Od bram miasta do muzeum: warstwy Nikaei.

Rozpocznij trasę od bramy Istanbul Kapı, znajdującej się na północnym krańcu miasta, w miejscu, gdzie Atatürk Caddesi łączy się z murami. Najpierw obejrzyj bramę z zewnątrz, wychodząc poza linię murów, aby zobaczyć ją oczami podróżnika przybywającego z Stambułu. Brama Istanbul Kapı składa się z trzech oddzielnych części: zewnętrznej, środkowej i wewnętrznej, a pomiędzy nimi znajduje się owalny dziedziniec. Zatrzymaj się na środku dziedzińca i najpierw obejrzyj zewnętrzną, a następnie wewnętrzną część bramy; stąd najlepiej widać, jak trzy bramy są ułożone na tej samej osi. Zwróć uwagę na kolumny z granitu, z których zbudowane są obramowania bramy, oraz na wysoki łuk, który się nad nimi znajduje. Na obramowaniach znajdują się dwie głowy Meduzy, skierowane na zewnątrz; według informacji z Iznik Kaymakamlığı, zostały one umieszczone w celu odstraszania złych duchów. Według rejestru gminy Iznik, brama została zbudowana w czasach rzymskich i została odrestaurowana za panowania cesarza Hadriana w 123 roku n.e. Według Bursa Büyükşehir Belediyesi, brama Istanbul Kapı oraz znajdująca się na południu brama Yenişehir Kapı były przedmiotem prac restauracyjnych prowadzonych przez Iznik Müzesi Müdürlüğü oraz gminę. Kontynuuj trasę wzdłuż murów w kierunku wschodnim, w stronę Lefke Kapı; jeśli trasa czasami oddala się od murów, trzymaj się wschodniego kierunku w obrębie miasta. Mury otaczają miasto na długości około 4970 metrów, a ich wysokość waha się od 10 do 13 metrów. Podczas spaceru zliczaj okrągłe i kwadratowe baszty; według oficjalnych źródeł, w całym pierścieniu znajduje się łącznie 114 baszt. Zauważysz, że na powierzchni murów naprzemiennie układają się rzędy cegieł i duże bloki kamienne; większość murów została w ten sposób wzniesiona. Według informacji przekazywanych przez Bursa Büyükşehir Belediyesi, mury, rozpoczęte w okresie Bithynii w IV wieku p.n.e., początkowo miały długość około 2,5 kilometra. Długość murów została wydłużona po atakach Gotów w 258 roku. Naprawy dokonane przez Bizantyjczyków oraz wzmocnienia w okresie Imperium Nicejskiego (1204-1261) dodały nowe warstwy do murów. Dlatego też zauważysz, że wzdłuż tego samego muru zmienia się materiał i sposób wykonania, a w niektórych miejscach znajduje się druga warstwa przed głównym murem. Przyjrzyj się kolumnom, kapitelom i kamiennym tablicom wbudowanym w mur; zostały one pochodzą ze zniszczonych starszych budowli. TDV İslam Ansiklopedisi informuje, że Bizantyjczycy wykorzystywali również nagrobki jako materiał budowlany. Źródła podają, że na murach znajdują się inskrypcje w językach greckim i łacińskim, a niektóre baszty również posiadają inskry Przyjrzyjcie się uważnie fragmentom fryzów i marmurowym kolumnom znajdującym się przy bramie. Źródła różnią się w kwestii datowania bramy; katalog Kulturnego Portalu wiąże bramę Lefke z wizytą Hadriana w mieście, natomiast dokument UNESCO przypisuje cztery główne bramy cesarzowi Wespazjanowi i jego synowi Tytusowi. W tej części kompleksu znajduje się również rzymski akwedukt o długości 822 metry, znany jako "Antyczny Kanał Wodny przy Bramie Lefke", który, jak się uważa, został zbudowany za rozkazem Hadriana. Południowa, wschodnia fasada bramy jest oświetlona porannym słońcem, więc spróbujcie sfotografować tę stronę wcześnie rano. Obserwujcie mury i łuki bramy tylko z poziomu gruntu, nie wchodźcie na mury ani do zrujnowanych wież. Na koniec, wejdźcie do miasta przez bramę Lefke i przespacerujcie się na zachód wzdłuż głównej osi, biegnącej z wschodu na zachód; ta droga doprowadzi was do Hagii Sofii, znajdującej się na skrzyżowaniu. Źródła: Portal Kultury; Gmina İznik; Urząd Gminy İznik; Lista Organizacji UNESCO (lista tymczasowa).

