Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Gümüşhane'de Kale, Mağara ve Antik Kent
Kültürel4 Durak

Gümüşhane'de Kale, Mağara ve Antik Kent

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Gümüşhane adını gümüş madenlerinden alan bir şehir olsa da bu rota madenin değil, dik vadilerin, yüksek tepelerin ve eski yol hatlarının hikayesini izler. Dört durak üç ilçeye yayılır: Torul'daki kale ve cam seyir terası, aynı ilçedeki Karaca Mağarası, Kelkit'teki Satala Antik Kenti ve Şiran'daki Tomara Şelalesi Tabiat Parkı. Hepsinin ortak noktası, bir geçidin, bir vadinin ya da bir yol hattının üzerinde durmalarıdır. Rota, Zigana yönüne çıkan hattı, Kelkit Vadisi'ni ve Şiran'ın yüksek yamaçlarını tek bir iki günlük gezide birbirine bağlar.

Sıralama coğrafyanın izin verdiği ölçüde mantıklıdır. İlk gün Torul'dadır. Kültür Portalı, kale ve cam terasın yeni Zigana Tüneli ile Karaca Mağarası güzergahının tam ortasında yer aldığını yazar. Bu yüzden önce tepedeki terasa çıkılır, ardından mağaraya geçilir. Güne bir tepeden vadi manzarasıyla başlar, yeraltında damlataş salonlarını dolaşarak bitirirsiniz. Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Karaca Mağarası'nın şehir merkezine 17 kilometre uzaklıkta olduğunu belirtir. Akşam konaklama için merkeze dönmek bu yüzden kolaydır.

İkinci gün daha uzun bir sürüş gerektirir. Aynı müdürlük Satala'nın Gümüşhane merkezine 85 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar; Gümüşhane Üniversitesi Turizm Fakültesi ise ortalama 88 kilometre der. Tomara Şelalesi, Doğu Karadeniz Kültür Envanteri'nde Gümüşhane iline 114, Şiran ilçesine 23 kilometre olarak kayıtlıdır. Mesafeler kaynaklardaki biçimiyle verilmiştir; kendi güzergahınıza göre değişebilir, bu yüzden yola çıkmadan harita üzerinden kontrol edin. Sabahı Satala'da, öğleden sonrayı Tomara'da geçirmek hem yol süresini hem de ışığı daha iyi kullanmanızı sağlar.

Durakların karakteri birbirinden çok farklıdır, bunu baştan bilmek beklentiyi doğru kurar. Kale ve mağara düzenlenmiş, ziyaretçiyi karşılamaya hazır duraklardır. Satala ise düzenlenmiş bir ören yeri değildir. Üniversite sayfasına göre alanda sistematik bir kazı yapılmamıştır ve alan 3. derece sit alanıdır. Burada görülecek olan, çok şey değil; yerin konumunu, yol kavşağı mantığını ve lejyon kalesinin izlerini okumaktır. Tomara ise doğal sit alanı niteliğindeki vadisi ve 25 metrelik düşüşüyle yürüyüş ve dinlenme molasıdır.

Pratik notlar kısadır. Açılış saatleri, giriş koşulları ve ücretler değiştiği için rakamla yazılmamıştır; güncel bilgiyi her durağın resmi sayfasından kontrol edin. Mağarada zemin ıslak olabilir, terasta rüzgar sert eser, Satala'da gölge yoktur, şelaleye giden yol eğimlidir. Rahat ayakkabı, su ve katmanlı giysi her durakta işe yarar. Yakıt ve su ihtiyacınızı yola çıkmadan önce, Gümüşhane merkezinde tamamlayın.

Süre: 2 gün. En iyi zaman: Yüksek rakımlı yollar ve açık hava durakları nedeniyle yaz başından sonbahara kadar olan aylar en rahat zamandır.. Ulaşım: Duraklar Torul, Kelkit ve Şiran ilçelerine dağıldığı için rota kendi aracınızla yapılır. Gümüşhane şehir merkezini üs alın ve yola çıkmadan önce güncel yol durumunu kontrol edin.

