Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Amasya'da Yeşilırmak Kıyısında Yürüyüş
Kültürel4 Durak

Amasya'da Yeşilırmak Kıyısında Yürüyüş

34
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Bu rota, Yeşilırmak vadisinin iki yakasını tek bir yarım günlük yürüyüşte birleştirir. Amasya, kıyı Karadeniz ile Anadolu'nun öteki bölgelerini bağlayan yolların kavşağında, Yeşilırmak'ın oluşturduğu derin bir vadiye kurulmuştur; kentin hikayesi de bu vadinin iki yakasında okunur. Rota, güney yakadaki Amasya Müzesi ile başlar. Çünkü müze, sonraki duraklarda karşılaşacağınız tabakaları, yani Kalkolitik Çağ'dan Osmanlı dönemine uzanan zamanı önceden tanıtır; bahçesindeki taş eserler ise Hitit'ten Osmanlı'ya uzanan bir çizgi sunar.

Müzeden sonra nehri geçip kuzey yakaya, Harşena Dağı'nın eteğine gelinir. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'ne göre vadinin kuzeyinde yükselen 272 metrelik kireçtaşı kütlesi Harşena Dağı olarak bilinir. Aynı kaynak, Helenistik dönem surlarının, MÖ 1. yüzyıla tarihlenen anıtsal sarnıçların ve Yalıboyu Evleri'nin bu alanın parçaları olduğunu belirtir. Rotanın kuzey yakadaki bölümü bu bütünün içinden geçer. Burada Hatuniye Mahallesi'ndeki tren hattından başlayan merdivenlerle Kral Kaya Mezarları'na çıkılır. Pontus krallarının başkent döneminden kalan bu anıtsal kaya yapıları, rotanın en çok çaba isteyen ve en çok karşılık veren durağıdır; bu yüzden yürüyüşün ortasına, adımlar henüz tazeyken yerleştirilmiştir. Mezarlar, Amasya Kalesi ile birlikte 2015'te UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınmıştır.

Yamaçtan inince nehir kenarında, tarihi sur duvarlarının üzerine oturan Yalıboyu Evleri başlar. Ahşap çatkı arası kerpiç dolgulu bu evler çoğunlukla 19. yüzyıla aittir ve 1992'de koruma altına alınmıştır. Böylece rota, antik kaya mimarisinden sivil Osmanlı mimarisine yürüyerek geçmenizi sağlar. Son olarak güney yakaya dönülür ve 1308-1309 tarihli Amasya Darüşşifası'na varılır; bugün Sabuncuoğlu Tıp ve Cerrahi Tarihi Müzesi olarak anılan yapı, İlhanlı dönemi taş işçiliğiyle rotayı kapatır.

Sıralamanın mantığı basittir. Önce kapalı mekan ve bağlam, sonra yamaç ve manzara, ardından kıyı dokusu, en sonda yeniden sakin bir iç mekan gelir. Yürüyüş yaya yapılır; duraklar arasındaki mesafeleri harita uygulamasından kontrol edin. Önerilen süreler müzede 75, Kral Kaya'da 60, Yalıboyu'nda 45 ve darüşşifada 45 dakikadır.

Pratik notlar da önemlidir. Müzenin öğle arasında ziyarete kapalı olduğu resmi sayfada belirtilir; ziyaret saatlerini resmi sayfadan kontrol edin. Amasya Kalesi'nde kazı sürdüğü için kale çevresindeki bazı bölümler kapalı olabilir. Merdivenli yamaç için sağlam tabanlı ayakkabı gerekir. Sıcak aylarda sabah erken başlayıp yamaç bölümünü öğleden önce bitirmek iyi bir yöntemdir.

Süre: yarım gün. En iyi zaman: Merdivenli yamaç ve açık hava durakları nedeniyle ilkbahar ve sonbaharın ılık günlerinde, sabah erken başlamak en rahatıdır.. Ulaşım: Rota baştan sona yayadır; kent merkezinde duraklar nehir boyunca sıralanır. Kent içi toplu taşıma hatları için belediyenin ulaşım sayfasına bakın.

Kaynaklar

Amasya Merkez, Amasya
Kültürel
4 Durak
Mekanlarda ~3 sa 45 dk
Yürüyüş ~1,2 km · 21 dk
Toplam ~4 sa 6 dk
6 Kasım 2026

Rota Durakları

1
Amasya Müzesi

Amasya Müzesi

~1 sa 15 dk burada
Üçler, Mustafa Kemal Paşa Caddesi No:91, Amasya Merkez

Rotanın ilk durağı Amasya Müzesi'dir ve yürüyüşe burada, bahçenin içinde başlamak mantıklıdır. Müze, kent merkezinde Yeşilırmak'ın Kral Kaya Mezarları'na göre karşı yakasında yer alır. Valiliğin müze sayfasına göre kurum, az sayıda arkeolojik eser ve mumyanın bir araya getirilmesiyle depo olarak kuruldu. Kuruluş yılı kaynaklarda farklı verilir; bu yüzden 1920'ler demek en güvenli ifadedir. Eserler çoğalınca koleksiyon önce başka bir tarihi yapıya taşındı, 22 Mart 1977'de ise bugünkü binaya geçti. Müze 14 Haziran 1980'de ziyarete açıldı.