Podczas zwiedzania Hagii Sofii, znajdującej się w południowo-wschodnim rogu skrzyżowania dwóch głównych ulic miasta, warto najpierw obejść budowlę z zewnątrz. Obecny wygląd to efekt przynajmniej trzech etapów budowy, nakładających się na siebie w różnych wiekach.

Według źródeł, początkowo w tym miejscu znajdowało się rzymskie gimnazjum, a pierwsza faza budowy to bazylika z ceglanych ścian, wzniesiona na kamiennych fundamentach. Uważa się, że ta pierwsza bazylika powstała między IV a V wiekiem, natomiast dokumenty UNESCO wskazują, że w VI wieku, za panowania cesarza Justyniana, budowla została odbudowana. Zwróćcie uwagę na ceglane murki wznoszące się nad kamiennymi fundamentami na ścianach północnej i południowej; gruba warstwa zaprawy i duże cegły świadczą o tym wczesnym etapie.

Nazwa budowli pojawia się po raz pierwszy w dokumentach w 787 roku, w związku z VII Soborem, który odbył się pod przewodnictwem patriarchy Tarasiosa. W 1065 roku, podczas trzęsienia ziemi, budowla została niemal całkowicie zniszczona i odbudowana, podnosząc jej fundamenty o 1,40 metra. Podczas tej odbudowy, apsida została przekształcona w pięciokątną, a po jej bokach dodano kopułowe pomieszczenia. Spróbujcie dostrzec rogi pięciokątnej apsydy, patrząc na jej wschodnią część z zewnątrz.

Po tym, jak w 1331 roku Orhan Gazi podbił miasto, budowla została przekształcona w meczet, dodano mihrab i minaret, a zaczęto nazywać ją Meczet Orhana. Za panowania sułtana Sulejmana Wspaniałego, po pożarze, budowla została odrestaurowana przez architekta Sinana. Według relacji agencji Anadolu, podczas tej renowacji, wewnętrzne łuki i kolumny zostały usunięte, zastąpione łukami o większym rozpiętości, co umożliwiło widok na mihrab z każdego miejsca.

Pod koniec XVIII i na początku XIX wieku, podróżnicy opisujący budowlę, przedstawiali ją jako zrujnowaną i opuszczoną. Po 1935 roku, budowla została otwarta dla zwiedzających jako muzeum, a po renowacji, która rozpoczęła się w 2007 roku, w 2011 roku ponownie stała się meczetem.

Obecnie, jako meczet, przed wejściem należy przestrzegać zasad. Zdejmijcie buty, ubierzcie się w odzież zakrywającą ramiona i kolana; kobiety powinny zakryć głowę. Unikajcie zwiedzania w czasie modlitwy i przestrzegajcie wskazówek pracowników. Zgodnie z informacjami agencji Anadolu, wewnątrz budynku wydzielone są strefy modlitwy i zwiedzania. Zachowujcie ciszę, nie przechodźcie przed osobami modlącymi się i unikajcie robienia zdjęć z lampą błyskową.

Wewnątrz, zacznijcie od podłogi; podczas renow Skręć w tym skrzyżowaniu w kierunku południowo-zachodnim; Teatr Rzymski znajduje się w południowo-zachodniej części miasta i jest oddalony o krótki spacer. Źródło: Portal Kultury; Gmina İznik; Agencja Anadolu; Lista Organizacji UNESCO.

