W Beykoz: Szklarnia, Fabryka Obuwia i Park.

Rozpocznij dzień od wizyty w muzeum, które otwiera się rano i opowiada historię tradycji produkcji szkła, związanej z Beykoz. Muzeum nosi nazwę Beykoz Cam ve Billurat Fabrika-i Hümayunu, nawiązując do fabryki szkła, która powstała w tej dzielnicy w okresie osmańskim i była jednym z najważniejszych zakładów tego typu w tamtych czasach. Historia sztuki szklarskiej w Beykoz sięga końca XVIII wieku: według Wikipedii, sułtan III Selim wysłał mevlawińskiego derwisza Mehmeda Dedę do Wenecji, aby ten nauczył się technik produkcji szkła. Po powrocie Mehmed Dede założył warsztat w Beykoz, a produkcję później rozwinął Fethi Ahmed Paşa, gubernator Tophane. Najbardziej znanymi przykładami tej tradycji są szklane naczynia "çeşm-i bülbül", które charakteryzują się białymi, spiralnymi zdobieniami i motywami kwiatowymi, a ich nazwa oznacza "oko słowika".

Budynek muzeum również jest częścią tej historii. Abraham Paşa, który był osobistym doradcą (kapı kethüdası) egipyjskiego pachszacha Ismaila Paşa i został awansowany do rangi ministra przez sułtana Abdula Aziza, w XIX wieku zbudował na swojej posesji w Beykoz wille, klatki dla ptaków, baseny, teatr i stajnie. Obecnie zachowany budynek stajni w kształcie litery U został odrestaurowany przez Milli Saraylar i został otwarty jako muzeum 9 kwietnia 2021 roku.

Wewnątrz muzeum prezentowanych jest około 1480 eksponatów, w tym nie tylko tureckie wyroby szklane, ale także przedmioty wytworzone w Europie na zamówienie osmańskich dworów. Podczas zwiedzania zwróć uwagę na to, jak zmieniał się wygląd tego samego przedmiotu, na przykład dzbanka lub miski, w różnych warsztatach i w różnych okresach – to właśnie w takich porównaniach ukazuje się prawdziwa wartość kolekcji.

Muzeum jest zamknięte w poniedziałki. Sprawdź godziny otwarcia i informacje o biletach na stronie internetowej Milli Saraylar. Ogród muzeum jest częścią terenu o powierzchni około 360 hektarów i jest domem dla 117 gatunków drzew. Po wyjściu z muzeum poświęć trochę czasu na spacer po ogrodzie, aby zobaczyć niektóre z rzadkich gatunków drzew, które zostały sprowadzone za czasów Abrahama Paży.

Źródło: Milli Saraylar; EBA Okul Dışı Öğrenme; Wikipedia.

Po wizycie w muzeum, kontynuuj spacer wśród drzew w parku Beykoz. Park, znany również jako Park Abraham Paşa, rozciąga się na wzgórzach nad Bosforem, pomiędzy dzielnicami Beykoz Merkez i Paşabahçe, zajmując powierzchnię 27,9 hektara. Nazwa pochodzi od Abrahama Paşa, który żył w latach 1833-1918. Źródła podają, że państwo zaprzyjaźniło się z sułtanem Abdülazizem i wygrało ten rozległy teren w grze w kości.

Za czasów Abrahama Paşa, teren został zagospodarowany przez francuskich specjalistów od ogrodnictwa, a wprowadzono egzotyczne rośliny i drzewa, które naturalnie nie rosły w Imperium Osmańskim. Poszukaj śladów krajobrazu z tamtych czasów: źródła wspominają o dwóch dużych sztucznych jaskiniach, pięciu basenach, z których jeden zawiera małą sztuczną wyspę, oraz o trzech sztucznych wodospadach zbudowanych ze skał. Pawilony i mały teatr z czasem zniknęły; teatr został zniszczony w pożarze w 1937 roku. Część terenu, którą nabył II. Abdülhamid, przez pewien czas była udostępniana publicznie pod nazwą Hürriyet Bahçesi.

