Cumhuriyet Bursası, Çekirge'deki Köşkten Merinos'un Fabrikasına

Müzeden çıkınca kendinizi Bursa'nın düzenlenmiş ilk büyük yeşil alanının içinde bulursunuz. Park 1955'te Belediye Başkanı Reşat Oyal'ın öncülüğünde Kültürpark adıyla açıldı; bugünkü düzeni 1958'de yapılan ulusal bir yarışmanın projesine dayanır ve 1985'te fuar alanı için açılan ikinci yarışmanın izleri de alanda okunur. Park 1999'da kurucusunun adını aldı ve Reşat Oyal Kültür Parkı oldu. Bursa'nın en eski parklarından biridir ve kent merkezindeki konumuyla şehrin nefes alanı sayılır. Kültür Portalı parka metro ve otobüslerin yanı sıra nostaljik trenle de ulaşıldığını yazar. Yaklaşık 393 bin metrekarelik alanın 143 bin metrekaresi yeşil dokudur; 61 türden beş bine yakın ağaç arasında sığla ve ginkgo gibi az rastlanan türler vardır. Bu durakta yapılacak ilk iş haritaya bakmadan gölü bulmaktır: parkın ortasındaki göl sandalla gezilebilir ve kıyısını dolaşan yol, parkın en gölgeli halkasıdır. Gölün çevresindeki çay bahçelerinden birinde oturup müzede gördüklerinizi sindirin; rotanın tek uzun molası burasıdır. Sabah geç saatte su yüzeyi rüzgarsızdır ve ağaçların yansıması fotoğraf için en temiz hali verir.

Göl halkasını bitirince anıt ağaçları arayın. Parkta tescilli anıt ağaç olarak iki manolya, bir Uludağ göknarı ve Tarihi Yağcılar Çınarı diye anılan bir çınar bulunur; çınar, gövdesinin kalınlığıyla uzaktan kendini belli eder. Manolyalar ilkbahar sonunda çiçek açar, o mevsimde parkın kokusu değişir. Açık Hava Tiyatrosu parkın kültür hayatının kalbidir: 1963'te başlayan Uluslararası Bursa Festivali ilk yılından beri bu parkta yapılır ve yaz akşamlarında sahne burada kurulur. Gündüz sahne boşken basamaklara oturmak serbesttir ve amfinin eğimi parkın ağaç çatısını yukarıdan görmenizi sağlar. Parkın öbür yapıları, belediye konservatuvarı ile nikah salonu, hafta sonları canlıdır; bir düğün alayına denk gelirseniz park bir anda şehrin oturma odasına dönüşür. Lunapark parkın bir köşesinde ayrı durur, bu rotada hedef değildir ama çocuklu geziyorsanız yarım saat ayrılabilir. Etkinlik takvimi ve festival programı için Bursa Büyükşehir Belediyesi'nin duyurularına bakın; tarih ve saat mevsime göre değişir.

Durağı parkın doğu tarafına doğru yürüyerek bitirin. Parkın doğusundaki alan uzun yıllar Bursa Atatürk Stadyumu'ydu; 1950'de açılan stadyum 2016'da yıkıldı ve yerine 5 Haziran 2020'de açılan Bursa Millet Bahçesi kuruldu. Çekirge Caddesi ile Stat Caddesi'nin kesiştiği köşedeki bu bahçe parkın bitişiğindedir; dairesel planlı kıraathanesi, 2020 sonbaharında açılan kütüphanesi ve Koreli sanatçı Young-ho Yoo'nun Dünya Aynası diye bilinen heykeli kısa bir sapmaya değer. Bahçe açıldığında 42 dönümdü; bitişiğindeki spor salonu ve yüzme havuzu yıkılınca 18 dönüm daha eklendi. Kütüphane 1.700 metrekare kullanım alanı ve 500 kişilik oturma yeriyle sıcak bir öğle saatinde serin bir mola verir. Bahçenin yüzeyinin altında otopark vardır; araçla gelenler için en pratik park yeri burasıdır. Parkın bu ucu aynı zamanda raylı sisteme bağlandığınız yerdir: T1 tramvayının Kültürpark-Millet Bahçesi durağı ile BursaRay'in Kültürpark istasyonu buradadır. Dördüncü durağa yürümek isteyenler Stat Caddesi yönünde doğuya devam eder; yorulanlar BursaRay'le bir sonraki istasyon olan Merinos'a tek durakta geçer.

Kaynak: Vikipedi, Reşat Oyal Kültür Parkı; Kültür Portalı, Kültürpark; Vikipedi, Bursa Millet Bahçesi.