Kaynaklar

Torul, Gümüşhane
Kültürel
4 Durak
Mekanlarda ~5 sa
Yol ~116 km · 3 sa 13 dk
Toplam ~8 sa 13 dk
6 Kasım 2026

Rota Durakları

1
Torul Kalesi ve Cam Seyir Terası

Torul Kalesi ve Cam Seyir Terası

~1 sa burada
Kaledibi Mahallesi, Torul, Gümüşhane

Rotanın ilk durağı, Torul ilçesine hakim bir zirvedeki kale ve cam seyir terasıdır. Gün boyu sürecek bir araç gezisine burada başlamak, bölgenin coğrafyasını en baştan tepeden görmenizi sağlar. Kültür Portalı, kalenin Ortaçağ'da savunma ve gözetleme amacıyla yapıldığını yazar. Aynı kaynağa göre kale Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı topraklarına katılmıştır. Yani bu tepe, yüzyıllar önce de vadiyi izlemek için seçilmiş bir noktadır. Bugün ziyaretçiyi karşılayan cam seyir terası ise çok daha yeni bir eklentidir ve belediye yatırımı olarak işletilir. Teras, kalenin bulunduğu tepenin zirvesine kurulmuştur. Kültür Portalı terasın yerden 240 metre yükseklikte olduğunu belirtir. Aynı sayfa bu yüksekliğin Türkiye'deki örnekler arasında en yüksek olanlardan biri sayıldığını söyler. Karayoluna yaklaşık 2 kilometre uzaklıkta olması, terası ulaşılması en kolay cam teraslardan biri yapar. Teras yaklaşık 90 metrekarelik bir alana yayılır ve güçlendirilmiş bir cam platformdan oluşur. Konum, yeni Zigana Tüneli ile Karaca Mağarası güzergahının ortasındadır, yani rotanın zaten üzerindedir. Aracı bırakıp terasa doğru yürürken önce manzaranın çerçevesini kavrayın. Bakışınızı önce aşağıdaki vadi tabanına, sonra karşı yamaçlara, en son uzaktaki sıra dağlara çevirmek derinlik duygusunu daha net verir. Cam zemine adım atmadan önce ayakkabınızın tabanındaki kumu ve çamuru temizleyin; hem camı korursunuz hem de daha güvenli basarsınız. Yükseklikten çekinenler için korkuluk hattına yaklaşmak yeterli bir ilk adımdır, zemine bakmak zorunda değilsiniz. Fotoğraf için sabahın erken ya da öğleden sonranın alçak ışığı vadi kıvrımlarını daha belirgin gösterir. Sisli ya da bulutlu havada manzara kapanabilir, bu yüzden çıkmadan önce hava durumuna bakın. Rüzgarlı günlerde şapka ve hafif bir mont tepede beklediğinizden daha çok işe yarar. Açılış saatleri, giriş koşulları ve ücretler değişebildiği için burada rakamla yazılmamıştır; güncel bilgiyi işleten kurumun resmi sayfasından kontrol edin. Kale çevresinde yürürken dengesiz taş yüzeylere dikkat edin ve belirlenmiş yollardan ayrılmayın. Terasta bir saat ayırmak çoğu ziyaretçi için yeterlidir; bu süreyi manzara, fotoğraf ve kısa bir mola arasında bölün. Sessiz bir köşe bulup vadi hattını bir kez daha izleyin ve gün boyu göreceğiniz yüksek rakımlı yolların haritasını zihninizde kurun. Ardından Zigana yönündeki yola dönün, çünkü sıradaki durak aynı güzergahta bulunan Karaca Mağarası'dır. Mağaraya ayrılan yola girmeden önce yakıt ve su durumunuzu gözden geçirin.

Kaynak: Kültür Portalı, Torul Kalesi Cam Seyir Terası.