Obecnie park jest zarządzany przez Główne Miasto Stambułu jako teren rekreacyjny i jest otwarty dla publiczności. Znajdują się tam ścieżki spacerowe, place zabaw dla dzieci, miejsca do pikników i budynek socjalny. Po wschodniej stronie park przechodzi w naturalny las. W weekendy może być tłoczno ze względu na pikniki, dlatego dla spokojnego spaceru lepiej wybrać dni powszednie. Ścieżki są miejscami strome, dlatego warto założyć wygodne, antypoślizgowe buty.

Opuszczając park, zejdź w dół, w kierunku wybrzeża. Centrum Beykoz znajduje się około kilometra dalej; po dotarciu na plac przystani, zobaczysz trzeci punkt trasy: fontannę İshak Ağa.

Źródło: Urząd Gminy Beykoz; Wikipedia.

Fontanna znajdująca się naprzeciwko nabrzeża w Beykoz, znana wśród mieszkańców jako "Onçeşmeler" (Fontanna Dziesięciu Źródeł), jest jednym z symboli tej dzielnicy. Wcześniej w tym miejscu znajdowała się fontanna, którą zbudował Behruz Ağa. Inspektor celny İshak Ağa zmodernizował budowlę w 1159 roku, czyli w 1746 roku. Zgodnie z Encyklopedią Islamu (TDV), İshak Ağa zbudował pięć fontann w Stambule, z których cztery znajdują się w Beykoz. Ta sama encyklopedia podaje również, że inspektor budowlany przy budowie meczetu Ayazma w Üsküdar również był tym samym İshak Ağa.

Obejrzyj fontannę z bliska. Jej część centralna ma około 6 metrów szerokości, 8 metrów długości i 4 metry wysokości. Złożony dach z ozdobnymi zwisami podtrzymują osiem smukłych kolumn marmurowych i dwanaście ostrołukowych łuków. Z tyłu znajduje się zbiornik otoczony murami. Woda nieprzerwanie wypływa z dziesięciu brązowych rur umieszczonych z przodu i wylewa się do marmurowej misy; to właśnie te dziesięć rur nadało fontannie jej nazwę. Dwie rury znajdujące się na środku są większe niż te znajdujące się po bokach. Źródło wody znajduje się na skalistym zboczu, znanym jako Şahinkaya.

Zwróć uwagę na inskrypcję: napisana złotem na zielonym tle, w eleganckim stylu kaligraficznym, w jednej linii. Autorem kaligrafii jest Edirneli Emin Efendi. Części łuku i dachu zostały odnowione w późniejszych remontach, wykorzystując beton. Fontanna była remontowana w latach 1948-1950, 1986, 2005-2006 oraz 2016-2017. Należy ona do Generalnego Zarządu Wakfów i od 1972 roku jest wpisana do rejestru zabytków.

Usiądź na placu przez kilka minut i obserwuj codzienne życie toczące się między nabrzeżem a fontanną. Następnie przespaceruj się wzdłuż wybrzeża w kierunku Yalıköy; pałac Mecidiye znajduje się w odległości około kilometra, widoczny z daleka.

Źródło: Encyklopedia Islamu (TDV); Wikipedia.

W Yalıköy, nadmorskim obszarem, gdzie historycznie znajdowała się przystań Hünkar, znajduje się pałac Beykoz Mecidiye. Pałac, którego budowę w 1845 roku rozpoczął gubernator Egiptu, Kavalalı Mehmed Ali Paşa, jako prezent dla sułtana Abdülmecida, został ukończony w 1854 roku przez jego syna, Said Paşa, który przekazał go sułtanowi. Początkowo pałac służył jako miejsce krótkich przejażdżek, a później został przeznaczony na przyjmowanie zagranicznych dyplomatów i ambasadorów.