Merinos'a hangi yoldan gelirseniz gelin, ilk işaret fabrika bacasıdır; BursaRay'in Merinos istasyonundan ya da T1'in Çarşamba/Merinos durağından çıkınca ona doğru yürüyün. Buraya adım atmadan önce ölçeği kavrayın: Sümerbank'ın yünlü dokuma fabrikası için temel 28 Kasım 1935'te atıldı, inşaatı Nuri Demirağ üstlendi ve fabrika 2 Şubat 1938'de açıldı. Atatürk, Bursa'ya on yedinci ve son gelişi olan o gün açılışı kurdele kesmek yerine Sümerbank Genel Müdürü Nurullah Esat Sümer'in verdiği altın anahtarla yaptı. Fabrika 16.140 eğirme iğiyle üretime başladı, altmış altı yıl çalıştı ve bu sürede toplam 17.500 kişiye iş verdi; tenis kortu, yüzme havuzu, sinema ve kreşiyle kendi başına bir mahalleydi. Fabrikanın adı ince uzun yünüyle tanınan koyun ırkından gelir; Sümerbank'ın pamuk ve yün dokumaya öncelik verdiği yıllarda Bursa'ya düşen pay yün oldu. 1960'lı yıllarda fabrika Bursa ekonomisine en çok katkı veren kuruluşlardan biriydi ve kadınların en çok çalıştığı işyeriydi. 14 Kasım 2000'de Özelleştirme Yüksek Kurulu araziyi eğitim, kültür, sanat ve spor amaçlı kullanılmak üzere belediyeye bedelsiz devretmeye karar verdi. Üretim 2004'te durdu, arazi Bursa Büyükşehir Belediyesi'ne geçti ve 2006 ile 2008 arasındaki dönüşümle 252.500 metrekarelik Merinos Parkı 2008'de açıldı. Kaynaklar fabrika arazisini 262 bin ile 315 bin metrekare arasında verir; parkın dışında kalan bölüm kongre merkezi ve otoparklardır.

Durağı parkla başlatın. 81 türden yaklaşık 2.500 ağaç ve 11.600 bitki arasında iki kilometrelik yürüyüş yolu, üç kilometrelik koşu yolu ve beş kilometrelik bisiklet yolu dolanır; yapay gölet ile süs havuzları parkın merkezindedir ve çimen parterleri oturmak için en rahat yerdir. Parkın içindeki iki yapı eski fabrikanın gövdesidir: restore edilen fabrika binası ile mimar Cafer Bozkurt'un tasarladığı yeni kongre binası 6 Haziran 2010'da Atatürk Kongre Kültür Merkezi adıyla açıldı. Büyük salonları Osmangazi ve Orhangazi adını taşır, ilki 1.659, ikincisi 813 koltukludur; Bursa Bölge Devlet Senfoni Orkestrası'nın konserleri burada verilir ve program için merkezin sitesine bakın. Yerleşke 2007'de Tarihi Kentler Birliği Başarı Ödülü'nü, 2010'da bir uluslararası mimarlık ödülünü aldı; fabrika gövdesinin yıkılmadan yeniden kullanılması bu ödüllerin gerekçesidir. İki binanın arasındaki geniş hol sergi alanı olarak kullanılır; kapıları açıksa içeri girip tuğla duvarlarla çelik makasların nasıl bir arada tutulduğuna bakın.

Asıl hedefiniz Merinos Tekstil Sanayi Müzesi'dir; kongre merkezinin doğu kapısından girilir ve 14 Ekim 2011'de açılmıştır. Sergi, ham yünden konfeksiyona giden üretim sürecini dört salonda anlatır: elyaf, iplik, dokuma, boya ve terbiye. Makineler ziyaretçinin aralarında yürüyebileceği bir aks boyunca dizilmiştir; laboratuvar bölümünde iplik ve kumaş testlerinde kullanılan cihazlar, 2013'te eklenen ipekçilik bölümünde ise mancınık makinesi ve ipek tezgahları durur. En dokunaklı bölüm sosyal boyut köşesidir: fabrikada çalışanların sakladığı yaka kartları, iş kıyafetleri ve fotoğraflar, burada yaşamış bir topluluğun hafızasıdır. Müze pazartesi kapalıdır; rehberli tur rezervasyon ister, bireysel ziyaretçiler danışmadan sesli rehber alabilir, güncel koşulları Bursa Müzeler Müdürlüğü'nün sitesinden kontrol edin. Binada asansör ve rampa vardır, bütün katlara tekerlekli sandalyeyle ulaşılır. Vaktiniz kalırsa parkın kuzey kapısındaki eski elektrik santrali, 7 Eylül 2012'de açılan Merinos Enerji Müzesi'dir; 3.200 metrekarelik binada 1938'de Almanya'dan getirtilen buhar kazanları, türbinler ve su pompaları yürüyüş yollarıyla gezilir. Bu yazı hazırlanırken Enerji Müzesi restorasyon nedeniyle kapalıydı; gitmeden önce durumunu doğrulayın. Aynı yerleşkede 2014'te açılan Bursa Göç Tarihi Müzesi de vardır, ayrı bir ziyaretin konusudur. Rotayı bacanın dibinde bitirin; dönüş için BursaRay'in Merinos istasyonu ile T1 tramvayının Çarşamba/Merinos durağı birkaç adım ötededir.

Kaynak: Merinos AKKM tarihçesi; Bursa Müzeler Müdürlüğü, Merinos Tekstil Sanayi Müzesi ve Enerji Müzesi; Vikipedi, Merinos Parkı.