Dikmen Vadisi'nden Kurtuluş Parkı'na Çankaya'nın Yeşil Koridoru

Vadiye güneyden, Dikmen tarafından girin ve dereyi izleyerek kuzeye, Ayrancı yönüne inin; rotanın geri kalanı o uçtan devam eder. Burası 1989'a kadar gecekonduyla kaplı bir dere yatağıydı. O yıl kararı alınan Dikmen Vadisi Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi, Türkiye'de gecekondu alanı için hazırlanan ilk dönüşüm projesi sayılıyor; birinci etap 1990'ların ortasında, ikincisi 2002'de, üçüncüsü 2009'da tamamlandı, son etap hala sürüyor. Tasarımın gezen için en anlamlı yanı, eski dere yatağının kapatılmak yerine peyzajın merkezine alınması: gölet ve şelaleler doğal su akışını izler, yağmur suyu toprakla buluşur.

Yaklaşık 70 hektarlık alanda 3 kilometrelik bir yürüyüş parkuru, vadiyi tepeden geçen iki yüksek köprü, bir seyir terası ve tırmanma duvarı var; Vikipedi 120 binden fazla ağaç ve elliye yakın bitki türü sayıyor. Baharda kiraz çiçekleri için gelenler çoktur; sonbaharda yapraklar, kışta kar aynı yolu başka bir yere çevirir. Vadi tabanı çukurda kaldığı için yazın öğle sıcağı burada birikir; sabah erken ya da akşamüstü yürüyün, su alın.

Köprülerden birinin üstüne çıkıp vadiyi boydan boya görmek, projenin ölçeğini anlamanın en kısa yolu. İki yakadaki konut blokları da projenin parçası: eski sakinler için yapılan konutlarla üst gelir grubuna satılan bloklar yan yana durur. Giriş ücretsiz, park gece de aydınlatılıyor. Kuzey uçtan çıkınca Ayrancı üzerinden Çankaya sırtına yokuş başlar.

Kaynak: Vikipedi (TR ve EN); Yeni Ankara; ANFA.

Ayrancı'dan yokuşu çıkınca Çankaya Caddesi ile Cinnah Caddesi arasında kalan yamaçta Botanik Parkı başlar. 1970'te kurulan park 65 bin metrekare; Vikipedi'nin verdiği dağılım, alanın yarısına yakınının yeşil, dörtte birinin ağaçlık olduğunu, merkezde 1.330 metrekarelik bir havuz bulunduğunu söylüyor; 15 bin metrekare kadarı da sert zemin, yani yol ve meydan. Parkın ortasındaki gölet, çocuk bahçesi ve çiçek serası temel parçaları. Adı botanik ama Vikipedi burayı bir kent parkı olarak tanımlıyor; etiketli bilimsel bir koleksiyon beklemeden, ağaçlık bölümü ve serayı görmek için gelin.

Bu rotada Botanik Parkı'nın işi bir mola ve bir perspektif. Dikmen Vadisi'nin geniş, yeni ve düz tabanından sonra burası eğimli, yaşlı ağaçlı ve dar. İkisi arasında yirmi yıl var; 1970'te açılan bu park 1989'da başlayan vadi projesinin ne kadar başka bir ölçekte düşünüldüğünü gösterir. Çankaya Köşkü'nün altındaki bu yamaç, Jansen'in kenti güneye, Çankaya'ya doğru büyütme kararının bugün ağaçlarla kaplı sonucudur.

Yokuştan gelenler için havuz kenarındaki banklar iyi bir dinlenme yeri; öğle saatinde ağaç gölgesi bol. Buradan Seğmenler Parkı'na geçiş kısa: aynı yamacın devamındaki Seğmenler, Çankaya Caddesi tarafından inilerek bulunur. İki parkı ayrı ayrı gezmek yerine tek bir yeşil şerit gibi düşünmek, günün ortasını rahatlatır.

Kaynak: Vikipedi (Ankara Botanik Parkı).

