
Bitlis'in Taşından Gölüne
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Bitlis, taşıyla anlatılabilecek nadir şehirlerden biridir. İl kültür ve turizm müdürlüğü, ildeki camilerde yöreye özgü kızıl kesme taşın kullanıldığını, medreselerin yapı malzemesinin de Bitlis'in ünlü kesme taşı olduğunu yazar. Bu rota, o taşın izini şehir merkezinden Van Gölü kıyısındaki Ahlat'a kadar sürer ve yol boyunca bölgenin volkanik zeminine de bakar.
İlk durak, çarşının hemen üstünde yalçın bir kaya bloğuna oturan Bitlis Kalesi'dir. Kalenin içi gezilemez; buradaki iş, kayaya, mazgallara ve tepeden açılan manzaraya çevreden bakmaktır. Kaynaklarda kalenin kuruluşu Büyük İskender'in komutanlarından Badlis'e bağlanır; bu anlatı kaynaklarda aktarıldığı biçimiyle kalır.
İkinci durak, şehir merkezindeki Bitlis Ulu Camii'dir. Dikdörtgen planı, sivri kemerlere oturan tonozları ve ayrı bir kule gibi yükselen minaresiyle yapı, kesme taşın mimarideki kullanımını yakından gösterir. Yapım tarihi kaynaklarda farklı verildiği için metinde temkinli bir dil kullanılır, ziyaret adabı da hatırlatılır.
Üçüncü durak, şehrin dışına, Van Gölü'nün batısındaki Nemrut Krater Gölü'ne uzanır. Burada yeni bir yapı değil, taşın ve bölgenin volkanik kökenine açılan geniş bir pencere vardır. Tatvan Kaymakamlığı sayfası, dağın andezit ve bazaltlardan oluştuğunu yazar. Bu bilgi, rotanın taş çizgisini jeolojik arka planla birleştirir; kaynaklar Bitlis'in kızıl taşını doğrudan bu dağa bağlamaz ve rota da böyle bir iddiada bulunmaz.
Son durak, Ahlat'taki İskender Paşa Camii'dir. Osmanlı döneminde yapılan Sahil Kalesi'nin içinde, meyilli bir arazide duran yapı, kahverengi Ahlat andezit taşından sade cepheleri ve tek kubbeli kare planıyla rotayı kapatır. Böylece gün, kızıl kesme taştan kahverengi andezite uzanan bir karşılaştırmayla sona erer.
Sıra coğrafyaya uygundur: önce il merkezindeki iki yapı yürüyerek gezilir, ardından araçla göl ve dağ tarafına, en sonda Van Gölü kıyısına geçilir. Duraklar arasındaki mesafe ve süre için kaynaklarda güvenilir rakam bulunmadığından yazılmadı; yol ve hava durumunu yola çıkmadan yetkili kurumlardan öğrenin. Duraklardaki süreler tahmini değil, makul ziyaret süreleridir. Camilerde ibadet saatlerini gözetin, sessiz ve düzgün kıyafetle girin. Nemrut Krater Gölü için erişim, mevsim ve güvenlik bilgilerini ilgili kaymakamlık ve valilikten alın. Bu rota, aynı iki durağı paylaşan doğa odaklı Ahlat ve Süphan rotasından farklı olarak yapı malzemesine ve mimariye bakar.
Süre: tam gün. En iyi zaman: Kale ve camiler için aydınlık saatler, krater için yolun ve havanın açık olduğu günler uygundur.. Ulaşım: Bitlis il merkezindeki iki durak yürüyerek bağlanır; Nemrut ve Ahlat için araç gerekir. Sefer ve yol durumu için valilik ve belediye duyurularına bakın.