Koleksiyon Kalkolitik Çağ'dan Osmanlı dönemine uzanır. Valiliğin sayfası arkeolojik ve etnografik eserlerin yanında sikke, mühür, el yazması ve mumya gruplarını sayar. Aynı sayfada toplam eser sayısı yirmi üç binin üzerinde verilir. Salonlara geçmeden önce bahçeyi dolaşmak, ardından içeri dönmek iyi bir sıradır. Açık hava teşhiri binanın batısındaki bahçededir. Burada Hitit, Helenistik, Roma, Bizans, İlhanlı, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait taş eserler sergilenir. Taşların üzerindeki yazı, kabartma ve süsleme ayrıntılarını görmek için yan ışıkta, yani sabah ya da öğleden sonra gelmek yararlıdır. Her taşın yanındaki dönem etiketini okuyarak birbirini izleyen uygarlıkları ayırt etmeyi deneyin.

Amasya'nın yol kavşağında bulunması, bu çeşitliliğin nedenlerinden biridir. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'ne göre Harşena Dağı'nın güney yamacı Erken Tunç Çağı'ndan Osmanlı'nın sonuna kadar onlarca uygarlıkça iskan edilmiştir. Müzeyi bu yüzden kentin hafıza odası gibi okuyabilirsiniz. Bahçedeki ayrı bir yapıda sekiz mumyadan oluşan bir koleksiyon korunur; valilik sayfası bunların 14. yüzyılda İlhanlı yönetimi döneminde görev yapmış kişilere ait olduğunu belirtir. Fotoğraf kuralları için giriş görevlilerine sorun.

İç salonlarda sikke, mühür ve el yazması vitrinleri küçük ama dikkat isteyen nesneler barındırır; burada acele etmeyin. Etnografik eserler yöre yaşamına ait nesneleri bir araya getirir ve kıyıdaki evleri gezmeden önce iyi bir hazırlıktır. Salonları kronolojik sırayla izlemek, birazdan göreceğiniz Pontus yapılarını zaman içinde konumlandırmanıza yardım eder. Müzenin öğle arasında ziyarete kapalı olduğu resmi sayfada belirtilir; ziyaret saatlerini resmi sayfadan kontrol edin. Giriş ücreti ve kart geçerliliği gibi bilgiler değişebilir; güncel bilgiyi resmi siteden alın.

Müze birimleri arasında Kral Kaya Mezarları Ören Yeri de sayılır. Bu yüzden rotanın ikinci durağı müzenin konusunun doğal uzantısıdır. Müzeden çıkınca nehri geçip kuzey yakaya yönelin. Mesafeyi harita uygulamasından kontrol edin ve çantanızda su bulundurun. Bir sonraki durak merdivenli bir çıkış içerir, bu yüzden bahçede yürürken ayrıntılara bakmak için yavaşlayın ama zamanı da gözetin.

Kaynak: Amasya Valiliği, Amasya Müzesi.