Seğmenler, Atatürk Bulvarı ile İran Caddesi arasında, Çankaya Köşkü'nün altındaki 67 bin metrekarelik yamaçta. Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin Atatürk'ün 100. doğum yılı için açtığı yarışmadan çıkan tasarım Selami Sözer'in; yarışma yüzüncü yıl olan 1981 için açılmıştı, park iki yıl sonra, 10 Ekim 1983'te açıldı. Ortasından Kavaklıdere deresi geçer. Bu rota için önemli olan da bu: Botanik'ten sonra ikinci kez bir dere yatağının park olarak düzenlendiğini görüyorsunuz. Jansen'in İncesu ve Bentderesi için istediği şey, vadiyi yapılaşmaya kapatıp yeşil bırakmak, burada küçük ölçekte gerçekleşmiş.

Parkın havuzları, çocuk bahçesi ve bir amfitiyatrosu var; Vikipedi'ye göre amfi bir dönem TRT programlarına ve pop konserlerine sahne oldu. Yürürken iki heykele bakın. Burhan Alkar'ın Seğmenler Anıtı, atlı ve bayraklı seğmenleri betimler; parkın adı da Ankara folklorunun bu simgesinden geliyor. İlhan Koman'ın 1992'de yerleştirilen bronz heykeli 2016'da çalındı, 2018'de yerine yenisi kondu. Heykellerin yeri parkta işaretli değil; alt girişten yukarı doğru çıkarken sorun.

Yamaç olduğu için üst girişten girip aşağı inmek daha rahat: Botanik'ten gelenler zaten yukarıdan iner. Aşağıda Atatürk Bulvarı'na çıkınca rota kuzeye, Kuğulu Park ve Kavaklıdere üzerinden Kızılay'a döner. Bu bölüm düz ve kaldırımlı; gölge az, yaz öğleni için şapka alın.

Kaynak: Vikipedi (Seğmenler Parkı).

Kızılay'dan Atatürk Bulvarı boyunca kuzeye yürüyünce Sıhhiye Meydanı'na varırsınız; M1 metronun Sıhhiye durağı bulvarın altında, park hemen yanında. Abdi İpekçi Parkı 1981'de açıldı; önceki adı Yenişehir Parkı'ydı ve gazeteci Abdi İpekçi'nin anısına yeniden adlandırıldı. Kaynaklar alanı 33 ile 37 bin metrekare arasında veriyor. Geniş çim, süs havuzu, çay bahçesi ve çocuk oyun alanı; kent merkezinin göbeğinde birkaç büyük yeşil alandan biri. Park 2023'te baştan düzenlendi; işletmesi belediyeye bağlı ANFA'da, içinde umumi tuvalet var.

Parkın simgesi Metin Yurdanur'un 1979 tarihli bronz Eller heykeli: gökyüzüne uzanan iki el. Vikipedi'ye göre heykel 1970'lerin sonunda belediyenin kamusal alan için başlattığı heykel uygulamalarının bir parçası; sanatçı çalışan, üreten ve yaratan elleri betimlediğini söylüyor. 2022'de heykelini 43 yıl sonra kendi eliyle iki günde elden geçirdi. Havuzun yanında durup ellere alttan bakmak için en iyi ışık sabah.

Bu park, Jansen'in yeşilyol düşüncesine rotadaki en yakın nokta. Burat'ın aktardığı 1932 planında Havuzbaşı'nı, yani bugünkü Kızılay'ı, İncesu Deresi'ne ve Fidanlık'a bağlayan bir yaya yeşilyolu vardı; Sıhhiye o yönde kalır. Yeşilyol yapılmadı, ama Kızılay'dan buraya ve buradan Kurtuluş'a yürüdüğünüzde aynı hattı adımlamış olursunuz. Hafta içi öğle saatinde park çevredeki çalışanlarla dolar; sessizlik için sabahı seçin.

Kaynak: Vikipedi (Abdi İpekçi Parkı; Eller heykeli); ANFA; Hürriyet; DergiPark (Burat).