Torul Kalesi, Gümüşhane'nin Torul ilçesinde, Gümüşhane-Trabzon karayolu üzerinde yükselen bir savunma ve gözetleme yapısıdır. DOKAP envanteri kalenin tarihi bir ticaret yolu üzerinde bulunduğunu ve konumunun bu yüzden önemli olduğunu yazar. Kültür Portalı kalenin Ortaçağ'da yapıldığını ve Fatih Sultan Mehmed döneminde Osmanlı topraklarına katıldığını belirtir. DOKAP envanteri ise yazılı kaynaklarda yapının Cenevizliler tarafından yapıldığının söylendiğini aktarır. Kesin yapım tarihi için resmi kaynaklar Ortaçağ demekle yetinir, biz de aynı ölçüyü koruyoruz. Yapı yığma sistemle inşa edilmiştir ve malzeme olarak kesme taş ile moloz taş kullanılmıştır. Sur duvarları yer yer kademeli bir görünüm sunar. Yapı izlerinden kalenin iç kale ve dış kaleden oluştuğu anlaşılır. DOKAP envanteri kalenin bugünkü kullanım durumunu kullanılmıyor olarak kaydeder. Kale Kaledibi Mahallesi sınırları içinde, Yarlar mevkiinde yer alır. Bu yüzden ziyaret, bir müze gezisinden çok bir kalıntı ve manzara yürüyüşü gibi düşünülmelidir. Kalenin yakınındaki zirveye yapılan cam seyir terası, belediye yatırımıdır. Valilik haberi, terasa giden yolun il özel idaresi tarafından asfaltlandığını da yazar. Kültür Portalı terasın yerden yüksekliğini 240 metre olarak verir. Aynı kaynak onu Türkiye'deki benzer örnekler arasında en yüksek olanlardan biri sayar. Teras 90 metrekarelik bir alana sahiptir ve güçlendirilmiş cam platformuyla öne çıkar. Kültür Portalı terasın karayoluna yaklaşık 2 kilometre mesafede olduğunu ve bu yüzden ulaşılması en kolay cam teraslardan biri sayıldığını belirtir. Teras, Zigana Dağı ve yeni Zigana tüneli ile Karaca Mağarası güzergahının tam ortasında, ilçeye hakim bir zirvede yer alır. Bu konum, Torul'u Gümüşhane'den Trabzon'a ya da tersine gidenler için doğal bir mola noktası yapar. Zirvenin ilçeye hakim olması, çevre vadiyi ve yerleşimi yukarıdan görmenizi sağlar. Yükseklikten çekinenler için cam zeminde yürümek rahatsız edici olabilir. Bu durumda terasın kenarında durup uzak manzaraya bakmak yeterli bir deneyim sunar. Sisli ya da yağışlı günlerde görüş kapanabileceği için güneşli bir gün seçmek daha iyidir. Cam yüzey toz ve leke yüzünden fotoğraflarda yansıma yapabilir. Bu nedenle kamerayı cama çok yaklaştırmadan, ufka bakan açılarda çekim yapmak daha temiz sonuç verir. Bugünkü ziyaretçi düzeni, teras ücreti, açılış saati ve işletme koşulları zamanla değişebilir. Güncel bilgi için Torul Belediyesi'nin ve Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün resmi sayfalarına bakın. Terası işleten kurum olarak belediyenin web sitesi Kültür Portalı'nda da yer alır. Kalenin kendisini gezerken sur duvarlarının kademeli yapısına ve iki ayrı bölümüne bakın. Kesme taş ile moloz taşın nasıl bir arada kullanıldığını yakından görebilirsiniz. Kale harap durumda olduğu için duvarların üzerine çıkmayın ve kenarlardan uzak durun. Fotoğraf için öğleden sonraki yan ışık işe yarayabilir. Böylece taş dokusu daha belirgin görünür. Torul Kalesi'ni Karaca Mağarası ile birlikte planlamak kolaydır. İkisi de Zigana güzergahı üzerindedir. Kültür Portalı terasın bu iki nokta arasında olduğunu açıkça yazar. Gümüşhane merkezinden çıkan biri önce mağarayı görüp ardından kaleye uğrayabilir. Kale ve teras için ayıracağınız süre, yürüyüş hızınıza ve manzarada ne kadar durmak istediğinize göre değişir. Bu rotayı Satala ya da Tomara gibi uzak duraklarla aynı güne sığdırmak ise gerçekçi olmaz.
2
Karaca Mağarası

