W Elmalı: kompleks budynków, muzeum i jezioro Avlan.

Oko 110 kilometrów na zachód od wybrzeża Antalyi, w głębi gór Toros, zaczyna się zupełnie inny świat. Elmalı, położone na wysokości tysiąca metrów nad poziomem morza, jest górską miejscowością, znajdującą się na zachodzie gór Beydağları. Na północy wznosi się góra Elmalı, osiągająca wysokość 2503 metry, a na południu rozciąga się rozległa równina pokryta sadami jabłoni. Zima jest tu surowa, a lato chłodne; nie bez powodu mieszkańcy nadmorskich miejscowości uciekają tu latem. Nazwa miejscowości jest ściśle związana z jabłoniami – około dwunastu procent tureckich jabłek pochodzi z tej właśnie równiny. Jednak to, co czyni Elmalı wartym jednodniowej wycieczki, to nie tylko klimat, ale także kompleks budynków z początku XVII wieku, znajdujący się w centrum miasta, muzeum zlokalizowane w starym budynku administracyjnym, uliczki z drewnianymi balkonami oraz jezioro i las cedrowy na południu równiny.

Dojazd do Elmalı:
Do Elmalı można dojechać drogą z centrum Antalyi; droga z Korkuteli prowadzi do miejscowości od zachodu. Z dworca autobusowego w Antalyi odjeżdżają autobusy i minibusy w kierunku Elmalı; osoby podróżujące własnym samochodem powinny śledzić znaki wskazujące drogę do Elmalı na trasie Antalya-Korkuteli. Dla osób przyjeżdżających z Finike istnieje droga Elmalı-Finike, która przebiega w pobliżu jeziora Avlan i oferuje dostęp do lasu cedrowego. Droga ta prowadzi przez przełęcze górskie, dlatego warto rozpocząć podróż wcześnie rano, aby uniknąć jazdy w ciemności. Centrum miasta najlepiej zwiedzać pieszo, natomiast do jeziora i lasu konieczny jest transport.

Kompleks Ketencizade Ömer Paşa:
W samym sercu miasta, na zboczu wzgórza, znajduje się meczet i medresa, zbudowane z kamienia, które są symbolem Elmalı. Zgodnie z artykułem o Semavim Eyice w Encyklopedii Islamu, kompleks został zbudowany przez Manavgatlı Ketencizade Ömer Paşa. Inszrypcja na portalu, składająca się z sześciu wierszy, datuje budowlę na rok 1019, czyli 1610. Z kolei Evliya Çelebi podaje datę 1016, czyli 1607. Ta niewielka różnica między dwoma źródłami do dziś nie została wyjaśniona. Fundatorem był wysoki urzędnik osmański, który awansował od stanowiska bramnika do dowódcy straży, a następnie do stanowiska gubernatora. W latach 1603-1604 był gubernatorem Diyarbakıru, a w 1623 roku pełnił funkcję gubernatora Trypolitanu. Budowla wymaga uważnego przyjrzenia się z punktu widzenia architektury. Meczet ma kwadratowy plan i jest przykryty pojedynczą kopułą pokrytą ołowiem. Kopuła opiera się na czterech łukach, a w narożnik Przed meczetem znajduje się madrasa o planie U-kształtnym; trzynaście identycznych cel rozmieszczonych jest za arkadowym gankiem, a budynek obecnie służy jako biblioteka. Ze względu na położenie meczetu na zboczu, z poziomu chodnika dziedziniec i dach madrasy znajdują się poniżej; najlepszym punktem do fotografowania jest zejście na dziedziniec i spojrzenie na kopułę zza ganku, a nie z ulicy. W mieście znajduje się również łaźnia Bey Hamamı, o której wspomina Evliya Çelebi; Eyice zaznacza, że nie ma pewnych informacji na temat przynależności tej łaźni do kompleksu. Meczet jest otwarty dla wiernych; odwiedź go poza godzinami modlitwy, zachowuj ciszę wewnątrz i poproś o pozwolenie na fotografowanie. Muzeum w Elmalı