Kaynaklar
- Kültür Portalı, Bitlis Kalesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/bitlis/gezilecekyer/bitlis-kalesi
- Bitlis İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kaleler, https://bitlis.ktb.gov.tr/TR-56225/kaleler.html
- Kültür Portalı, Ulu Cami envanteri, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/bitlis/kulturenvanteri/ulu-cam246283
- Bitlis İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Camii ve Kümbetler, https://bitlis.ktb.gov.tr/TR-56226/camii-ve-kumbetler.html
- Kültür Portalı, İskender Paşa Camii, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/bitlis/gezilecekyer/skender-pasa-camii--ahlat
- Tatvan Kaymakamlığı, Nemrut Krateri, https://www.tatvan.gov.tr/nemrut-krateri
- Bitlis İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Medreseler, https://bitlis.ktb.gov.tr/TR-56227/medreseler.html
Rota Durakları

Bitlis Kalesi
Rotaya çarşının üstünde yükselen kayalık tepeye bakarak başlayın. Kale, il merkezindeki çarşının hemen dik yamacında yer alır ve şehrin hangi eşikte kurulduğunu en iyi buradan anlarsınız. Kültür Portalı'ndaki anlatıya göre yapı, Bitlis suyunun kollarından iki derenin birleştiği yerde, yalçın bir kaya bloğunun üzerindedir. Önce biraz geri çekilip kayanın bütününü görmeye çalışın, çünkü yapıyı kayadan ayırmak mümkün değildir. Kaynaklarda kalenin milattan önce 312 yılında Büyük İskender'in komutanlarından Badlis tarafından yaptırıldığı anlatılır. Şehrin adının da bu addan geldiği aktarılır. Bu kuruluş hikayesi kaynaklarda anlatıldığı biçimiyle kalıyor, yapının bugünkü görünümü ise sonraki onarımların sonucudur. Önemli bir uyarı yapalım, il kültür ve turizm müdürlüğüne göre kalenin içini gezmek mümkün değildir. Bu yüzden bu durak bir iç mekan gezisi değil, çevreden ve tepeden bakma durağıdır. Aynı sayfa tepede panoramik, olağanüstü güzellikte bir manzara bulunduğunu da yazar. Tepeye yaklaşırken yerel işaretlere ve yetkililerin uyarılarına uyun. Kaya doğudan batıya doğru uzanan müstahkem bir mevki olarak tarif edilir. Kaynaktaki rakamlara göre çevresi 2800 metre, yüksekliği 56 metre ve genişliği 7 metredir. Bunlar kaynaktaki aktarılmış değerlerdir, siz gözle okuyun. Duvar hattında mazgallara bakın, çünkü çepeçevre 670 mazgalla tahkim edildiği belirtilir. Açık mazgalların altında birer de kapalı mazgal deliği bulunduğu yazılır. Tepe zaten sarp olduğu için çevresinde savunma hendeği yoktur. Gözetleme kuleleri ile erzak ve cephane dolu mağaralar kaynaklarda anılır, ancak bunları aramak yerine kaya yüzeyini ve duvarın kayayla birleştiği çizgiyi izleyin. Kaynaklara göre kalenin üstünde bir han sarayı, üç yüz ev, bir han, bir cami ile minaresi, ayrıca üç kat demir kapılı bir çarşı ve bir bedesten bulunuyordu. Bugün yalnızca kale mevcuttur ve zaman zaman yapılan onarımlarla görünüşünü yitirmemiştir. Dideban Tepesi üzerinde ayrıca bir kule bulunduğu bilinir. Bu kulenin yalnızca kalıntıları vardır ve eskiden kaleye işaret veren bir gözetleme yeri olduğu tahmin edilir. Fotoğraf için sabah ve akşamüstü yan ışığı bekleyin, çünkü o saatlerde kaya dokusu daha belirgin görünür. Kalenin kayıtlı adresi Zeydan Mahallesi'ndeki Nurullah Eren Caddesi'dir. Çarşı çevresinde yürürken kısa duraklar vererek kayaya farklı noktalardan bakın. Bir sonraki durak olan Ulu Camii de şehir merkezindedir; yolu yerinde sorarak ve işaretlere bakarak yürüyün.
Kaynak: Kültür Portalı ve Bitlis İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.