Sıhhiye'den Kolej yönüne yürüyerek ya da Kızılay'dan Ankaray ile Kurtuluş durağına gelerek parka ulaşırsınız. Rotanın tarihsel ağırlık noktası burası. 1931'de kamulaştırılan alan, kentin ağaçlandırılması için fidan üreten bir fidanlık olarak kuruldu; Jansen'in 1932 planında yer alan dört parktan biri Fidanlık adıyla tam da bu yerdi. Yani bugün gezdiğiniz park, Jansen'in İncesu için istediği fidanlık ve vadi düzenlemesi fikrinin gerçekleşmiş halidir. Fidanlık 1961-63 arasında parka dönüştürüldü, 1980'de resmen park statüsü aldı; Haber Ankara 1994'te birinci derece doğal sit ilan edildiğini yazıyor.

Park 86 bin metrekare; ANFA'nın dökümüne göre 49 bin metrekare çim, 10 bin metrekare piknik alanı, 2 bin metrekare su yüzeyi. Vikipedi'nin altını çizdiği şey ağaçlar: Ankara'da az görülen pırnal meşeleri burada. 1981'de parkın içinde Türkiye'nin ilk yapay buz pisti, Atatürk Buz Pateni ve Spor Tesisleri, özel girişimle açıldı; kayak ve paten sporunun Ankara'daki başlangıcı bu pisttir. Pistin bugünkü çalışma düzeni için belediyenin sitesine bakın. Selim Turan'ın 1993'te yerleştirilen Sarı Kız heykeli de parkın içinde.

Gezerken fidanlık geçmişini hatırlatan düzeni fark edeceksiniz: sıralı, yaşlı ağaç kümeleri. Sabah erken koşucular, öğleden sonra piknikçiler; evlendirme dairesi hafta sonu parkı hareketlendirir. Buradan 50. Yıl Parkı'na Cebeci'de yokuş yukarı yürünür.

Kaynak: Vikipedi (Kurtuluş Parkı); Haber Ankara; ANFA; DergiPark (Burat).

Rota, Cebeci'de Ankara Üniversitesi Cebeci Kampüsü'nün üstündeki tepede, 50. Yıl Parkı'nda biter. Vikipedi parkın 1970'te açıldığını ve adını Cumhuriyet'in 50. yılından aldığını, 2009'da yenilenerek yeniden açıldığını yazıyor; belediye ve ANFA alanı 130 ile 135 bin metrekare arasında veriyor. Parkın bütün özelliği yüksekliği: kentin bu kadar geniş bir bölümünü tek bakışta gören başka bir belediye parkı yok. Büyükşehir Belediyesi 2013'te burayı başkentin seyir terası diye tanıtmış; dört seyir noktasına teleskop konmuş, en yüksek noktaya bir çay bahçesi kurulmuştu.

Tepede iki gölet, dereler ve üç kademeli bir şelale, açık hava tiyatrosu, çocuk oyun alanları, buz pateni pisti ve spor sahaları var. Parkın uzaktan bile tanınmasını sağlayan şey bayrak direği: kaynaklar boyunu 110 ile 120 metre arasında veriyor, Vikipedi Avrupa'nın en uzunu olduğunu yazıyor. Direğin dibinden Kale'ye, Anıtkabir'e ve Çankaya sırtlarına, yani sabah yola çıktığınız yamaçlara bakmak günü kapatır.

Gün batımını burada geçirin: batıya bakan seyir noktaları ışığı doğru alır, akşam aydınlatması park kapanmadan yanar. Kurtuluş'tan yürüyerek gelenler için yokuş dik ama kısa; tepeye çıkmak istemeyen Ankaray'ın son durağı Dikimevi'nden yaklaşabilir. Tesislerin saatleri değişiyor; buz pisti ve çay bahçesi için belediyeye bakın. Dönüşte Dikimevi'nden Ankaray ile Kızılay'a inersiniz.

Kaynak: Vikipedi (50. Yıl Parkı); Ankara Büyükşehir Belediyesi haberi; ANFA.