Dzień w Eyüpsultan, na brzegu Złotego Rogu.

Na samym końcu Złotego Rogu, poza murami obronnymi, znajduje się Eyüp, jedna z najstarszych dzielnic Stambułu, pochodząca z czasów osmańskich. Encyklopedia Islamu TDV opisuje ją jako pierwszą osadę, która powstała poza murami po podboju. Większość odwiedzających przybywa tu tylko, aby zobaczyć meczet lub podziwiać widoki z góry, podczas gdy dzielnica oferuje znacznie więcej: niewielki, ale imponujący kompleks architektoniczny autorstwa Sinana, historyczne cmentarze rozciągające się po zboczu, stary przystanek na brzegu Złotego Rogu oraz tradycję sklepów z zabawkami, które od wieków cieszą dzieci. Ta wycieczka opowiada o Eyüpsultan, prowadząc od meczetu aż na szczyt, co stanowi całodniowy, wymagający marsz.

Najprzyjemniejszym sposobem dotarcia do Eyüp jest rejs promem po Złotym Rogu. Według Şehir Hatları (miejskiej komunikacji), przystanek Eyüp był najdalej położonym przystankiem na linii Złotego Rogu, z wyjątkiem przystanku Kağıthane. Przystanek, zbudowany na drewnianych palach, został zmodernizowany w 1989 roku w ramach projektu "Zielona Strefa Złotego Rogu". Z powodu osadzenia się mułu, przystanek został zamknięty na pewien czas w 1991 roku, a po oczyszczeniu dna, ponownie otwarto go 2 listopada 1998 roku. Rozkład jazdy promów można sprawdzić na stronie internetowej Şehir Hatları. Jeśli wolisz dojechać lądem, możesz wysiąść na stacji tramwajowej Eyüpsultan Teleferik linii tramwajowej Eminönü-Alibeyköy; według Wikipedii, na tym przystanku tramwaj, kolejka linowa, autobus i prom spotykają się w jednym punkcie przesiadkowym.

Nazwa i powstanie dzielnicy:

Według Encyklopedii Islamu TDV, w czasach bizantyjskich, ten obszar był mało znaczącą osadą położoną poza murami obronnymi, na której znajdowały się cmentarze. Po podboju, dzielnica wzięła nazwę od Ebü Eyyub el-Ensari, chorągiewnika Proroka. Według encyklopedii, Ebü Eyyub el-Ensari uczestniczył w oblężeniu Damaszku w 669 roku, gdzie zachorował i zmarł. Zgodnie z jego wolą, został pochowany w najdalej wysuniętym punkcie, do którego mogła dotrzeć armia. Niedługo po podboju, nad jego grobem wzniesiono mauzoleum, a obok meczet i medresę. Wikipedia podaje, że kompleks został zbudowany w 1458 roku przez II Mehmeda. Encyklopedia opisuje, że Fatih Sultan Mehmed sprowadził część ludności z regionu Bursa i osiedlił ją w tym miejscu, a osadnictwo było wspierane poprzez fundacje. Historyk Tursun Bey pisze, że wokół kompleksu ludzie budowali domy i pałace, tworząc przyjemne miasteczko. Z czasem Eyüp stał się centrum dużego okręgu, a jego gran Wchodząc na dziedziniec, zwróć uwagę na plan. Zgodnie z Wikipedią, rozległy, nieregularnie ukształtowany dziedziniec zewnętrzny prowadzi do prostokątnego dziedzińca wewnętrznego. Wzdłuż południowej strony dziedzińca zewnętrznego znajduje się podwyższony, zadaszony korytarz, który pierwotnie stanowił prywatne wejście sułtana do meczetu. Dziedziniec wewnętrzny łączy się z jednej strony z meczetem, a z drugiej z mauzoleum Abu Ajuba al-Ansari. Encyklopedia Islamu (TDV) pisze, że sułtani, po objęciu władzy, odbywali ceremonie wręczania miecza, a po tych ceremoniach odwiedzali mauzolea swoich przodków, począwszy od Ajuba, dlatego meczet miał dla dynastii osmańskiej szczególne znaczenie. Meczet jest dziś codziennie intensywnie odwiedzany; według TDV liczba odwiedzin wzrasta szczególnie w czasie ramadanu, świąt i ważnych dni. Wybierz odpowiednią porę dnia, wejdź w odzieży zakrywającej ramiona i kolana, kobiety powinny zakryć głowę, zdejmij buty przy wejściu i zachowuj ciszę wewnątrz. Wejdź do mauzoleum z taką samą ostrożnością; jest to jedno z najważniejszych miejsc w okolicy. Mały kompleks Sinana