Amasya Müzesi, Yeşilırmak'ın güney kıyısında, Mustafa Kemal Paşa Caddesi üzerindeki modern binasında hizmet verir. Müzenin geçmişi, 1925 yılında kurulan bir müze deposuna dayanır. Resmi kaynaklarda kuruluş yılı konusunda küçük farklar bulunduğundan, müzenin kuruluşu için "1920'lerde" demek en güvenlisidir. İlk depo, II. Bayezid Külliyesi'ne ait medrese binasının iki odasında az sayıda arkeolojik eserle başlamıştır. Eserler çoğalınca koleksiyon 1962 yılında Gök Medrese'ye taşınmış, bugünkü binaya ise 1977 yılında geçilmiştir. Yeniden düzenlenen müze 14 Haziran 1980 tarihinde ziyarete açılmıştır. Valilik sayfasına göre koleksiyon bugün 23 binin üzerinde eser içerir ve arkeolojik, etnografik eserlerle sikke, mühür ve el yazmalarından oluşur. Kültür Portalı'ndaki tanıtım, Geç Neolitik ve Erken Kalkolitik çağlardan başlayıp Osmanlı dönemine uzanan zengin bir kronoloji sunar. Bu dizide Tunç Çağı, Hitit, Urartu, Frig, İskit, Pers, Helenistik, Roma, Bizans ve Selçuklu dönemleri de yer alır. Kaynaklar farklı sayıda uygarlık anar; bu nedenle toplam sayıyı değil, zaman aralığını aklınızda tutun. Müze, Hazeranlar Konağı ve Kral Kaya Mezarları Örenyeri ile birlikte üç birimli bir yapı olarak anılır. Hazeranlar Konağı resmi sayfada kapalı görünür, bu yüzden gezi planına eklemeyin. Kral Kaya Mezarları ise şehrin ayrı bir durağıdır ve ziyaret öncesi güncel durumu sorulmalıdır. Müzenin en çok anılan eseri, Hitit Fırtına Tanrısı Teşup'un bronz heykelciğidir. Heykelcik 1962 yılında Doğantepe köyündeki Mesken Höyük'te, yüzeyden dört metre derinlikte bulunmuştur. Yüksekliği 21,5 santimetre, ağırlığı 1340 gramdır ve döküm tekniğiyle yapılmıştır. Kol ve bacak bölümleri ile etek kısmından aşağısı günümüze ulaşmamıştır. Tanrının başında konik, sivri bir başlık vardır; yüzü kalın kaşlı, badem gözlü ve hafif gülümseyen bir ifade taşır. Göz çukurları bugün boştur, ancak orijinalinde lapis lazuli gibi değerli taşlarla doldurulduğu düşünülmektedir. Eser, Doğantepe'nin antik adı olan Hakmiş ile ilişkilendirilir ve özel bir vitrinde sergilenir. Bir diğer dikkat çekici eser, Yavru köyü Küpderesi mevkiindeki 2013 kurtarma kazısında çıkan Elmalı Mozaik'tir. Mozaiğin bulunduğu yapının Roma döneminde kırsal bir villa olarak kurulduğu anlaşılmıştır. Müze, bu mozaiği Amasya misket elmasının yaklaşık 1700 yıl önce de tanınmış olduğunu göstermesi bakımından önemli sayar. Aktarla Lahdi ise krem renkli kireç taşından, tekne ve kapaktan oluşan bir antik çağ lahdidir. Teknenin yüzeyleri mitolojik figür ve sahnelerle bezenmiş, kapak semerdam biçiminde ve üçgen alınlıklı yapılmıştır. Dar yüzlerden birinde, bir kantharostan meyve yiyen iki kuş kabartması görülür. Pencere kanatları da müzenin ayrı bir hazinesidir; 1486 tarihli II. Bayezid Camii'nden 2000 yılında müzeye getirilmiştir. Her kanat 208 santimetreye 67 santimetre ölçüsündedir ve üçer panodan oluşur. Orta panodaki Kayı Boyu damgası, Kültür Portalı'nda ayrıntılı ölçüleriyle tanıtılan ahşap bir işçilik örneğidir. Osmanlı dönemine ait mermer bir güneş saati de koleksiyonun sevimli parçalarından biridir. Müze binasının batısındaki bahçede Hitit'ten Osmanlı'ya uzanan dönemlere ait taş eserler açık havada sergilenir. Bahçeyi önce dolaşırsanız, içerideki salonlara geçmeden dönemlerin taş işçiliğini kıyaslama fırsatı bulursunuz. İlhanlı dönemine ait 14. yüzyıl mumyaları da bu koleksiyonun parçasıdır; bunlar yalnızca tarihsel ve koruma açısından anlatılan, hassasiyetle sergilenen eserlerdir. Kaynaklar mumyaların teşhir yerini farklı anlattığı için, bu bölümün bugünkü durumunu ziyaretten önce müzeden öğrenin. Müzede amatör makinelerle fotoğraf çekimine izin verilmektedir. Müze şehir merkezindedir ve Kültür Portalı'na göre kentin her yerinden yürüyüş mesafesindedir. Ziyaret saatleri, öğle arası ve kapalı günler değişebilir; güncel bilgiyi resmi sayfadan kontrol edin. Ziyaret öncesinde il kültür ve turizm müdürlüğü sayfasına da bakmanız yararlı olur. Salonlar için bir saati rahatça ayırın; Teşup, mozaik ve lahit için ayrı ayrı durmak iyi olur. Müzeden çıkınca Yeşilırmak kıyısına inip kentin diğer tarihi duraklarına yürüyerek devam edebilirsiniz.
2
Kral Kaya Mezarları

Kral Kaya Mezarları

~1 sa burada
Hatuniye, 05000 Yuvacık/Amasya Merkez

İkinci durak, Harşena Dağı'nın güney yamacına oyulmuş Kral Kaya Mezarları'dır. Nehrin kuzey yakasındaki bu yamaca, Hatuniye Mahallesi'ndeki tren hattından başlayan merdivenlerle çıkılır; Kültür Portalı yolu böyle tarif eder. Hat çevresinden geçerken çevrenize dikkat edin. Çıkış sizi hem mezarlara hem de kentin üstüne bakan bir bakış noktasına taşır. Önce soluklanın ve aşağıdaki vadiye dönüp bakın.

Amasya, Yeşilırmak'ın oluşturduğu derin bir vadiye kurulmuştur. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'ne göre vadinin kuzeyinde yükselen 272 metrelik sivri külah biçimli kireçtaşı kütlesi Harşena Dağı olarak bilinir. Mezarlar, düz bir duvar gibi yükselen bu kalker kayalara oyulmuştur. Yapılar, Amasya'yı MÖ 3. yüzyılın başından itibaren başkent yapan Pontus krallarının dönemine aittir. Kaynaklar başkentliğin başlangıcı için MÖ 302 ve MÖ 301 gibi birbirine yakın ama farklı tarihler verir. Pontus Krallığı'nın kurucusu I. Mithridates Ktistes'tir; mezarlar onunla I. Pharnakes arasındaki beş krala ait olarak bilinir.