Bitlis Ulu Camii
Kaleden sonra şehir merkezinde Gazibey Mahallesi'ndeki Ulu Camii'ne geçin. Bu durak mimariye bakmak içindir ve kızıl kesme taşın bir yapıda nasıl okunduğunu görmek için iyi bir fırsattır. Kültür Portalı envanterine göre cami dikdörtgen planlıdır. Envanter, kitabesine göre hicri 545, yani 1150 yılında Ebul Muzaffer Muhammed tarafından yaptırıldığını yazar. İl kültür ve turizm müdürlüğü ise yapının ne zaman yapıldığının bilinmediğini, kitabesine göre 1150'de onarıldığını belirtir. Bu yüzden camiyi temkinle on ikinci yüzyıla tarihleyin ve kesin bir yıl söylemeyin. Müdürlük, Bitlis camilerinde yöreye özgü kızıl kesme taşın yapı malzemesi olarak kullanıldığını yazar. Önce dış yüzeye yaklaşıp taşın rengine ve derzlerin düzenine bakın. Dış görünüşteki en dikkat çekici özellikler, kıble tarafındaki konik külahlı dış örtü ile camiden ayrı bir kule gibi yükselen minaredir. Minareye avludan bakın ve yukarıdan aşağıya okuyun. Kare planlı yüksek bir kaide üzerinde yükselir ve köşeleri kesilerek sekizgen bir kuşağa geçilir. Bu kuşaklar burulmuş halat biçiminde işlenmiştir. Küçük pabuç kısmının üzerindeki silindirik gövde, eşit aralıklı iki profilli kuşakla bölünür. Şerefenin altı birbirini izleyen yuvarlak profillerle genişler ve üst iki sıra zikzak hatlarla süslenir. Minare küçük bir kubbeyle kapanır. Minarenin yapım tarihi kaynaklarda farklı verilir; müdürlük 1492 der, envanter ise pabuç altındaki kemerli kapının üstündeki kitabenin hicri 1062 yılını verdiğini yazar. Müdürlük, restorasyonlar sonucunda minarenin asıl özelliğinden uzak, daha basit bir görünüme büründüğünü de not eder. Camiye kuzeyden açılan kapıyla girilir. Ziyaret adabına uyun, sessiz ve düzgün kıyafetle girin, ayakkabıları çıkarın ve ibadet edenleri rahatsız etmeyin. Müdürlüğe göre cami ibadet saatleri dışında sürekli ziyarete açıktır. İçeride mekan, kıble duvarına paralel üç sahına ayrılır. Her sahın, haçvari payelere oturan sivri kemerlerle beş bölüme bölündüğü anlatılır. Doğu-batı doğrultusunda tonozlarla örtülü mekanda tonozlar, payeler üzerindeki sivri kemerlerle desteklenir. Başınızı kaldırıp kemer ve tonoz ritmini birkaç dakika izleyin. Mihrap doğu duvarına yakındır ve yarım silindirik bir niş biçimindedir. Mihrabın süslemesi yoktur, dolayısıyla gözünüz yapının sade taş yüzeyinde dinlenir. Kitabe avlunun kuzeydoğusunda yer alır ve fotoğraf için avlu iyi bir noktadır. Envanterde bakımından sorumlu kuruluş olarak Vakıflar Bölge Müdürlüğü görünür. Bir sonraki durak için şehirden ayrılıp Nemrut yönüne araçla geçeceksiniz; yol ve hava bilgisini önceden öğrenin.
Kaynak: Kültür Portalı Ulu Cami envanteri ve Bitlis İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
Nemrut Krater Gölü
~1 sa 30 dk buradaBu durak, rotanın taş çizgisini jeolojik arka planla birleştiren duraktır. Nemrut, Bitlis ilinde ve Van Gölü'nün batısında yer alan volkanik bir dağdır. Tatvan Kaymakamlığı sayfası dağı, tabakalı volkanlar sınıfından bir stratovolkan olarak tanıtır. Dağın tepesindeki kraterde Nemrut Gölü bulunur. Bu yüzden durağın adı, bir yapı değil bir göl ve çevresidir. Yola çıkmadan önce erişim, mevsim ve güvenlik bilgisini valilik ve kaymakamlık gibi yetkili kurumlardan öğrenin. Bu metin bir yol tarifi vermez, çünkü kaynaklarda güvenilir bir mesafe ve süre bulunmamaktadır. Kaymakamlık sayfasına göre kraterin çevresinde çeşitli tepeler yükselir. En yüksek tepe Sivritepe olup 2935 metredir. Doğu Nemrut Tepesi 2625 metre, güneydeki Tursuktepe 2828 metre ve batıdaki Nemrut Dağı Tepesi 2801 metre olarak verilir. Krater kenarına geldiğinizde bu tepelerin oluşturduğu çemberi gözle tarayın. Aynı sayfa, dağın üst bölümünün şiddetli patlamalarla eski sivriliğini yitirip genişlediğini ve bir krater oluşturduğunu anlatır. Yanardağın genellikle andezit ve bazaltlardan meydana geldiği yazılır. İşte bu noktada taş çizgisine dönebiliriz. Ahlat'ın İskender Paşa Camii'nin cephelerinde kahverengi andezit kullanıldığı kültür portalında geçer. Kaynaklar bu yapı taşını Nemrut'a bağlamaz, biz de böyle bir iddiada bulunmuyoruz. Yalnızca bölgenin volkanik karakterini, taşa bakışınıza bir arka plan olarak taşıyoruz. Aynı sayfada daha genç bazalt akıntılarının Bitlis vadisini izleyerek güneye aktığı da yazar. Yani sabah kaleye bakarken gördüğünüz vadi, bu dağın hikayesinin de bir parçasıdır. Çevrenin bitki örtüsünün oldukça fakir olduğu söylenir, dolayısıyla manzara sade ve açıktır. Kaymakamlık sayfasında Van Gölü, Muş Ovası, Nazik Gölü ve Bitlis Vadisi arasında bir konumdan söz edilir. Havanın açık olduğu bir anda bu çerçeveyi gözünüzde canlandırmaya çalışın. Rüzgara ve hızla değişen havaya karşı rüzgarlık ve yeterli su almak makul bir hazırlıktır. Krater gölünün kıyısında uzun bir süre durup suyun rengine ve çevre yamaçların dokusuna bakın. Fotoğraf için geniş açılı bir bakış, kraterin çember biçimini göstermeye en uygun olanıdır. Bu duraktan sonra Van Gölü kıyısındaki Ahlat'a doğru araçla yola çıkacaksınız. Yolculuk sırasında gün ışığını ve dönüş saatini hesaba katın.