Teatr, zgodnie z informacjami z portalu kulturalnego, znajduje się w południowo-zachodniej części miasta, w dzielnicy Selçuk. Zgodnie z informacjami Urzędu Miasta Bursa, po długotrwałych pracach wykopaliskowych i renowacyjnych, został otwarty dla zwiedzających w marcu 2024 roku. Ze względu na trwające prace, przed wizytą warto sprawdzić, czy teren jest otwarty i jakie są godziny otwarcia. Budowla została wzniesiona w II wieku naszej ery, za panowania cesarza Trajana, przez Pliniusza, namiestnika prowincji Bithynia. Większość teatrów w Anatolii była budowana na zboczach wzgórz, natomiast ten teatr został zbudowany na płaskim terenie, a siedzenia były podwyższane za pomocą łuków. Źródła podają, że jest to jedyny tego typu przykład w Turcji. Budowla, która pomieściła około dziesięciu tysięcy widzów, zajmuje powierzchnię 84 metry długości i 63 metry szerokości. Wewnątrz, należy zwrócić uwagę na system łuków i sklepień, które podtrzymują trybuny; portal kulturalny informuje, że ten system konstrukcyjny został zachowany. Urząd Miasta İznik podaje, że teatr, zbudowany na płaskim terenie, posiada 19 galerii, które tworzą trybuny. Przechodząc ścieżką dla zwiedzających, można policzyć wejścia do galerii i obserwować, jak łuki podtrzymują stopnie trybun. Następnie należy udać się do budynku sceny; według źródeł, budowla ta miała trzy piętra, ale do naszych czasów przetrzało tylko pierwsze piętro. Wykopaliska odsłoniły całą scenę, która rozciąga się na 45 metrów w kierunku wschód-zachód. Przyjrzyj się pozostałym filarom i blokom, wyobrażając sobie, że fasada sceny była niegdyś ozdobiona kolumnami i bogatymi zdobieniami. Teatr był używany przez około dwa stulecia do swoich pierwotnych celów; źródła informują, że odbywały się tutaj walki gladiatorów i inne przedstawienia. Silne trzęsienia ziemi w latach 358, 362 i 368 poważnie uszkodziły budowlę. Zgodnie z informacjami z portalu kulturalnego, w IV wieku wzniesiono mury wokół orchestra, a na ścianach orchestra wykonano fresk. Po najazdach Arabów w VIII wieku, fragmenty teatru zostały rozebrane i wykorzystane do wzmocnienia murów obronnych; ściany, które można zobaczyć na początku trasy, i puste przestrzenie w tym miejscu, to dwa aspekty tej samej historii. W XII wieku na terenie teatru wzniesiono dwa kościoły. W XIII wieku, w okresie Imperium İznik, odkryto, że w podziemiach teatru pochowano zbiorowo żołnierzy, którzy zginęli w bitwach. W okresie osmańskim, do XVII wieku, w odpowiednich częściach teatru działały piece ceramiczne; po opuszczeniu przez piekarzy, bloki z tych pieców były nadal wykorzystywane w budynkach w okolicy Jeśli macie czas, możecie zrobić krótką wycieczkę na zachód, do ruin bramy nad jeziorem, zwanej Göl Kapı. Z bramy pozostały jedynie szczątki, a z wieży po prawej stronie widoczna jest tylko połowa. Następnie udajcie się na południowy wschód, w kierunku bramy Yenişehir. Na ostatnim przystanku, w Muzeum İznik, będziecie mogli zobaczyć znaleziska z wykopalisk teatralnych. Źródło: Portal Kultury; Gmina Miejska Bursa; Gmina İznik; Wikipedia, Teatr Rzymski w İzniku.