Mezar odaları, ana kayadan U biçiminde oyulmuş galerilerle ayrılmıştır. Böylece her oda, çevresindeki koridorla ana kaya kütlesinden koparılmış serbest bir blok gibi görünür. Üstü tonozla örtülen odalar ve onları çevreleyen koridorlar, yuvarlak tonoz geometrili tavanlarıyla özgün bir mimari kurar. Genel Müdürlük, mimari üsluplara hakim olan Grek etkisinin V numaralı mezarda tamamen kaybolduğunu ve yöreye özgü yeni bir üslubun ortaya çıktığını belirtir. V numaralı mezar I. Pharnakes'e ait olarak anılır ve 15x8x6 metrelik boyutlara sahiptir. Aynı kaynağa göre bu, Pontus Krallığı döneminde yapılan son kaya mezarıdır. Hanedanın ikinci bir kraliyet mezarlığına bugüne kadar rastlanmamıştır, ikinci başkent Sinope'de (Sinop) de bu gelenek sürdürülmemiştir.

Yeşilırmak vadisi boyunca kaya mezarı sayısı için kaynaklar farklı rakamlar verir. Yirmiyi aşkın mezardan söz edilir ve yalnızca birkaçı günümüze ulaşabilmiştir. Mezarlar, Amasya Kalesi ile birlikte 2015'te UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınmıştır. Genel Müdürlüğün aynı metni alanda Helenistik dönem surlarının ve MÖ 1. yüzyıla tarihlenen anıtsal sarnıçların da bulunduğunu belirtir; bunlar aynı yamaç bütününün parçalarıdır.

Yamaçta gözünüzü dar kapılara, kayaya oyulmuş yüzeylere ve cephelerdeki oranlara çevirin. Ölçeği anlamak için insan boyunu kıyas olarak kullanın. Yamaç güneye baktığı için fotoğraf açısından sabah ve öğleden sonra ışığı yüzeylerdeki oyma izlerini belirginleştirir. Yüzey eğimli ve kaygan olabilir; sağlam tabanlı ayakkabı giyin ve düzenlenmiş yoldan ayrılmayın. Alanın ziyaret saatleri ve açık bölümleri değişebilir; güncel bilgiyi Amasya Müzesi Müdürlüğü ve il kültür ve turizm müdürlüğü sayfalarından kontrol edin. Kalede kazı sürdüğü için kale bölümlerinin bir kısmı kapalı olabilir; yukarıya çıkmayı plana dahil etmeyin. Yamaçtan inerken bakışınızı aşağıdaki kıyı evlerine çevirin, çünkü bir sonraki durak hemen altınızdadır.

Kaynak: Kültür Portalı, Kral Kaya Mezarları.

Kral Kaya Mezarları, Amasya'nın kuzeyinde yükselen Harşena Dağı'nın güney yamacında, düz bir duvar gibi dikine uzanan kalker kayalara oyulmuş anıtsal mezar odalarıdır. Pontus Krallığı'nın Amaseia'yı başkent olarak kullandığı Helenistik dönemde yapılmışlardır. Kaynaklar başkentliğin başlangıç yılında tam anlaşmaz; güvenle söylenebilecek olan, MÖ 3. yüzyıl başından itibaren Amaseia'nın krallığın merkezi olduğudur. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, krallığın Pers satraplarından I. Mithridates tarafından Amaseia'da kurulduğunu yazar. Mezarlar, kurucu kral I. Mithridates Ktistes'ten I. Pharnakes'e kadar ilk beş krala ait olarak anılır. Valilik sayfası, antik çağ yazarı Strabon'un bu mezarların krallara ait olduğunu belirttiğini aktarır. Kalenin savunma ve yerleşim tarihi ayrı bir mekan sayfasında anlatıldığı için burada mezar mimarisine ve hanedana odaklanıyoruz. Mezar odaları, ana kayadan U biçimli galerilerle ayrılmıştır. Böylece her oda, çevresinde dolaşılabilen koridorlarla yamaçtan kopmuş, serbest bir taş kütle gibi durur. Üst kısımlar tonozludur ve tavanlar yuvarlak tonoz geometrisiyle işlenmiştir. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü yüksekliklerin 8 ile 15 metre arasında değiştiğini bildirir. V numaralı mezar I. Pharnakes'e atfedilir ve 15 x 8 x 6 metrelik boyutlarıyla tanınır. Aynı kaynağa göre mimari üsluba hakim olan Grek etkisi, Anadolu'daki diğer örneklerin aksine Amaseia'da zamanla azalır. Bu etki V numaralı mezarda tamamen kaybolur ve yöreye özgü yeni bir üslup ortaya çıkar. Kaya mezarı geleneğinin Amaseia'da bu mezarla son bulduğu, ikinci başkent Sinope'de ise sürdürülmediği de aynı sayfada belirtilir. Hanedana ait ikinci bir kraliyet mezarlığına bugüne kadar rastlanmamıştır. Kültür Portalı'na göre Yeşilırmak vadisi boyunca irili ufaklı 21 mezar olduğu bilinmektedir; valilik ise vadide 25 civarı kaya mezarı bulunduğunu yazar. Bu iki sayı arasındaki fark nedeniyle yirmiyi aşkın mezardan söz etmek en güvenli ifadedir. Bunlardan yalnızca birkaçı günümüze gelebilmiştir. Kızlar Sarayı bölgesinde 15. yüzyıla ait iki özel Osmanlı hamamı bulunduğu da valilik sayfasında yer alır. Alanda ayrıca MÖ 1. yüzyıla tarihlenen anıtsal sarnıçlar ve Helenistik dönem surları vardır. Harşena Dağı ve Pontus Kral Kaya Mezarları, 2015'te UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınmıştır. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Harşena Dağı'nın Yeşilırmak ve vadiyle birlikte bütünleşik bir peyzaj oluşturduğunu vurgular. Amasya, Karadeniz kıyısını Anadolu'nun iç bölgelerine bağlayan eski yolların kavşağında kurulmuştur ve bu konum kentin neden önemli bir merkez olduğunu anlamaya yardımcı olur. Mezarlara Hatuniye Mahallesi'ndeki tren hattından başlayan merdivenlerle çıkılır. Yürüyüşe bu nedenle Hatuniye tarafından başlayın. Merdivenler yamaç boyunca yükselir; sağlam ayakkabı ve su önemlidir. Yukarıda kayalara çok yaklaşmadan, belirlenmiş yürüyüş hattında kalın. Kaya yüzeylerine dokunmak ya da tırmanmak hem koruma hem güvenlik açısından uygun değildir. Alanın açık olup olmadığını ve giriş düzenini ziyaret öncesinde il kültür ve turizm müdürlüğü sayfasından kontrol edin. Yamaç gün boyu güneş aldığından sabahın erken ve öğleden sonranın geç saatlerinde ışık yumuşar ve fotoğraf için daha elverişli olur. Aşağıda kıyıda Yalıboyu evleri uzanır; yukarıdan evlerin çatılarını ve ırmağın kıvrımını bir arada görürsünüz. Geniş açılı bir mercek, tek bir mezar yerine yamacın bütününü kadraja almak için işe yarar. Mezarları kaleyle birlikte düşünün; kale bir savunma ve yerleşim yapısıdır, bu alan ise hanedanın anıtsal mimari alanıdır. Kalabalıktan kaçınmak için sabah erken gelin ve dar merdivenlerde karşıdan gelenlere yol verin.
3
Amasya Yalıboyu Evleri