Kaynak: Tatvan Kaymakamlığı, Nemrut Krateri.

İskender Paşa Camii
Rotanın son durağı, Ahlat'taki İskender Paşa Camii'dir ve burada bakışı yapı malzemesinden mimariye çevireceğiz. Kültür Portalı'na göre cami, Osmanlı döneminde yapılan Sahil Kalesi'nin içinde, meyilli bir arazide yer alır. İl müdürlüğü sayfasında Ahlat Sahil Kalesi için Urartular dönemine ait olduğu, 1556 yılında Kanuni Süleyman tarafından yeniden yaptırıldığı ve günümüzde kalenin içinde yapı kalıntılarına rastlanabildiği yazılır. Kayıtlı adres, İki Kubbe Mahallesi'ndeki Kale 4 Caddesi'dir. Camiye yaklaşırken arazinin eğimine dikkat edin, çünkü yapı düz bir zemin üzerinde değildir. Portal, burayı Ahlat'ta Osmanlı döneminde yapılmış ilk cami olarak anlatır. Yapım tarihi kaynaklarda farklıdır. Portal kitabesine göre 1564-65 yılını verir, il müdürlüğü ise hicri 992, yani 1584 der. Bu yüzden metinde on altıncı yüzyıl demek en güvenli yoldur. Yapıyı yaptıran Van Beylerbeyi İskender Paşa olarak anılır ve onun bölgenin imarında büyük rolü olduğu yazılır. Müdürlük, yapının muhtemelen Mimar Sinan'a yaptırıldığını belirtir, ancak bu atıf kesin değildir. Cami, bir hamamla birlikte bir külliye olarak anlatılır. Dış cephelere gelin ve rengine bakın, çünkü cepheler sade biçimde kahverengi Ahlat andezit taşından yapılmıştır. Bu sabahki kızıl kesme taşın ardından, malzeme farkını burada gözle karşılaştırın. Cephelerdeki pencerelerin her biri sivri kemerli bir alınlığa sahiptir. Pencereleri sırayla izleyerek cephenin ritmini okuyun. Harim kare planlıdır. İbadet mekanını köşelerden tromplarla geçilen tek bir kubbe örter. Kubbe dıştan sekizgen bir kasnak üzerine oturur. Dışarıdan kubbeye ve kasnağa bakıp bu geçişi anlamaya çalışın. İçeride beden duvarındaki pencereler sivri kemerli niş içine alınmıştır ve dikdörtgen açıklıklıdır. Portal, yapının bölgede yapılan Osmanlı camilerinin öncüsü olduğunu ve klasik tek kubbeli plan şemasının taşradaki önemli bir uygulaması olduğunu yazar. Cami bugün ibadete açıktır. Ziyaret adabına uyun, ibadet saatlerinde ibadet edenleri rahatsız etmeyin ve sessiz davranın. Müdürlüğe göre ibadet saatleri dışında sürekli ziyarete açıktır. Fotoğraf için kale duvarlarını ve kubbeyi aynı karede toplayan bir açı arayın. Güncel erişim ve ziyaret bilgisi için resmi kaynaklara bakın.
Kaynak: Kültür Portalı İskender Paşa Camii ve Bitlis İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
Yorumlar
Yükleniyor...