Dwukondygnacyjny budynek, częściowo murowany i symetryczny, charakteryzuje się fasadą w stylu neoklasycznym; w wykończeniu fasady użyto zarówno włoskich kamieni, jak i lokalnego białego marmuru. Wewnątrz można podziwiać dekoracje wykonane z kolorowych listew. Dokumenty z tamtego okresu wspominają o meblach z intarsjami, tkaninach z Hereke oraz kryształowych świecznikach. W ogrodzie warto poszukać małego pawilonu, który nazywany jest łaźnią, a jego ściany wewnętrzne zdobią muszle ostryg. Większość budynków usługowych, takich jak kuchnia, łaźnia i oranżeria, nie przetrwała do naszych czasów.

Historia pałacu w XX wieku jest związana z innymi celami niż królewska rezydencja. Stał się sierocińcem, w latach 20. był wykorzystywany do leczenia pacjentów z chorobą weneryczną, w 1953 roku stał się sanatorium, a w 1963 roku szpital dla dzieci z chorobami płuc. W 1997 roku został przekazany do zarządzania Milli Saraylar, a po renowacji w latach 2010-2016, 11 kwietnia 2017 roku został otwarty dla zwiedzających jako muzeum.

Pałac jest zamknięty w poniedziałki. Milli Saraylar sprzedaje również oddzielne bilety na ogród; nawet jeśli nie planujesz zwiedzać wnętrza, warto zobaczyć tarasowy ogród z widokiem na Bosfor. Aktualne godziny otwarcia i ceny biletów można sprawdzić na oficjalnej stronie internetowej. Z tego miejsca, idąc kilkaset metrów wzdłuż wybrzeża, dotrzesz do ostatniego punktu trasy.

Źródło: Milli Saraylar; Wikipedia.

Ostatni przystanek trasy to Beykoz Kundura, jedna z najstarszych fabryk w Stambule. Jej historia rozpoczęła się w 1810 roku, kiedy to, na polecenie sułtana Mahmuda II, została zakupiona garbarnia, czyli zakład przetwarzania skór. Zakład został założony w celu produkcji materiałów skórzanych dla armii, a z czasem przekształcił się w fabrykę skór i obuwia. W 1933 roku został przekazany nowo powstałemu przedsiębiorstwu Sümerbank i zmienił nazwę na Sümerbank Deri ve Kundura Sanayi Müessesesi. Produkcja w 1968 roku osiągnęła 2 miliony par obuwia rocznie, a w 1975 roku – 2,5 miliona par. W szczytowym okresie zatrudnionych było około 3000 osób. Fabryka została zamknięta w 1999 roku decyzją Rady Ministrów, a w 2003 roku została sprzedana.

Obecnie budynki z kamienia i cegły pełnią funkcję centrum kultury, sztuki i filmu. Od 2005 roku służą jako plan filmowy dla produkcji filmowych i telewizyjnych. Projekt "Kundura Hafıza", rozpoczęty w 2015 roku, zbiera archiwum fabryki oraz wspomnienia jej pracowników. W 2018 roku dawna kotłownia została odnowiona i przekształcona w kino "Kundura Sinema" i scenę "Kundura Sahne".

Najważniejsza informacja dla zwiedzających: Beykoz Kundura nie jest miejscem, które można swobodnie zwiedzać przez cały dzień. Zgodnie z informacjami na stronie internetowej, odwiedzający mogą uczestniczyć w zaplanowanych wydarzeniach, a zwiedzanie wystaw odbywa się po wcześniejszej rezerwacji. Planując wizytę, sprawdź na stronie internetowej harmonogram filmów, koncertów lub wystaw. Jeśli znajdziesz wieczorny pokaz lub program sceniczny, dzień zakończysz w dawnej kotłowni fabryki.

Jeśli nie ma żadnych wydarzeń, możesz podziwiać budynki fabryczne z kamienia i cegły z drogi nadmorskiej. Możesz wrócić pieszo do centrum Beykoz i tam wsiąść do autobusu w kierunku Üsküdar lub Kadıköy.

Źródło: Oficjalna strona internetowa Beykoz Kundura; Wikipedia.