Na południe od placu Eyüp, przy wejściu do dzielnicy, znajduje się kompleks Zal Mahmuda Paszy. Zgodnie z Encyklopedią Islamu (TDV), kompleks został zbudowany przez wezyra Zala Mahmuda Paszę i jego żonę, Şah Sultan, córkę II Selima, za sprawą architekta Sinana. Uważa się, że meczet został ukończony w 1580 roku, a budowa medresów trwała do 1582 roku. Kompleks został zbudowany na nachylonym terenie, na dwóch poziomach: meczet i jedna z medresów znajdują się na wyższym poziomie, a mauzoleum, druga medresa i fontanna znajdują się na niższym poziomie. Encyklopedia podkreśla, że Sinan zastosował tutaj nietypowe rozwiązanie. Meczet, położony przy wejściu do Eyüp, na skraju zbocza nad Złotym Rogiem, został zaprojektowany jako bryła o regularnych kształtach, aby od razu przyciągał uwagę. Ściany, wykonane z naprzemiennie układanych kamieni i cegieł, nadają fasadzie dynamiki. Wewnątrz, wokół mihrabu znajdują się płytki z Izniku z epoki, a według encyklopedii, wzory i jakość tych płytek są bardzo wysoka. Warto również zobaczyć kamienny mihrab, który był chwalony przez Evliyę Çelebiego. Podczas trzęsienia ziemi w 1894 roku, minaret meczetu i niektóre sklepienia zostały zniszczone, a kompleks został ponownie otwarty dla wiernych w 1963 roku po remoncie, który rozpoczął się w 1955 roku. W ośmiobocznym mauzoleum znajduje się drewniana trumna Zala Mahmuda Paszy i Şah Sultan. Kolejna historia związana z tym miejscem dotyczy Rzemieśnicy produkowali zabawki w warsztacie zlokalizowanym z tyłu sklepu, a sprzedawali je z przodu. Surowce pochodziły z odpadów z otoczenia: drewniane elementy z dzielnicy Tahtakale, blacha z warsztatów kominiarskich, skóra i jelita z rzeźni w Sütlüce, glina spłukiwana przez strumienie Kağıthane i Alibeyköy. Używano żywych kolorów, takich jak czerwony, niebieski, zielony i biały, barwiąc je naturalnymi pigmentami i żółtym lakierem. Z tego bazaru pochodziły drewniane zabawki, takie jak kijki, gwizdki, bębenki darbuka i tamburyny, kołowrotki, figurki, drewniane wózki i skrzynie, kołyski, drewniane miecze i dzwonki. Obecnie ten bazar nie istnieje. Według tego samego źródła, w XIX wieku rzemieślnicy z Eyüp nie mogli konkurować z sklepami z zabawkami w dzielnicy Pera, a po otwarciu Alei Eyüp w 1957 roku, Bazar Zabawkarski przestał istnieć. Pozostałe 28 elementów zabawek z Eyüp znajduje się w kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Stambułu, ale nie są wystawiane. Ta tradycja została wpisana do Krajowego Rejestru Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Turcji w 2021 roku. Przypominając sobie, że ta droga była kiedyś pełna sklepów z zabawkami, spacer nabiera innego znaczenia. TDV (Türk Dünyası Vakfı - Fundacja Świata Tureckiego) również zaznacza, że w każdy piątek na Bazarze Zabawkarskim odbywał się targ kwiatowy, a Evliya Çelebi chwalił jogurt i śmietanę z Eyüp.
Wzgórze Pierre Loti i kolejka linowa