Karaca Mağarası

~1 sa 15 dk burada
Cebeli Köyü, Torul, Gümüşhane

İkinci durak, Torul'un Cebeli köyü sınırlarındaki Karaca Mağarası'dır. Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü mağaranın şehir merkezine 17 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. Mağaraya Gümüşhane-Trabzon karayolundan ayrılan yaklaşık 4 kilometrelik bir yolla ulaşılır. Adını bulunduğu köyün Karaca Mahallesi'nden alır. Mağara denizden 1500 metrenin üzerinde bir yükseklikte, dolomitik kireçtaşı içinde gelişmiş karstik bir oluşumdur. Müdürlük onu kuru bir mağara olarak tanımlar ve yaşını yaklaşık 15 milyon yıl olarak tahmin eder. Bilimsel olarak jeoloji mühendisi Şükrü Eroz'un 1983-1990 arasındaki çalışmalarıyla tanınmış, 1996'da turizme kazandırılmıştır. Girişte önce bir insan boyundaki ağız sizi karşılar. İçeri ilerledikçe mağara huni biçiminde genişler. DOKAP envanteri giriş yüksekliğini 1,7 metre, genişliğini 3 metre olarak kaydeder. Müdürlük ortalama tavan yüksekliğinin 18 metre olduğunu belirtir. Mağara birbirine bağlı beş salondan oluşur ve salonlar arasındaki duvarları kaya değil damlataş sütunları meydana getirir. Salon salon ilerlerken bakışınızı önce tavana, sonra duvarlara, en son zemindeki havuzlara çevirin. Sarkıtlar, dikitler, sütunlar, perde damlataşları, fil kulağı biçimleri ve traverten basamakları ayrı ayrı aranacak oluşumlardır. Travertenler beyazdan laciverte uzanan renklerdedir; müdürlük bu çeşitliliği suyun içindeki demir ve magnezyum gibi minerallere bağlar. Özellikle son kesimlerdeki gölcüklerin derinliği bir metreyi bulur. Müdürlük bir santimetrelik sarkıt ya da dikitin yaklaşık 12 yılda oluştuğunu söyler, bu yüzden hiçbir oluşuma dokunmayın. Mağarada aydınlatma ve yürüyüş yolu vardır, yolun dışına çıkmayın. DOKAP envanteri ilk kurulan aydınlatmanın oluşumları olumsuz etkilediğini ve denetimin artırılması gerektiğini kaydeder. Bu nedenle fotoğraf çekerken flaşı kapatmak ve grup içinde sakin hareket etmek iyi bir davranıştır. Müdürlüğe göre mağarada ortalama sıcaklık 12-17 derece arasındadır ve nem yüzde 70 civarındadır. Yaz aylarında dışarıdan serin, kış aylarında ise nispeten daha ılıktır. Yine de zemin ıslak olabileceği için kaymaz tabanlı ayakkabı ve bir ceket alın. Müdürlük mağaranın bulunduğu mevkide yeme, içme, dinlenme ve hediyelik eşya ihtiyaçlarını karşılayan tesisler bulunduğunu yazar. Açılış saatleri ve giriş koşulları değişebildiği için güncel bilgiyi resmi sayfalardan kontrol edin. Mağaradan çıkınca açık havada birkaç dakika durup gözünüzü ışığa alıştırın. Gün sonunda konaklama için şehir merkezine dönebilirsiniz, ertesi gün rota Kelkit yönünde sürer.

Kaynak: Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Karaca Mağarası; Doğu Karadeniz Kültür Envanteri.

Karaca Mağarası, Gümüşhane'nin Torul ilçesine bağlı Cebeli köyü sınırları içinde, Karaca Mahallesi'nin güneybatısında yer alır. Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün anlatımına göre şehir merkezine 17 kilometre uzaklıktadır ve denizden yaklaşık 1550 metre yüksekliktedir. Gümüşhane Üniversitesi Turizm Fakültesi, ildeki mağaralar arasında turizme açık olan tek mağaranın Karaca olduğunu belirtir. Mağara, dolomitik kireçtaşı içinde gelişmiş bir karstik oluşumdur. Yöre halkı mağarayı eskiden beri bilirdi, ancak bilimsel ilgi jeoloji mühendisi Şükrü Eroz'un 1983 ile 1990 arasında bölgede yaptığı çalışmalarla başladı. Mağara 1996'da turizme kazandırıldı ve DOKAP envanterine göre aynı yıl tescil edildi. Yola Gümüşhane-Trabzon karayolundan çıkılır. Yolun 12. kilometresinden kuzeye ayrılan dört kilometrelik asfalt yol mağaraya götürür. Üniversite sayfası bu yolun Korum Deresi vadisine indiğini ve mağaranın Kırantaş mevkiinde olduğunu yazar. Mağaranın bulunduğu yerde yeme, içme, dinlenme ve hediyelik eşya ihtiyaçları için tesisler bulunduğunu il müdürlüğü belirtir. Yaklaşık 1550 metrelik rakım, havayı şehir merkezinden farklı kılabilir. Bu yüzden üstünüze bir kat eklemek akıllıca olur. Mağaranın girişi bir insan boyu kadar yüksektir. DOKAP envanteri giriş yüksekliğini 1,7 metre, genişliğini 3 metre olarak verir. İçeri doğru ilerledikçe mağara huni biçiminde genişler. Ortalama tavan yüksekliği 18 metredir ve toplam iç alan yaklaşık 1500 metrekare olarak anılır. DOKAP envanterine göre mağara birbirine bağlı salonlardan oluşur ve salonlar arasındaki duvarları yerli kaya değil damlataşı sütunları meydana getirir. Mağaranın tek bir girişi vardır. İçeride aydınlatma sistemi ve bir yürüyüş yolu bulunur. Gezi boyunca bu yolun dışına çıkmamak gerekir. Süslemeler arasında sarkıtlar, dikitler ve sütunlar öne çıkar. Bunlara org desenli duvarlar, bayrak şekilleri, perde damlataşları ve fil kulakları eşlik eder. Mağara çiçekleri, traverten basamakları ve traverten havuzları da oluşum listesinde yer alır. İl müdürlüğüne göre beyazdan laciverte uzanan traverten renkleri, suyun içindeki demir ve magnezyum gibi minerallerin yoğun olduğunu gösterir. Bu renk geçişlerine bakarken yürüyüş yolundan ayrılmamaya özen gösterin. Mağara kurudur ve içinde akarsu yoktur. Tavan ve duvarlardan sızan sular damlataşlarını beslemeyi sürdürür. Özellikle son bölümlerdeki gölcüklerin derinliği bir metreyi bulur. Oluşum sürdüğü için damlataşları yaşayan bir süreçtir. Bir santimetrelik dikit ya da sarkıtın yaklaşık 12 yılda oluştuğu belirtilir. Mağaranın yaşı ise yaklaşık 15 milyon yıl olarak tahmin edilir. Bu hız düşünüldüğünde dikitlere dokunmamak, onları taşıyan ince dengeye saygı göstermenin en basit yoludur. İç sıcaklık 12 ile 17 derece arasında, nem ise yaklaşık yüzde 70 olarak aktarılır. Mağara yazın dışarıya göre serin, kışın nispeten sıcak kalır ve bu yüzden küçük bir mikroklima alanı sayılır. Yaz günü bile ince bir ceket ve kaymayan tabanlı ayakkabı iyi bir fikirdir. DOKAP envanterinde, ilk dönemde ışıklandırmanın hatalı kurulduğu ve bunun oluşumları olumsuz etkilediği not edilir. Aynı envanter ziyaretçi sayısının denetlenemediğini belirtir ve korumanın artırılması gerektiğini söyler. Mağara her yıl 15 Nisan ile 15 Kasım arasında yedi ay boyunca ziyarete açılır. Bu dönem değişebileceği için güncel bilgiyi Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün sayfasından kontrol edin. Karadeniz'e yapılan birçok tur güzergahında yer aldığı için yaz aylarında yoğun olabilir. Sabah erken gelmek daha rahat bir gezi sağlar. Mağara, Zigana güzergahı üzerinde yer alan Torul Kalesi ile aynı gün içinde birlikte planlanabilir. Kültür Portalı, kale ve cam seyir terasının Zigana tüneli ile Karaca Mağarası güzergahının ortasında olduğunu yazar. Gümüşhane merkezinden çıkıp önce mağarayı, sonra kaleyi görmek doğal bir sıra oluşturur.
3
Satala Antik Kenti