Amasya Yalıboyu Evleri

~45 dk burada
Bahçeleriçi, Büyük Ağa Cd. No:1, 05200 Amasya Merkez/Amasya

Üçüncü durak, Yeşilırmak'ın kuzey kıyısındaki Yalıboyu Evleri'dir; bu bölümde yürüyüş nehir kenarında akar. Kültür Portalı alanı Bahçeleriçi'nde, Büyük Ağa Caddesi'nde, şehir merkezinde nehir kıyısı olarak adreslendirir. Merdivenden iner inmez nehrin kenarında durup önce uzaktan bakın. Evler tarihi sur duvarlarının üzerine oturur ve bu, Amasya'ya özgü, ilk bakışta fark edilen bir özelliktir. Yapım tekniği hımış ve bağdadidir; yani ahşap çatkı arası kerpiç dolgulu duvarlar kullanılmıştır. Valilik sayfası evlerin çoğunun 19. yüzyıla ait olduğunu ve 5 Mayıs 1992'de koruma altına alındığını belirtir.

Çatılar kırma ya da beşik biçimindedir ve oluklu kiremitle örtülüdür. Evler bitişik nizamdadır ve bodrum üzerine tek ya da iki katlı olarak düzenlenmiştir. Bazı evlerde birinci kat, bazılarında ikinci kat üzerinde köşk olarak bilinen şahniş yer alır. İkinci katlar dışa taşkın, cumbalı yapılmıştır; bu hem planda simetri sağlar hem de iç mekanı genişletir. Sur duvarı üzerindeki evlerde bu taşıntı eliböğründelerle desteklenmiştir, bu yüzden alt kısımda ahşap destekleri aramak iyi bir gözlem alıştırmasıdır. Taşıntılar sayesinde üst katlar daha aydınlıktır ve daha çok pencere alabilir.

Pencereler çoğunlukla giyotin tarzındadır ve üçlü gruplar halinde düzenlenmiştir. Pencere önlerinde, dışarıdan içerinin görülmesini engelleyen ahşap kafesler dikkat çeker. Evlerin çoğunda avlu ve bahçe bulunur; avluda su kuyusu ve ocak ilk göze çarpan öğelerdir. İçeride gündelik yaşam, sofa çevresinde biçimlenen odalarda geçer. Odalarda genellikle ocak, şerbetlik, yüklük, raf ve sedir bulunur. Birkaç örnek dışında evlerde ayrı banyo yoktur; bazı odalarda geniş yüklükler banyo olarak düzenlenmiştir.

