin gösterir. Sisli ya da bulutlu havada manzara kapanabilir, bu yüzden çıkmadan önce hava durumuna bakın. Rüzgarlı günlerde şapka ve hafif bir mont tepede beklediğinizden daha çok işe yarar. Açılış saatleri, giriş koşulları ve ücretler değişebildiği için burada rakamla yazılmamıştır; güncel bilgiyi işleten kurumun resmi sayfasından kontrol edin. Kale çevresinde yürürken dengesiz taş yüzeylere dikkat edin ve belirlenmiş yollardan ayrılmayın. Terasta bir saat ayırmak çoğu ziyaretçi için yeterlidir; bu süreyi manzara, fotoğraf ve kısa bir mola arasında bölün. Sessiz bir köşe bulup vadi hattını bir kez daha izleyin ve gün boyu göreceğiniz yüksek rakımlı yolların haritasını zihninizde kurun. Ardından Zigana yönündeki yola dönün, çünkü sıradaki durak aynı güzergahta bulunan Karaca Mağarası'dır. Mağaraya ayrılan yola girmeden önce yakıt ve su durumunuzu gözden geçirin.
Kaynak: Kültür Portalı, Torul Kalesi Cam Seyir Terası.

Karaca Mağarası
İkinci durak, Torul'un Cebeli köyü sınırlarındaki Karaca Mağarası'dır. Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü mağaranın şehir merkezine 17 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. Mağaraya Gümüşhane-Trabzon karayolundan ayrılan yaklaşık 4 kilometrelik bir yolla ulaşılır. Adını bulunduğu köyün Karaca Mahallesi'nden alır. Mağara denizden 1500 metrenin üzerinde bir yükseklikte, dolomitik kireçtaşı içinde gelişmiş karstik bir oluşumdur. Müdürlük onu kuru bir mağara olarak tanımlar ve yaşını yaklaşık 15 milyon yıl olarak tahmin eder. Bilimsel olarak jeoloji mühendisi Şükrü Eroz'un 1983-1990 arasındaki çalışmalarıyla tanınmış, 1996'da turizme kazandırılmıştır. Girişte önce bir insan boyundaki ağız sizi karşılar. İçeri ilerledikçe mağara huni biçiminde genişler. DOKAP envanteri giriş yüksekliğini 1,7 metre, genişliğini 3 metre olarak kaydeder. Müdürlük ortalama tavan yüksekliğinin 18 metre olduğunu belirtir. Mağara birbirine bağlı beş salondan oluşur ve salonlar arasındaki duvarları kaya değil damlataş sütunları meydana getirir. Salon salon ilerlerken bakışınızı önce tavana, sonra duvarlara, en son zemindeki havuzlara çevirin. Sarkıtlar, dikitler, sütunlar, perde damlataşları, fil kulağı biçimleri ve traverten basamakları ayrı ayrı aranacak oluşumlardır. Travertenler beyazdan laciverte uzanan renklerdedir; müdürlük bu çeşitliliği suyun içindeki demir ve magnezyum gibi minerallere bağlar. Özellikle son kesimlerdeki gölcüklerin derinliği bir metreyi bulur. Müdürlük bir santimetrelik sarkıt ya da dikitin yaklaşık 12 yılda oluştuğunu söyler, bu yüzden hiçbir oluşuma dokunmayın. Mağarada aydınlatma ve yürüyüş yolu vardır, yolun dışına çıkmayın. DOKAP envanteri ilk kurulan aydınlatmanın oluşumları olumsuz etkilediğini ve denetimin artırılması gerektiğini kaydeder. Bu nedenle fotoğraf çekerken flaşı kapatmak ve grup içinde sakin hareket etmek iyi bir davranıştır. Müdürlüğe göre mağarada ortalama sıcaklık 12-17 derece arasındadır ve nem yüzde 70 civarındadır. Yaz aylarında dışarıdan serin, kış aylarında ise nispeten daha ılıktır. Yine de zemin ıslak olabileceği için kaymaz tabanlı ayakkabı ve bir ceket alın. Müdürlük mağaranın bulunduğu mevkide yeme, içme, dinlenme ve hediyelik eşya ihtiyaçlarını karşılayan tesisler bulunduğunu yazar. Açılış saatleri ve giriş koşulları değişebildiği için güncel bilgiyi resmi sayfalardan kontrol edin. Mağaradan çıkınca açık havada birkaç dakika durup gözünüzü ışığa alıştırın. Gün sonunda konaklama için şehir merkezine dönebilirsiniz, ertesi gün rota Kelkit yönünde sürer.
Kaynak: Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Karaca Mağarası; Doğu Karadeniz Kültür Envanteri.