Satala Antik Kenti

~1 sa 30 dk burada
Sadak Köyü, Kelkit, Gümüşhane

Rotanın üçüncü durağı, Kelkit ilçesine bağlı Sadak köyündeki Satala Antik Kenti'dir. Burası bir müze ya da düzenlenmiş bir ören yeri gibi değil, arazide okunan bir tarih alanıdır; beklentinizi buna göre ayarlayın. Gümüşhane Üniversitesi Turizm Fakültesi, Satala ve çevresinde bugüne kadar sistematik ve geniş çaplı bir arkeolojik kazı yapılmadığını yazar. Aynı sayfaya göre alan Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 3. derece sit alanı olarak belirlenmiştir. Gümüşhane il müdürlüğü Satala'nın şehir merkezine 85 kilometre, üniversite ise ortalama 88 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. Gümüşhane merkezden alana asfalt yolla ulaşılır. Yol Gümüşhane-Kelkit karayolundan Kelkit'e, oradan Erzincan istikametinde Sadak köyü yol ayrımına gider; üniversiteye göre ayrımdan sonra yaklaşık 7 kilometre daha gidilir. Satala denizden yaklaşık 1670 metre yükseklikte bir platoda kurulmuştur. Müdürlük, alanın yaklaşık 1 kilometre doğusunda, Lykos yani Kelkit Çayı'nı oluşturan kollardan biri olan Sadak Çayı'nın aktığını yazar. M.S. 1. ve 2. yüzyıllarda Roma'nın doğu sınırı Fırat'tı ve bu hattaki dört kente büyük lejyonlar yerleştirildi; Satala bunlardan biridir. Diğer lejyon kalelerinin aksine engebeli ve dağlık bir konumdadır. Müdürlüğe göre bu yer, kuzey-güney ve doğu-batı yollarının kavşağında olduğu için seçilmiştir. Suetonius'a göre Satala'ya ilk gönderilen lejyon XVI. Flavia Firma'dır ve M.S. 70 civarında Vespasianus tarafından kurulmuştur. Cassius Dio, Traianus'un M.S. 114'te Parth seferi hazırlıklarını Satala'da yürüttüğünü aktarır. Sonra karargaha XV. Apollinaris Lejyonu yerleşmiştir. Müdürlük M.S. 252-256 arasındaki Sasani saldırılarında bu lejyonun tarihindeki en ağır yenilgilerinden birini Satala'da aldığını yazar. Arazide ilk iş, kuzey ve doğu yönlerinde burç ve duvar izlerini aramaktır. Müdürlüğe göre lejyon kalesinin planı ana hatlarıyla izlenebilir, ancak duvar mimarisi Roma'dan çok Ortaçağ karakteri taşır. Kentin batısındaki Gölbaşı mevkiinde antik bir su kaynağı ve çevresinde yapılar vardır, çevre tepelerde de gözetleme yapılarının izleri görülür. Görünen kalıntı azdır, bunu baştan kabul etmek ziyareti daha huzurlu kılar. Üniversite sayfası burada Erken Bronz Çağı'na kadar uzanan yerleşim izlerinden söz eder. Sit alanında buluntulara dokunmayın, taş ve kiremit parçası toplamayın ve tarlalara zarar vermeyin. Geniş ufku ve çevre tepeleri fotoğraflamak için öğleden sonranın alçak ışığı uygundur. Alanda gölge yoktur, bu yüzden su ve şapka alın. Ziyaret koşullarını ve erişim durumunu açılış saati ya da ücret rakamı vermeden, resmi sayfalardan kontrol edin. Sonraki durak Şiran'daki Tomara Şelalesi'dir; yola çıkmadan yakıtınızı kontrol edin.