Bunlar yaşayan bir konut dokusudur. Evlerin içine girilip girilemeyeceği değişir, bu yüzden dışarıdan incelemek esastır ve kapı önlerinde fotoğraf çekerken mahremiyete özen göstermek gerekir. Ahşap kafeslere ve cephelere dokunmayın. Rüzgarsız sabahlarda sakin su yüzeyi evlerin görüntüsünü yansıtabilir, bu da fotoğraf için iyi bir fırsattır. Kral Kaya Mezarları'nın yamacı evlerin hemen arkasında yükselir; ikisini tek karede birleştirmek için nehrin karşı yakasından açı arayabilirsiniz. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, evleri Harşena Dağı'nın nehir ve vadiyle oluşturduğu bütünün bileşenleri arasında sayar.

Kıyı yolu düz olduğundan, merdiven çıkışından sonra dinlenmek için uygun bir bölümdür. Sonraki durak için nehrin üzerindeki bir köprüyle güney yakaya geçeceksiniz; hangi köprüyü seçeceğiniz yürüyüş temponuza bağlıdır, mesafe için harita kullanın. Güney yakada Yeşilırmak'a paralel uzanan cadde boyunca ilerleyip darüşşifaya varacaksınız. Ev dokusunun bittiği yerde geriye dönüp son bir kez bakın, çünkü aynı cephe başka bir açıdan farklı okunur.

Kaynak: Amasya Valiliği, Amasya Evleri.

Amasya Yalıboyu Evleri, Yeşilırmak'ın kuzey kıyısında, kentin tarihi sur duvarlarının üzerine dizilmiş geleneksel konutlardır. Tek bir yapı değil, kıyı boyunca uzanan bir konut dokusudur ve Amasya'nın tanınmış görüntülerinden birini oluşturur. Valilik, Amasya evlerinin daha çok 19. yüzyıla ait olduğunu belirtir. Evler, 05.05.1992 tarihli ve 2364 sayılı Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu kararıyla tescil edilerek koruma altına alınmıştır. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Yalıboyu Evleri'ni Harşena Dağı ve Pontus Kral Kaya Mezarları alanının bileşenleri arasında sayar. Yapım tekniği hımış ve bağdadidir; yani ahşap çatkı arası kerpiç dolguyla örülmüştür. Çatılar kırma ya da beşik biçimindedir ve oluklu kiremitle örtülüdür. Evler bitişik nizamda, bodrum üzeri tek ya da iki katlı olarak düzenlenmiştir. Bazı evlerde birinci katın, bazılarında ikinci katın üzerinde köşk olarak bilinen şahniş yer alır. İkinci katlar dışa taşkındır ve cumbalıdır. Bu taşıntı sayesinde evin planında simetri oluşur ve iç mekan genişler. Valilik, bu durumun özellikle sur duvarı üzerindeki evlerde çarpıcı biçimde görüldüğünü ve taşıntıların eliböğründelerle desteklendiğini yazar. Taşıntılı üst katlar daha fazla pencereye imkan verir; pencereler giyotin tarzındadır ve üçlü gruplar halinde düzenlenmiştir. Pencere önlerindeki ahşap kafesler, dışarıdan bakıldığında içerinin görülmesini engeller. Evlerin çoğu avlulu ve bahçelidir; avluda su kuyusu ile ocak ilk göze çarpan öğelerdir. Haremlik selamlık düzenindeki örneklerde bahçe ortada kalır ve konut dışa kapalı bir görünüm alır. Bazı evlerde bu kapalılığı yüksek bir bahçe duvarı sağlar. Günlük yaşam, sofa ya da hayat denen alanın çevresinde biçimlenen odalarda geçer. Odalarda genellikle ocak, şerbetlik, yüklük, raf ve sedir gibi işlevsel birimler bulunur. Birkaç örnek dışında bağımsız bir gusülhane yoktur; bazı odalardaki geniş yüklükler bu iş için düzenlenmiştir. Evlerin bugünkü kullanımı yapıdan yapıya değişir; içeri girilip girilemeyeceği her evde farklıdır, özel mülklere izinsiz girmeyin. Resmi kayıtlarda adres olarak Büyük Ağa Caddesi verilir. En iyi bakış noktası karşı kıyıdır; evlerin sur üzerindeki dizilişi ancak oradan tam anlaşılır. Karşı kıyıdan kaleyi ve kayalardaki mezar odalarını da aynı kadraja alabilirsiniz. Akşamüstü ışığı ahşap cepheleri ısıtır; sabahları ise ırmak yüzeyi sakin olur. Köprülerden geçerek iki kıyı arasında gidip gelmek, evlere farklı açılardan bakmanızı sağlar. Sokak yüzü ile nehir yüzünü karşılaştırın; dışa kapalı bahçe duvarlarıyla açık, cumbalı su cepheleri çarpıcı bir fark oluşturur. Yürüyüş düz zeminde yapılır, ancak sur kalıntıları ve kaldırım yüzeyleri düzensiz olabilir. Fotoğraf çekerken evlerde yaşayanların mahremiyetine dikkat edin. Yaz sıcağında gölgelik az olabilir; şapka ve su yanınızda olsun. Yalıboyu, Kral Kaya Mezarları ve kale birbirine yakın olduğundan üçünü aynı yürüyüşe bağlayabilirsiniz. Kaya mezarlarının ve evlerin aynı manzarada buluşması, kentin Helenistik ve Osmanlı katmanlarını yan yana gösterir. İki katmanı ayırt etmek için evlerde ahşap ve kerpiç dokuya, üstteki kayalarda ise taş işçiliğine bakın. Evlerin tescilli olduğunu unutmayın; cephelere dokunmayın ve kıyıdaki yapılara zarar verecek davranışlardan kaçının. Ziyaretten önce Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün güncel duyurularını kontrol edin.
4
Amasya Darüşşifası (Sabuncuoğlu Tıp ve Cerrahi Tarihi Müzesi)

