Güdül'den Beypazarı'na Kirmir Vadisi

Ankara'dan Ayaş üzerinden 90 km sonra Kirmir'in kuzeyinden dolandığı küçük bir kasabaya varırsınız. Güdül'ün tarihi MÖ 3000'lere kadar iner; Kirmir Vadisi'ndeki mağaralar Hitit varlığına işaret eder, bugünkü kasabayı ise 1071'den sonra Selçuklu emiri Güdül Bey'in kurduğu kabul edilir. 2016'da başlayan adaylığın sonunda Türkiye'nin 18. sakin şehri (Cittaslow) ve Ankara'nın ilk sakin şehri oldu. Ünvanın karşılığını çarşıda görürsünüz; leblebicilik ve bıçakçılık hala yapılan zanaatlar, kentsel sit alanındaki eski Güdül evleri de çarşının çevresinde.

Arabayı merkezde bırakıp bir saatlik bir turla çarşıyı ve eski evlerin bulunduğu sokakları dolaşın. Kahvaltı ve günün azığı için doğru yer burası; yolun geri kalanında dükkan seyrekleşir. Kapama, tirit ve höşmerim ilçenin bilinen yemekleri; dönüşte akşam yemeği için de düşünebilirsiniz. Haziranda Kiraz Festivali, temmuzda Kapama Şöleni düzenlenir; o hafta sonlarında kasaba kalabalık olur, erken gelin.

İlçe 720 metre yükseklikte, iklimi karasaldır; kışı sert, yazı sıcak ve kuraktır. Kirmir'in yanı sıra Sakarya'nın iki kolu daha, Suvari ve İlhan çayları ilçeden geçer; Kaymakamlığın Kirmir sayfasına göre çayın oluşturduğu delta alanında angut, sakarca kazı ve balıkçıl türleri görülür. Buradan Beypazarı 33, Ayaş 32 km. Kasabadan çıkarken yolun İnönü Mağaraları ve Yeşilöz yönünde kuzeye saptığını göreceksiniz; günün ikinci ve üçüncü durağı o yolun üstünde.

Kaynak: Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü; Cittaslow Türkiye; Güdül Belediyesi; Güdül Kaymakamlığı.

Güdül'den Yeşilöz yönüne çıkan yolda, kasabanın hemen kuzeyinde, Kirmir'in kıyısındaki İnönü mevkiine sapın. Çayın karşısında volkanik tüften bir yamaç yükselir ve o yamacın içi oyulmuştur; kat kat odalar, aralarında kayaya oyulmuş merdivenler, girişlerde haç işaretleri. Kaynaklara göre burası Bizans döneminde bir köy topluluğunun yerleşimiydi; ortadaki büyük oyuğun topluluğun ibadet mekanı olduğu düşünülüyor. Bazı kaynaklar mağaraların Hitit döneminde de kullanıldığını yazıyor; Güdül Kaymakamlığı'na göre bölgede MÖ 2000'lere giden bir yerleşim sürekliliği var. Çay yüzyıllar boyunca yamacın dibini aşındırdığı için alt katlar açılmış, üst katların merdivenleri havada kalmış gibi görünür. Kültür ve Turizm Bakanlığı da bu mağaraları Ankara'nın tarihi yüzey mağaraları arasında sayar ve Ürgüp-Göreme mağaralarına benzerliğine dikkat çeker.

Alan birinci derece arkeolojik ve doğal sit; belediyenin rehberine göre çevrede endemik bitkiler ve IUCN kırmızı listesindeki türler de barınıyor. 3,82 hektarlık bölümü 2020'de Cumhurbaşkanı Kararı ile Kesin Korunacak Hassas Alan ilan edildi. Kaya yumuşak olduğu için oyma kolay olmuş ama aynı sebeple kırılgandır; duvarlara dokunmayın, kazımayın. Üst katlara çıkan merdivenler dik ve aşınmış, korkuluk her yerde yok. Çocuklu aileler alt katlarla yetinsin; yukarı çıkacaksanız ayakkabınızın tabanı kaymamalı.

Çay kıyısında piknik alanı var; hafta sonları Ankara'dan gelenlerle dolar, hafta içi sabahları sessizdir. Bir saat yeter; günün asıl doğa molası bir sonraki durakta, yolun 23 km yukarısında.

Kaynak: Güdül Kaymakamlığı; Güdül Belediyesi; Kültür ve Turizm Bakanlığı; Kültür Envanteri.

İnönü'den Yeşilöz ve Sorgun köylerini geçerek yükselirsiniz; Güdül merkezinden gölet 23 km. Yol Bolu dağlarından uzanan silsilenin eteklerine tırmanır ve bozkır yerini karaçam ormanına bırakır. Sorgun Tabiat Parkı yaklaşık 54 hektar; göletin kuzey ve doğusu suyla, güneyi karaçam ormanıyla, batısı geniş çayırlarla çevrilidir. Park Ankara Büyükşehir Belediyesi'nce işletilir, girişte kontrol noktası, tuvalet ve bir kır lokantası vardır. İzin verilen etkinlikler belli: piknik, çadırlı ve karavanlı kamp, bungalov konaklaması, manzara seyri, yürüyüş ve koşu, bitki ve kuş gözlemi.