Kaynak: Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Satala; Gümüşhane Üniversitesi Turizm Fakültesi.

Satala Antik Kenti, Gümüşhane'nin Kelkit ilçesine bağlı Sadak köyünün sınırları içinde yer alır. Köy, il müdürlüğünün anlatımında Gümüşhane'ye 85 kilometre, Gümüşhane Üniversitesi sayfasında ise yaklaşık 88 kilometre uzaklıktadır. Üniversite sayfasına göre Gümüşhane-Kelkit karayolunda 60 kilometre gidilir, Kelkit merkezinden Erzincan yönünde 20 kilometre ilerlenir ve Sadak köyü yol ayrımından 7 kilometre daha gidilir. Gümüşhane merkezden alana kadar asfalt yolla ulaşılır, bu yüzden araçla gelmek en kolay yoldur. Satala, denizden yaklaşık 1670 metre yükseklikteki bir platonun üzerinde kurulmuştur. Bu yer, M.S. 1. ve 2. yüzyıllarda Roma İmparatorluğu'nun doğu sınırını Fırat boyunca koruyan lejyon kentlerinden biriydi. Fırat hattındaki dört kente dört büyük lejyon yerleştirilmişti. Öteki lejyon kaleleri nehir kıyısındaydı, Satala ise engebeli ve dağlık bir coğrafyada bulunur. Kentin seçilme nedeni, kuzeyden güneye ve doğudan batıya uzanan ana yolların kavşağında olmasıdır. İskenderiyeli coğrafyacı Ptolemaios bu yol ağına değinerek kentin stratejik önemini vurgulamıştır. Satala'nın yaklaşık bir kilometre doğusundaki Sadak Çayı, Lykos yani Kelkit Çayı'nı oluşturan iki büyük koldan biridir. Bu vadi, Kappadokya'nın stratejik yol güzergahlarından birini oluşturuyordu. Suetonius'a göre Satala'ya gönderilen ilk lejyon XVI. Flavia Firma'dır. Bu lejyon İmparator Vespasianus tarafından M.S. 70 civarında kuruldu ve Partlara ile Kafkasya'daki düşman topluluklara engel olmak için Satala'ya yollandı. Cassius Dio, İmparator Traianus'un M.S. 114'teki Part seferi için Satala'da bulunduğunu ve hazırlıkları bizzat yürüttüğünü aktarır. Sonradan XVI. Lejyon Samosata'ya kaydırıldı ve boşalan karargaha XV. Apollinaris Lejyonu yerleşti. İmparator Marcus Aurelius, bu lejyonun Avidius Cassius isyanına katılmamasını takdir ederek ona sadakat anlamına gelen Pia Fidelis unvanını verdi. M.S. 252 ile 256 arasında Sasani Kralı I. Şapur'un saldırılarına direnen XV. Lejyon, tarihinin en ağır yenilgilerinden birini Satala'da yaşadı. Üniversite sayfası, alandaki izlerin Erken Bronz Çağı'na kadar uzanan bir yerleşime işaret ettiğini belirtir. Alan, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 3. derece sit alanı olarak belirlenmiştir. Satala ve çevresinde bugüne kadar sistematik ve geniş çaplı bir kazı yapılmamıştır. Bu nedenle kent hakkında söylenenler daha çok gözlem ve yüzey araştırmalarına dayanır. Ziyaretçi için bunun anlamı açıktır. Burası restore edilmiş bir antik kent değil, okunması gereken bir arazidir. Erken döneme ait kalıntıların sayısı azdır. En dikkat çekeni, planı ana hatlarıyla izlenebilen lejyon ana kalesidir. Kalenin duvarlarının mimarisinde Roma'dan çok Orta Çağ karakteri görülür. Burç ve duvar izlerine kuzey ve doğu yönlerinde rastlanır. Kentin batısındaki yüksekçe tepede, Gölbaşı mevkiinde, antik bir su kaynağı ve çevresinde yapılar vardır. Güneydoğuda revaklı bir yapı kalıntısı bulunur ve araştırmacılar bu yapıyı farklı biçimlerde yorumlamıştır. Çevredeki tepelerde lejyon kalesiyle bağlantılı gözetleme yapılarının kalıntılarına rastlanır. Gezide önce kalenin kuzey ve doğu hattını izleyin, sonra batıdaki tepeye yönelin. Alana gitmeden önce Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden güncel ziyaret koşullarını öğrenin. Fotoğraf için sabah ve akşamüstünün alçak açılı ışığı, toprağa gömülü duvar hatlarını daha okunur kılar. Alan sit statüsünde olduğundan taş toplamayın, kazı yapmayın ve kalıntılar üzerinde yürümemeye özen gösterin. Sadak köyü, Kelkit ve Erzincan arasındaki yolda bulunduğundan, il müdürlüğüne göre Erzincan'a yaklaşık 20 kilometre uzaklıktadır. Gümüşhane merkezine olan 85 ile 88 kilometrelik uzaklık nedeniyle Satala'ya ayrı bir yarım gün ayırmak akıllıca olur.
4
Tomara Şelalesi Tabiat Parkı