Ostatni przystanek trasy to Muzeum w İzniku, znajdujące się w dzielnicy Mahmut Çelebi, w pobliżu bramy Yenişehir. Muzeum zostało otwarte w 1935 roku w budynku Yakup Çelebi Zaviyesi, a w 1960 roku przeniesiono je do budynku Nilüfer Hatun İmareti. Nowy budynek, wybudowany przez Ministerstwo Kultury i Turystyki w latach 2020-2022, został otwarty dla zwiedzających 16 stycznia 2023 roku wraz z eksponatami archeologicznymi. Budynek Nilüfer Hatun İmareti obecnie funkcjonuje jako osobne muzeum pod nazwą Muzeum Sztuki Islamskiej i Turckiej. Przed wizytą sprawdź godziny otwarcia, dni wolne i zasady wstępu na oficjalnej stronie internetowej. Sale wystawowe znajdują się na parterze, a na piętrze znajdują się pomieszczenia administracyjne i magazyny. W muzeum prezentowanych jest około 1500 eksponatów, z których najstarsze pochodzą z okresu około 6500 p.n.e. Sale są uporządkowane chronologicznie: Neolit, Chalkolit, Epoka Brązu, Okres Hellenistyczny, Rzymski, Bizantyjski i Osmański. Przechodź przez sale w tej kolejności, ponieważ budynki, które widzisz w ciągu dnia, znajdują się w odpowiednich punktach na osi czasu. Eksponaty pochodzą ze starych wykopalisk w okolicznych wzgórzach, a także z wykopalisk prowadzonych obecnie w Iznik Çini Fırınları (piecach ceramicznych), Iznik Roma Tiyatrosu (rzymskim teatrze), podwodnej bazylice w jeziorze oraz w nekropolii Hisardere. Wśród eksponatów z okresu rzymskiego poszukaj marmurowego stołu do gry, przypominającego grę w kości, w której każdy gracz używa piętnastu kamieni. Na czterech powierzchniach sarkofagu Achillesa przedstawione są sceny z wojny trojańskiej, ukazujące Achillesa, Agamemnona i jego niewolnicę Briseis; na jednej powierzchni znajdują się postacie symbolizujące wiosnę, lato i jesień. Sarkofagi są jedną z najbardziej imponujących części muzeum. W sarkofagu Antygonosa, pochodzącym z II wieku n.e. i pochodzącym z nekropolii Hisardere, spoczywał mężczyzna w wieku od 45 do 50 lat, który został pochowany w trzech warstwach wełnianych całunów. Część całunu, drewniany poduszka pod głową i fragment drewnianego łoża pod ciałem przetrwały do dziś. Sarkofag został wykonany przez jego żonę, Arete; na nim znajduje się wizerunek Arete oraz napis lamentujący śmierć jej męża. Sarkofagi Nigerine i Astyris należą do matki, Nigerine, która zmarła w wieku od 30 do 45 lat, oraz jej córki, Astyris, która zmarła w wieku od 25 do 30 lat. Ciała zostały odnalezione owinięte w całuny z lnu, wełny i jedwabiu; zgodnie z inskrypcją na przedniej stronie sarkofagu, został on zakupiony przez Następnie udajcie się do ogrodu, gdzie znajduje się ekspozycja składająca się głównie z obiektów kamiennych, takich jak kapitele kolumn, sarkofagi, stelę i inskrypcje. Obiekty w ogrodzie są również uszeregowane chronologicznie, a tutaj można dokładnie obejrzeć podobne przedmioty, które wcześniej widzieliście na murach. W obiekcie znajdują się toalety, parking i miejsce modlitwy. Po wyjściu z muzeum, przejdźcie pieszo do pobliskich Brama Yenişehir; brama znajduje się na początku drogi prowadzącej z İznik do Yenişehir i Bursa. Brama składa się z trzech części: zewnętrznej, środkowej i wewnętrznej, a do wewnętrznej bramy można dotrzeć przez kwadratowy dziedziniec. Urząd Miasta İznik datuje bramę na I wiek naszej ery, na czasy cesarza Klaudiusza, natomiast rejestr Kultury Portalu podaje daty od 268 do 270 roku. Jeśli zostanie Wam czas, odwiedźcie również budynek Nilüfer Hatun İmareti, znajdujący się w pobliżu bramy Lefke; budynek, wzniesiony w 1388 roku na cześć matki sułtana Murada I, jest według dokumentacji UNESCO pierwszym imaretem zbudowanym w kształcie odwróconej litery "T". Przed powrotem do Bursa, nie zapomnijcie sprawdzić ostatniego kursu transportu. Źródło: Ministerstwo Kultury i Turystyki, Muzea Turcji; KVMGM; Lista Tentatywna UNESCO; Wikipedia, Muzeum w İznik.