W pobliżu kompleksu, przy ulicy Hükümet Caddesi, znajduje się dawny budynek rządowy, który od 2011 roku pełni funkcję Muzeum w Elmalı. Dwukondygnacyjny budynek o centralnym planie został podzielony na jedenaście sal wystawowych; trzy znajdują się na parterze, a osiem na piętrze, a dziedziniec z tyłu został zaaranżowany jako galeria plenerowa. W pierwszej sali na parterze prezentowane są znaleziska z okresu późnej epoki kamienia z Bagbaşı oraz artefakty z okresu początknego okresu brązu z Karataş-Semahöyük, umieszczone w ośmiu witrynach. Najbardziej imponującą częścią muzeum jest trzecia sala: trzy grobowce w kształcie kostki, odnalezione na terenie nekropolii Semahöyük, są eksponowane w swoim oryginalnym miejscu, wraz ze szkieletami i przedmiotami grobowymi. Widok ciała skulonego wewnątrz kostki grobowej opowiada o tradycji pochówku sprzed tysięcy lat, co żadna etykieta w witrynie nie jest w stanie przekazać. Na piętrze znajdują się eksponaty z wykopalisk w Hacımusalar Höyük i Karaçakır, a także znaleziska z kurhanów Karaburun, Kızılbel i Bayındır. Trzecia sala jest poświęcona numizmatyce; można tu zobaczyć monety z miast Lidyjczyków oraz monety z czasów Cesarstwa Rzymskiego. Piąta sala opowiada historię "Skarbu Stulecia" – monet Elmalı. Około 1900 srebrnych monet, odnalezionych w 1984 roku w wiosce Bayındır w wyniku nielegalnych wykopalisk, zostało wywiezione za granicę; po długiej batalii sądowej, pod koniec lat 90., wróciły do Turcji; 14 dekadramów ze skarbu podwoiło liczbę znanych do tej pory dekadramów na świecie. Należy pamiętać, że zgodnie z informacjami, oryginalny skarb jest przechowywany w Muzeum w Antalyi, a w Muzeum w Elmalı prezentowane są repliki i historia znaleziska. Na dziedzińcu znajdują się stelae nagrobne, fragmenty kolumn i elementy architektoniczne z okresów hellenistycznego, rzymskiego i bizantyjskiego; Okolica kompleksu, dzielnica İplik Pazarı, charakteryzuje się dużą ilością starych domów. Podczas spaceru należy zwrócić uwagę na fakt, że ulice są strome, ponieważ miasteczko zostało zbudowane na zboczu. Nad ulicami wystają balkony z białym tynkiem, a na końcu każdej ulicy widać równinę i góry. Ze względu na to, że poranne światło dociera ze wschodu, najlepiej fotografować fasady z balkonami rano. Większość domów jest nadal zamieszkana; należy unikać wchodzenia na posesje i nie przeszkadzać mieszkańcom. Historia miasta jest odczytywalna w tych ulicach: Elmalı było w pierwszych latach Imperium Osmańskiego centrum sandżaku Teke, a władze sandżaku spędzały tam lata letnie. Pod koniec XIX wieku w mieście znajdowało się dwadzieścia meczetów, pięć łaźni i ponad pięćset sklepów. Po wielkim pożarze w 1940 roku miasto zostało odbudowane; zachowane drewniane budynki to te, które przetrwały pożar lub zostały później odrestaurowane.

Jezioro Avlan

Z miasta kierujemy się na południe, w stronę drogi do Finike. Jezioro Avlan, położone na południowym krańcu doliny Elmalı, na wysokości 1030 metrów nad poziomem morza, jest jeziorem krasowym. W swoim naturalnym stanie zajmowało powierzchnię około 850 hektarów. Historia tego jeziora wymaga ostrożnego podejścia, ponieważ źródła podają różne daty: według Wikipedii, w 1970 roku podjęto decyzję o osuszeniu jeziora, a w latach 1975-80 wykopano kanał, który przekształcił go w teren rolniczy; natomiast w artykule z 2022 roku podano, że osuszenie miało miejsce w latach 1977-78, a woda powróciła w latach 1997-98. Wspólny punkt to fakt, że po osuszeniu klimat w okolicy stał się bardziej suchy, a liczba ptaków wodnych się zmniejszyła. Na wniosek mieszkańców w pierwszych latach 2000 roku do jeziora ponownie doprowadzono wodę; droga, która przebiegała przez środek jeziora, została w 2012 roku przeniesiona na jego wschodnią stronę. W ostatnich latach, podczas suchych lata, poziom wody w jeziorze spada, a podczas deszczowych zim powraca; dlatego krajobraz, który można zobaczyć, zależy od pory roku i roku. Najlepszy czas na wizytę to zima i wczesna wiosna, kiedy jezioro jest najbardziej pełne. Poza spacerem brzegiem i obserwacją ptaków, nie należy spodziewać się tam żadnych udogodnień.