Tomara Şelalesi Tabiat Parkı

~1 sa 15 dk burada
Seydibaba Köyü, Şiran, Gümüşhane

Rotanın son durağı, Şiran ilçesine bağlı Seydibaba köyündeki Tomara Şelalesi Tabiat Parkı'dır. Doğu Karadeniz Kültür Envanteri, şelalenin Gümüşhane iline 114 kilometre, Şiran ilçesine 23 kilometre uzaklıkta olduğunu kaydeder. Aynı envanter alanın 11 Temmuz 2011'de tescil edildiğini yazar. Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise burayı doğal sit alanı olarak tanımlar. Envantere göre yükselti 1380 metredir, bakı kuzeydir ve eğim yüzde 58'dir. Kuzeye bakan dik bir vadi olması, burada gölge ve serinlik beklemeniz gerektiği anlamına gelir. Müdürlük suyun dağın kırk yerinden fışkırdığını anlatır. Şelale yaklaşık 25 metre yükseklikten, süt beyazı ve köpüklü bir akışla su yatağına dökülür. Akarsuyun vadi içinde oluşturduğu kıvrımlar ve ortaya çıkan ambiyans, envanterde alanın en dikkat çekici özelliği olarak anılır. Çevredeki zengin bitki örtüsü de peyzajın bir parçasıdır. Durağa varınca önce şelalenin sesini takip ederek en iyi bakış noktasını bulun. Düşüşü bütün yüksekliğiyle görmek için biraz geri çekilin, sonra suya yaklaşıp dokusunu inceleyin. Su yüzeyine yakın taşlar ıslak ve kaygan olabilir; kaymaz tabanlı ayakkabı bu durakta gerçekten fark yaratır. Eğim yüksek olduğu için çocuklarla ve yaşlı ziyaretçilerle yürürken yavaş hareket edin. Sprey halinde savrulan su kamerayı ıslatabilir, bu yüzden lensi silmek için bir bez bulundurun. Fotoğrafta uzun pozlama, suyun beyaz ipek gibi akmasını göstermenin en bilinen yoludur; küçük bir sehpa işe yarar. Mevsime ve yağışa göre su miktarı değişebilir, bu yüzden gitmeden önce güncel durumu öğrenin. Yürüyüşten sonra düz bir zemin bulup oturun ve vadinin sesini dinleyerek mola verin. Çevredeki bitki örtüsünü koparmayın, çöplerinizi geri götürün ve doğal sit alanının kurallarına uyun. Açılış düzeni ve tesis koşulları değişebildiği için bunlar rakamla yazılmamıştır; güncel bilgiyi resmi sayfalardan kontrol edin. Dönüş yolu uzundur, bu nedenle havanın kararmasını beklemeden yola çıkın. Günü iki gündür izlediğiniz yol hattını bir kez daha düşünerek kapatın: kale, mağara, antik kent ve şelale, Gümüşhane'nin dört farklı yüzünü gösterir.

Kaynak: Doğu Karadeniz Kültür Envanteri, Tomara Şelalesi; Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.