Satala Antik Kenti
Rotanın üçüncü durağı, Kelkit ilçesine bağlı Sadak köyündeki Satala Antik Kenti'dir. Burası bir müze ya da düzenlenmiş bir ören yeri gibi değil, arazide okunan bir tarih alanıdır; beklentinizi buna göre ayarlayın. Gümüşhane Üniversitesi Turizm Fakültesi, Satala ve çevresinde bugüne kadar sistematik ve geniş çaplı bir arkeolojik kazı yapılmadığını yazar. Aynı sayfaya göre alan Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 3. derece sit alanı olarak belirlenmiştir. Gümüşhane il müdürlüğü Satala'nın şehir merkezine 85 kilometre, üniversite ise ortalama 88 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. Gümüşhane merkezden alana asfalt yolla ulaşılır. Yol Gümüşhane-Kelkit karayolundan Kelkit'e, oradan Erzincan istikametinde Sadak köyü yol ayrımına gider; üniversiteye göre ayrımdan sonra yaklaşık 7 kilometre daha gidilir. Satala denizden yaklaşık 1670 metre yükseklikte bir platoda kurulmuştur. Müdürlük, alanın yaklaşık 1 kilometre doğusunda, Lykos yani Kelkit Çayı'nı oluşturan kollardan biri olan Sadak Çayı'nın aktığını yazar. M.S. 1. ve 2. yüzyıllarda Roma'nın doğu sınırı Fırat'tı ve bu hattaki dört kente büyük lejyonlar yerleştirildi; Satala bunlardan biridir. Diğer lejyon kalelerinin aksine engebeli ve dağlık bir konumdadır. Müdürlüğe göre bu yer, kuzey-güney ve doğu-batı yollarının kavşağında olduğu için seçilmiştir. Suetonius'a göre Satala'ya ilk gönderilen lejyon XVI. Flavia Firma'dır ve M.S. 70 civarında Vespasianus tarafından kurulmuştur. Cassius Dio, Traianus'un M.S. 114'te Parth seferi hazırlıklarını Satala'da yürüttüğünü aktarır. Sonra karargaha XV. Apollinaris Lejyonu yerleşmiştir. Müdürlük M.S. 252-256 arasındaki Sasani saldırılarında bu lejyonun tarihindeki en ağır yenilgilerinden birini Satala'da aldığını yazar. Arazide ilk iş, kuzey ve doğu yönlerinde burç ve duvar izlerini aramaktır. Müdürlüğe göre lejyon kalesinin planı ana hatlarıyla izlenebilir, ancak duvar mimarisi Roma'dan çok Ortaçağ karakteri taşır. Kentin batısındaki Gölbaşı mevkiinde antik bir su kaynağı ve çevresinde yapılar vardır, çevre tepelerde de gözetleme yapılarının izleri görülür. Görünen kalıntı azdır, bunu baştan kabul etmek ziyareti daha huzurlu kılar. Üniversite sayfası burada Erken Bronz Çağı'na kadar uzanan yerleşim izlerinden söz eder. Sit alanında buluntulara dokunmayın, taş ve kiremit parçası toplamayın ve tarlalara zarar vermeyin. Geniş ufku ve çevre tepeleri fotoğraflamak için öğleden sonranın alçak ışığı uygundur. Alanda gölge yoktur, bu yüzden su ve şapka alın. Ziyaret koşullarını ve erişim durumunu açılış saati ya da ücret rakamı vermeden, resmi sayfalardan kontrol edin. Sonraki durak Şiran'daki Tomara Şelalesi'dir; yola çıkmadan yakıtınızı kontrol edin.
Kaynak: Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Satala; Gümüşhane Üniversitesi Turizm Fakültesi.

Tomara Şelalesi Tabiat Parkı
Rotanın son durağı, Şiran ilçesine bağlı Seydibaba köyündeki Tomara Şelalesi Tabiat Parkı'dır. Doğu Karadeniz Kültür Envanteri, şelalenin Gümüşhane iline 114 kilometre, Şiran ilçesine 23 kilometre uzaklıkta olduğunu kaydeder. Aynı envanter alanın 11 Temmuz 2011'de tescil edildiğini yazar. Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise burayı doğal sit alanı olarak tanımlar. Envantere göre yükselti 1380 metredir, bakı kuzeydir ve eğim yüzde 58'dir. Kuzeye bakan dik bir vadi olması, burada gölge ve serinlik beklemeniz gerektiği anlamına gelir. Müdürlük suyun dağın kırk yerinden fışkırdığını anlatır. Şelale yaklaşık 25 metre yükseklikten, süt beyazı ve köpüklü bir akışla su yatağına dökülür. Akarsuyun vadi içinde oluşturduğu kıvrımlar ve ortaya çıkan ambiyans, envanterde alanın en dikkat çekici özelliği olarak anılır. Çevredeki zengin bitki örtüsü de peyzajın bir parçasıdır. Durağa varınca önce şelalenin sesini takip ederek en iyi bakış noktasını bulun. Düşüşü bütün yüksekliğiyle görmek için biraz geri çekilin, sonra suya yaklaşıp dokusunu inceleyin. Su yüzeyine yakın taşlar ıslak ve kaygan olabilir; kaymaz tabanlı ayakkabı bu durakta gerçekten fark yaratır. Eğim yüksek olduğu için çocuklarla ve yaşlı ziyaretçilerle yürürken yavaş hareket edin. Sprey halinde savrulan su kamerayı ıslatabilir, bu yüzden lensi silmek için bir bez bulundurun. Fotoğrafta uzun pozlama, suyun beyaz ipek gibi akmasını göstermenin en bilinen yoludur; küçük bir sehpa işe yarar. Mevsime ve yağışa göre su miktarı değişebilir, bu yüzden gitmeden önce güncel durumu öğrenin. Yürüyüşten sonra düz bir zemin bulup oturun ve vadinin sesini dinleyerek mola verin. Çevredeki bitki örtüsünü koparmayın, çöplerinizi geri götürün ve doğal sit alanının kurallarına uyun. Açılış düzeni ve tesis koşulları değişebildiği için bunlar rakamla yazılmamıştır; güncel bilgiyi resmi sayfalardan kontrol edin. Dönüş yolu uzundur, bu nedenle havanın kararmasını beklemeden yola çıkın. Günü iki gündür izlediğiniz yol hattını bir kez daha düşünerek kapatın: kale, mağara, antik kent ve şelale, Gümüşhane'nin dört farklı yüzünü gösterir.
Kaynak: Doğu Karadeniz Kültür Envanteri, Tomara Şelalesi; Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
Yorumlar
Yükleniyor...