Las cedrów Çığlıkara

Południowo-wschodnie zbocza gór, położone w pobliżu jeziora, kryją jeden z najważniejszych lasów cedrów w Turcji. Obszar Çığlıkara został 5 lipca 1991 roku uznany za obszar chroniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Leśnictwa; jest to jeden z trzydziestu dwóch obszarów chronionych Wydawnictwo Urzędu Kultury województwa Antalya informuje, że droga do lasu cedrowego i do Lasu Badawczego Elmalı Cedrowe oddziela się od drogi Elmalı-Finike na 20. kilometrze, na północ od jeziora Avlan. Ta sama droga jest punktem wyjściowym dla osób wędrujących na szczyt Kızlar Sivrisi, najwyższy szczyt gór Beydağları, wznoszący się na wysokość 3080 metrów. W okresie zimowym droga leśna może być zamknięta. Obszar ten jest obszarem chronionym, należy przestrzegać zasad obowiązujących w tym obszarze i nie zbaczać ze wskazanych szlaków. Plan dnia i pora roku

Najrozsądniejszym rozwiązaniem jest rozpoczęcie dnia w mieście, a następnie wizyta nad jeziorem i w lesie. Najlepiej zobaczyć kompleks budynków rano, gdy miasto się budzi. Po otwarciu muzeum, warto poświęcić mu godzinę. W godzinach popołudniowych można przespacerować się po uliczkach i, jeśli dzień wypadnie na targ, obejrzeć stragany z serem, tarhaną i wyrobami tekstylnymi. Po południu można zjechać samochodem w kierunku Finike, zatrzymać się nad jeziorem, a następnie skręcić w drogę leśną i przed zmierzchem wrócić na asfalt. Najlepszą porą roku na wizytę w Elmalı jest koniec maja, czerwiec oraz wrzesień i początek października. We wrześniu odbywa się tradycyjny festiwal zapasów olejnych w Yeşilyayla, który przyciąga tłumy, dlatego znalezienie noclegu w tym czasie może być trudne. Zimą na plateau często pada śnieg, a droga leśna może być zamknięta. Praktyczne wskazówki

Wysokość nad poziom morza przekracza 1000 metrów, dlatego nawet latem warto zabrać ze sobą dodatkową warstwę ubrań na chłodne wieczory. W pobliżu jeziora i w lesie nie ma żadnych udogodnień, dlatego należy zaopatrzyć się w wodę i jedzenie w mieście. W dni, kiedy muzeum jest zamknięte, można spacerować po ulicach i zwiedzać kompleks budynków. W lesie cedrowym może nie być zasięgu telefonii komórkowej. Nie należy zostawiać nikogo przy samochodzie, należy wspólnie wracać. Droga z Elmalı do Finike może być kontynuacją wycieczki. Można zjechać nad morze i popływać, co jest najprostszym sposobem, aby zobaczyć, jak bardzo prowincja Antalya jest położona na południe od tego plateau. Źródła

• TDV İslam Ansiklopedisi, Ömer Paşa Külliyesi (Semavi Eyice), https://islamansiklopedisi.org.tr/omer-pasa-kulliyesi
• Kültür Portalı, Elmalı Müzesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/antalya/gezilecekyer/elmali-muzesi
• Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Dünden Bugüne Antalya, Elmalı bölümü, https://antalya.ktb.gov.tr/Eklenti/8684,66-dundenbuguneantalya