Tomara Şelalesi Tabiat Parkı, Gümüşhane'nin Şiran ilçesine bağlı Seydibaba köyü sınırları içinde yer alır. Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü alanı bir doğal sit alanı olarak tanıtır. DOKAP envanterine göre alan 2011'de tabiat parkı olarak tescil edilmiştir. Aynı envanter şelalenin Gümüşhane şehir merkezine 114 kilometre, Şiran ilçesine ise 23 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. Gümüşhane Üniversitesi Turizm Fakültesi Şiran'a uzaklığı 25 kilometre olarak verdiği için bu mesafeyi yaklaşık bir değer saymak doğru olur. Merkezden gelen biri için bu, günü tek bir hedefe ayırmayı gerektiren uzun bir yoldur. DOKAP envanteri alanın yükseltisini 1380 metre, bakısını kuzey, eğimini ise yüzde 58 olarak kaydeder. Bu rakamlar şelalenin dik bir yamaç ve derin bir vadi içinde olduğunu anlatır. Üniversite sayfası şelalenin dar ve derin bir vadinin içinden aktığını yazar. Kuzeye bakan dik bir vadide gün ışığı doğrudan düşmeyebilir, bu yüzden fotoğraf için yumuşak ve dağınık ışık beklemek mantıklıdır. İl müdürlüğüne göre su kaynağı dağın kırk yerinden fışkırır ve yaklaşık 25 metre yükseklikten süt beyazı, köpüklü bir akışla su yatağına dökülür. Şelalenin yüksekliği için kaynaklar farklı değerler verdiği için bu rakamı kesin bir ölçü gibi okumamak gerekir. Suyun akış vadisi içinde oluşturduğu kıvrımlar ve akış rejimi, resmi anlatımda rafting için elverişli bir konum olarak anılır. Şelale ve çevresindeki zengin bitki örtüsünün oluşturduğu uyumlu peyzaj da görülmeye değer güzellikler arasında sayılır. Üniversite sayfasına göre kış aylarında su akışı oldukça yoğundur. Kurak geçen yaz aylarında akış kısmen azalır ancak su tamamen kesilmez. Bu nedenle şelale yıl boyunca görülebilir, ama görünümü mevsimle değişir. İlkbahar ve erken yaz, vadinin yeşilini ve akan suyu birlikte görmek için iyi bir dönem olabilir. Şelalenin çevresi dik yamaçlardan oluşur. Yine de çevre halkı burayı piknik alanı olarak da kullanır. Alanın çevresine öncül tesisler yapılmış ve yol iyileştirilmiştir. Şelalenin kaynağına, tesislerin girişindeki otoparktan sonra kesme taşlı bir yürüyüş yolundan yaklaşık 10 dakika yürüyerek çıkılabildiği belirtilir. Aynı kaynak bu yürüyüş yolunun yapımının sürdüğünü yazdığı için güncel durumu gitmeden önce öğrenmek iyi olur. Giriş ve otopark ücreti gibi değişebilen bilgiler için resmi kaynaklara bakın. Yürüyüşe başlarken kaygan zemini hesaba katın. Su, buğu ve gölge yüzünden taşlar nemli kalabilir. Sağlam ve kaymayan tabanlı ayakkabı bu yolda gerçek bir fark yaratır. Dik yamaçlarda çocukların elinden tutmak ve kenarlara yaklaşmamak gerekir. Çevredeki bitki örtüsüne zarar vermemek, tabiat parkı statüsünün gereğidir. Çöplerinizi geri götürün ve yürüyüş yolunun dışına çıkmayın. Şiran tarafında her yıl, ilki 2009'da düzenlenen bir kültür ve turizm festivali yapılır. Üniversite sayfası bu etkinlikte halk oyunları, Bayraktepe yürüyüşü, kros ve bisiklet yarışları ile konser ve müzik programları yer aldığını yazar. Festival tarihleri değişebilir. Gitmeden önce İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün duyurularına bakmak yerinde olur. Tomara'ya gidiş, Gümüşhane'den ayrı bir gün gerektirir. İlçe merkezi Şiran'dan başlayıp Seydibaba köyü yönüne ilerlemek daha kısa bir yol sunar. Şelale küçük bir tabiat parkı olduğundan yarım günlük bir ziyaret çoğu kişi için yeterlidir. Hava durumunu önceden kontrol edin, çünkü yağışlı günlerde yamaç yolu kayganlaşabilir. Bu ziyareti Satala ve Torul gibi öteki duraklarla aynı güne sığdırmak gerçekçi olmaz.

Yorumlar

0/1000

Yükleniyor...

Rota Haritası

Rota Bilgisi
ŞehirTorul, Gümüşhane
TürKültürel
Durak4
Tarih6 Kasım 2026
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeRotayı Başlat