Amasya Darüşşifası (Sabuncuoğlu Tıp ve Cerrahi Tarihi Müzesi)

~45 dk burada
Pirinççi, Atatürk Cd. No:15, 05200 Merkez Amasya

Son durak Amasya Darüşşifası'dır; bugün Sabuncuoğlu Tıp ve Cerrahi Tarihi Müzesi olarak anılır. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre yapı, Yeşilırmak'a paralel uzanan cadde kenarında, medrese plan şemasında inşa edilmiştir. Taçkapıdaki Arapça kitabe yapının 1308-1309'da yaptırıldığını gösterir. Kitabeye göre yaptıranlar, İlhanlı Hükümdarı Olcaytu Han'ın karısı İlduş Hatun'un kölesi Anber b. Abdullah ile Anadolu Emiri Ahmed Bey'dir. Mimarı hakkında bilgi yoktur. Vakfiye günümüze ulaşmamıştır, ancak 1312'de düzenlendiği bilinmektedir.

Yapı dıştan dışa 33,60 x 25,60 metrelik bir alana, doğu-batı doğrultusunda yerleştirilmiştir. Plan, dikdörtgen bir avlu çevresinde iki revak sırası ve karşılıklı giriş ile ana eyvandan oluşur. Ana eyvan içten 7,10 x 5,70 metredir ve sivri kemerle avluya açılır. Önce caddeye bakan batı cephesine bakın. Muntazam kesme taştan örülmüş bu cephede portal, cepheden üçte bir oranında daha yüksek ve taşkındır. Portalın iki yanında büyük pencereler, köşelerde ise silindirik kuleler yer alır. Taçkapı kırık yay kemerlidir, iki yanı profillidir ve eyvan 2 metre derinlikte bir nişle cepheye bağlanır.

Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ön cephenin sanat bakımından çok değerli olduğunu belirtir. Aynı sayfaya göre kapı kilit taşında diz çökmüş bir insan kabartması bulunur. Avluda revakları taşıyan sütunların başlıkları zar, mukarnaslı ve profilli olarak çeşitlenir. Revakların gerisindeki uzun salonlar 4,65 x 14,10 metrelik ölçüdedir ve beşik tonozla örtülüdür. Tuğladan sivri kemerler bu tonozları destekler. Dış duvarlarda düzensiz taş örgü, açılmayı önleyen kemerlerde ise tuğla görülür; malzeme farkına dikkat edin.

Kitabede belirtildiği gibi yapı genel anlamda hastane işlevi taşımıştır. TDV maddesine göre yapının bimarhane olarak tanınması, burada yalnızca akıl hastalarının bulunduğu düşüncesinden gelir. Cerrahiyye-i İlhaniyye'nin yazarı Sabuncuoğlu Şerefeddin'in burada hekimlik ve cerrahlık yaptığı kendi eseri Mücerrebname'den öğrenilmektedir. İl müdürlüğüne göre müzede on ayrı branştaki tıp ve cerrahi aletlerinin sergilendiği bir Sabuncuoğlu Salonu bulunur; aletler eserdeki çizimlerden yola çıkılarak yaptırılmıştır. Tedavi yöntemlerinin gösterildiği Sabuncuoğlu Kliniği de müzenin bölümleri arasındadır. Müzik Tedavi Salonu ise hastalara uygulanan müzikoterapide kullanılan temel müzik aletlerini ve Türk müziği makamlarını tanıtır.

Önce avluda dolaşıp sonra salonlara geçmek planı anlamayı kolaylaştırır. TDV maddesine göre bina restore edilmiş ve çevresinde yeşil alan düzenlemesi yapılmıştır. Aynı madde, 1991 baskısında yapının halkın ziyaretine açık tutulduğunu belirtir. Güncel ziyaret durumu için ziyaret öncesi il kültür ve turizm müdürlüğü sayfasını kontrol edin. Çevredeki yeşil alanda rotanın sonunda dinlenebilirsiniz. Taçkapı cephesi batıya baktığı için öğleden sonra ışık alır. Rota bu noktada biter ve şehir merkezine yürüyerek dönmek mümkündür.

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi, Amasya Darüşşifası.