Za meczetem wznosi się Wzgórze Pierre Loti, rozciągające się na zboczu, nad grobami. Encyklopedia Islamska TDV opisuje cmentarze w Eyüp jako jeden z największych nekropolii świata islamskiego; dzielnica ta przypomina niemal muzeum architektury, z licznymi mauzoleum, małymi cmentarzami i otwartymi grobami. Można dotrzeć na szczyt wzgórza, idąc przez cmentarz lub kolejką linową. Według Wikipedii, linia kolejki łącząca Eyüp z Wzgórzem Pierre Loti została uruchomiona 1 listopada 2005 roku; trasa o długości 420 metrów pokonuje różnicę wysokości 53 metry w mniej niż trzy minuty. Nazwa wzgórza pochodzi od francuskiego pisarza Pierre Loti. Według Wikipedii, pisarz, którego prawdziwe imię brzmiało Julien Viaud, przybył do Stambułu w 1876 roku i często odwiedzał kawiarnię na tym wzgórzu. TDV pisze, że kawiarnia, położona w strategicznym miejscu, na zboczu Wzgórza Karyağdı, z widokiem na cały Zatok Haliç, Stambuł i Galatę, została spopularyzowana w latach 80. XIX Odwiedź Eyüp Sultan Camii i przespaceruj się po jego dziedzińcu. Następnie, wspinając się ścieżką prowadzącą wzdłuż cmentarza lub korzystając z kolejki linowej, dotrzyj do wzgórza Pierre Loti, podziwiając panoramę, a następnie zjedź z powrotem kolejką linową. Zakończ dzień nad brzegiem morza, w okolicach nabrzeża; w drodze powrotnej możesz skorzystać z promu lub tramwaju. Zwiedzanie w szybkim tempie zajmie pół dnia, natomiast dla osób, które chcą zwiedzać bez pośpiechu, lepiej zarezerwować cały dzień. Pora roku i godzina

W piątki w godzinach modlitwy, podczas Ramadanu i świąt, meczet i plac są bardzo zatłoczone; aby uniknąć tłumów, wybierz poranki w dni powszednie. Jeśli wstaniesz na wzgórze Pierre Loti późnym popołudniem, zobaczysz zachód słońca nad Złotym Rogiem. Ścieżka prowadząca wzdłuż cmentarza może być gorąca latem i śliska podczas deszczu; w takich sytuacjach kolejka linowa jest dobrym rozwiązaniem. Praktyczne wskazówki

• Meczecie i mauzoleum należy odwiedzać poza godzinami modlitwy, w odpowiednim stroju i w ciszy.
• Podczas spaceru po cmentarzu, trzymaj się wyznaczonych ścieżek, nie stąpaj na nagrobki i nie siadaj na nich.
• Sprawdź godziny odjazdów kolejki linowej i promów na oficjalnych stronach internetowych.
• Ulice tej dzielnicy są zatłoczone w dni świąteczne; zachowaj ostrożność w stosunku do swoich wartościowych przedmiotów. Źródła

• TDV Encyklopedia Islamu, artykuł "Eyüp", https://islamansiklopedisi.org.tr/eyup
• TDV Encyklopedia Islamu, artykuł "Zal Mahmud Paşa Kulliyesi", https://islamansiklopedisi.org.tr/zal-mahmud-pasa-kulliyesi
• Şehir Hatları, przystanek Eyüpsultan, https://sehirhatlari.istanbul/tr/iskeleler/eyupsultan-36
• Wikipedia, meczet Eyüp Sultan, https://tr.wikipedia.org/wiki/Eyüp_Sultan_Camii
• Wikipedia, produkcja zabawek w Eyüp, https://tr.wikipedia.org/wiki/Eyüp_oyuncakçılığı
• Wikipedia, wzgórze Pierre Loti, https://tr.wikipedia.org/wiki/Pierre_Loti_Tepesi
• Wikipedia, TF2 (kolejka linowa w Stambule), https://tr.wikipedia.org/wiki/TF2_(İstanbul_Teleferiği)
• Wikipedia, węzeł przesiadkowy Eyüpsultan, https://tr.wikipedia.org/wiki/Eyüpsultan_Aktarma_Merkezi