Günün en uzun molası burası; en az iki saat ayırın. Gölet çevresini yürüyerek dolaşmak mümkün; orman içindeki patikalar yayla çayırlarına açılır. Sabah erken ve akşamüstü kuşlar için, öğle sıcağında ise çam gölgesi için iyidir. Yaz aylarında ve okulların kapandığı dönemde hafta sonları kalabalık olur; sessizlik istiyorsanız hafta içi gelin. Bölge müdürlüğüne göre park yıl boyu ziyaretçi alır, ama yoğunluk haziranla eylül arasındadır; kışın karasal iklimin sert soğuğunu ve karını hesaba katın.

Buraya ikinci bir yol daha var: Ankara-İstanbul yolunun 60. kilometresinden Güdül yönüne sapıp Çeltikçi, Kurumcu, Hüyük ve Kınık köyleri üzerinden. Rotamız Güdül'den geldiği için dönüşte de aynı yoldan inip Beypazarı'na geçeceksiniz. Çadır ya da karavanla kalmak isteyenler için park bunu izin verilen etkinlikler arasında sayıyor; günübirlik gelenler öğleden sonra ikide yola çıkarsa Beypazarı'na hava kararmadan ulaşır.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı 9. Bölge Müdürlüğü; Güdül Kaymakamlığı.

Güdül'den Beypazarı'na 33 km. Kasabaya girmeden önce Karaşar yönüne dönün; merkezin 3 km kuzeyinde, Rüstempaşa mevkiinde yol İnözü Vadisi'ne girer. İnözü Çayı burada kayalık bir eşiği aşındırarak dar ve derin bir yarık açmış; yaklaşık 700 metre yükseklikteki vadinin iki yamacı da dik kaya duvarıdır. Batı yamacına bakın; çok katlı bir bina gibi üst üste dizilmiş oyuklar görürsünüz. Beypazarı Kaymakamlığı'na göre bunlar eski çağlarda konut olarak açılmış mağaralar; eteklerdeki bazı oyukların erken Bizans dönemine ait mezar anıtları ve ayin mekanları olduğu düşünülüyor. Çoğu yükseğe açıldığı için tırmanmak zordur ve gerekmez; vadi tabanından bakmak yeterlidir. Kaya mezarları ve oyma mekanlar arkeolojik sit, tabandaki bağlar ve bahçeler doğal sit olarak korunuyor.

Vadi Beypazarı'nın önemli kuş alanlarından biri. Elliden fazla türün ürediği kaydedilmiş; kara leylek ve mısır akbabası gibi büyük kuşlar kayalıklarda, kaya güvercini ve ibibik daha aşağıda. İlkbahar ve erken yaz gözlem için en iyi dönem; dürbün getirin. Meyve bahçeleri, kavaklıklar ve bağlar arasında piknik yerleri var; hafta sonları aileler gelir.

Bir saat vadi tabanında yürüyüp geri dönün; yol ilerledikçe köylere çıkar, oraya kadar gitmenize gerek yok. Karaşar yolundan merkeze dönüş beş dakikadır; arabayı çarşıya yakın bir yere bırakın, son durak yürüyerek gezilir.

Kaynak: Beypazarı Kaymakamlığı; Beypazarı Belediyesi; Vikipedi.

Rotanın kapanışı Beypazarı'nın tarihi çarşısı. Antik adı Lagania olan kasaba, Bizans imparatoru Anastasios'un ziyaretinden sonra Anastasiopolis adını aldı; Selçuklu döneminde İstanbul ile Bağdat arasındaki ticaret yolunun üzerinde önemli bir ticaret merkeziydi. Belediyeye göre çarşının çevresinde yaklaşık iki yüz yıllık, iki ya da üç katlı 3.500 kadar Osmanlı dönemi evi var ve tarihi kent dokusu 2020'de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı. Alaaddin Sokağı, İmaret Meydanı ve el sanatları dükkanları, Suluhan çarşının omurgasını oluşturur; telkari denilen gümüş tel işçiliği ve bakırcılık hala yapılıyor.

Bir gün boyunca vadide yürüdükten sonra burada akşam yemeği ve kısa bir tur için doksan dakika ayırmanız yeter. Çarşının sokakları dar ve yayaya göredir, arabayı dışarıda bırakın. Konakların içini görmek isterseniz belediyenin müze olarak açtığı yapılar var; kapalı günleri belediyenin sitesinden kontrol edin. Evlerin kapı, pencere ve cumbaları komşunun ışığını kesmeyecek biçimde çapraz yerleştirilmiştir; sokakta yürürken buna bakın, çarşının asıl inceliği bu düzendedir. Konakları yukarıdan görmek isterseniz belediyenin seyir terası olarak düzenlediği Hıdırlık Tepesi çarşıdan 15 dakikalık yürüyüşle çıkılan bir seyir noktası; ilçenin en yüksek yeri, gün batımına yakın en iyi saati.

Beypazarı'nı, konaklarını, gümüşünü ve baklavasını ayrıntısıyla anlatan gezi yazımız ayrıca yayında; burada aynı şeyleri tekrarlamıyoruz. Bu rotada çarşı, Kirmir'in iki kasabası arasındaki günün son halkası. Dönüş yolu Ankara'ya 98 km; Güdül üzerinden dönmeyin, Ayaş yolu daha kısadır.

Kaynak: Beypazarı Belediyesi; Vikipedi.