Amasya Darüşşifası, Yeşilırmak'a paralel uzanan bir cadde kenarında, medrese plan şemasında inşa edilmiş bir hastane yapısıdır. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre portaldaki Arapça kitabe yapıyı 1308-1309 tarihine yerleştirir. Kitabeye göre yapıyı İlhanlı hükümdarı Olcaytu Han'ın eşi İlduş Hatun'un kölesi Anber b. Abdullah ile Anadolu Emiri Ahmed Bey yaptırmıştır. Mimarı hakkında bir bilgi yoktur. Günümüze ulaşmayan vakfiyenin 1312'de düzenlendiği bilinmektedir. Yapı dıştan dışa 33,60 x 25,60 metrelik bir alana, uzun ekseni doğu-batı yönünde olacak biçimde yerleştirilmiştir. Plan, dikdörtgen bir avlu çevresinde iki revak sırası ve bunların gerisindeki mekanlardan oluşur. Giriş eyvanı ile karşısındaki ana eyvan, yapıyı avlulu iki eyvanlı bir şemaya oturtur. Ana eyvan içeriden 7,10 x 5,70 metredir, sivri kemerle avluya açılır ve çatı-tonoz sistemiyle örtülüdür. Eyvanın iki yanındaki köşe mekanları 6,10 x 7,80 metre ölçüsündedir ve beşik tonozla kapatılmıştır. Avlunun iki yanındaki revaklar, farklı biçimlerde mukarnaslı ve profilli başlıklara sahip sütunlara oturan, düzgün kesme taştan sivri kemerlerle kurulmuştur. Revakların gerisindeki uzun salonlar 4,65 x 14,10 metredir ve tuğla sivri kemerlerin desteklediği uzun bir beşik tonozla örtülmüştür. Bu salonlar dışa mazgal pencerelerle açılır. Batı cephesi caddeye bakar ve anıtsal etkisini bugüne kadar korumuştur; cephe düzgün kesme taştan örülmüştür. Taçkapı, cepheden üçte bir oranında daha yüksek ve taşkındır. Taçkapının iki yanında büyük birer pencere vardır ve cepheyi iki yandan silindirik köşe kuleleri sınırlar. Bu simetrik düzen, giriş cephesini Anadolu Selçuklu yapı geleneğine bağlar. Taçkapı mekanı 4,10 x 6,50 metredir; kırık yay kemerli açıklık iki metre derinlikte bir nişle cepheye bağlanır. Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, ön cephenin sanat bakımından değerli olduğunu belirtir ve geometrik yaprak süslemeli, mukarnaslı sütun başlıklarını anar. Aynı kaynak, kapının kilit taşında diz çökmüş bir insan kabartması bulunduğunu yazar ve bunu yapıya özgü bir ayrıntı olarak anar. Girişte başınızı kaldırıp bu kabartmaya bakın. Doğu, batı ve kuzey cepheler gelişigüzel taşlarla örülmüş ve payandalarla desteklenmiştir; bu yüzden asıl gösterişli yüz batı cephesidir. TDV maddesi, yapının bimarhane diye tanınmasının burada yalnızca akıl hastalarının bulunduğu düşüncesinden doğduğunu, kitabeye göreyse genel anlamda bir hastane işlevi gördüğünü belirtir. Yapı başlangıçta olduğu gibi sonraları da uzun süre tıbbi kurum olarak çalışmıştır. Sabuncuoğlu Şerefeddin'in burada hekimlik ve cerrahlık yaptığı, kendi eseri Mücerrebname'den öğrenilmektedir. Kültür Portalı, Şerefeddin'in Amasya Darüşşifası'nda on dört yıl hekimlik yaptığını ve Cerrahiyye-i İlhaniyye adlı kitabını Fatih Sultan Mehmed'e sunduğunu yazar. Yapı 2011 yılından itibaren müzeye dönüştürülmüş ve Sabuncuoğlu Şerefeddin Tıp ve Cerrahi Tarihi Müzesi adını almıştır. Müzede, Cerrahiyye-i İlhaniyye'deki çizimlerden yola çıkılarak hazırlanan, on ayrı branştaki tıp ve cerrahi aletlerin sergilendiği ve tedavi yöntemlerinin gösterildiği Sabuncuoğlu Salonu bulunur. Sabuncuoğlu Kliniği ise cerrahi operasyon ve tedavilerin anlatıldığı ayrı bir bölümdür. Müzik Tedavi Salonu'nda, dönemin müzikle tedavi uygulamasında kullanılan temel müzik aletleri ve tedavide uygulanan Türk müziği makamları hakkında ayrıntılı bilgi alınabilir. Müze, kent merkezinde Valilik'in karşısındadır ve şehre gelen tur araçlarının park yerine 50 metre mesafededir. TDV maddesi, 1991 tarihli baskısında binanın restore edilmiş, çevresine yeşil alan düzenlemesi yapılmış ve halkın ziyaretine açık tutulduğunu yazar. Güncel ziyaret durumu ve çalışma düzeni için ziyaret öncesi il kültür ve turizm müdürlüğü sayfasını kontrol edin. Önce cepheyi dışarıdan inceleyin, sonra avluya girip revakların sütun başlıklarını tek tek karşılaştırın; başlıkların çeşitliliği hemen fark edilir.

Yorumlar

0/1000

Yükleniyor...

Rota Haritası

Rota Bilgisi
ŞehirAmasya Merkez, Amasya
TürKültürel
Durak4
Tarih6 Kasım 2026
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeRotayı Başlat