Rzemiosło ożywia dzielnicę Hamamönü, od Suluhan.

Z przystanku metra Ulus zejdź na ulicę Anafartalar. Pierwszym punktem trasy jest kamienny kompleks znajdujący się w dzielnicy Hacı Doğan, pomiędzy ulicami Tekneciler i Suluhan. Został zbudowany w latach 1508-1511 przez Hasana Paszę, prominentnego urzędnika państwa w czasach II Bayezida; przez długi czas nazywany był Hanem Hasana Paszy, a nazwa Suluhan zaczęła pojawiać się w dokumentach od 1688 roku. Nazwa ta nie jest przypadkowa: według źródeł, był to jedyny w swoim rodzaju kompleks, w którym każdy pokój posiadał własny piec i system zaopatrzenia w wodę. Budynek jest dwukondygnacyjny, z dwoma dziedzińcami. Pierwszy dziedziniec ma kształt kwadratu, a na jego parterze znajduje się 30, a na piętrze 32 pokoje. W centrum znajduje się fontanna oraz mała meczet. Drugi dziedziniec służył jako stajnia, a w jego pobliżu znajduje się łaźnia.

W czasach Imperium Osmańskiego w tym miejscu handlowano kawą i przędzą. W Ankarze "przędza" oznacza przędzę z wełny, więc surowiec wykorzystywany przez przędziarki, które można zobaczyć na pobliskiej ulicy, pochodził właśnie stąd. Po pożarze pod koniec lat 20. XX wieku, kompleks został zniszczony i do lat 50. służył jako targ warzywny i owocowy. W 1937 roku w jego pobliżu został zbudowany targ Ankara, a w latach 40. przy jego murach znajdował się targ sprzedawców pieców. Generalna Dyrekcja Wakfów przeprowadziła jego rekonstrukcję w latach 80. XX wieku, przywracając mu pierwotny wygląd.

Dziś Suluhan to targ okolicznościowy: znajdują się tu kwiaciarnie, sklepy z dekoracjami, sprzedawcy artykułów dla dzieci i noworodków, a także sklepy z rękodziełem i pamiątkami. Jest to początek trasy rzemieślniczej, ponieważ ten pięćsetletni kompleks nadal jest miejscem, gdzie sprzedaje się ręcznie robione produkty. Przejdź się po obu dziedzińcach, spójrz z góry z arkad na piętrze, zatrzymaj się przy meczecie. Następnie wyjdź na ulicę Anafartalar i przejdź kilka set metrów w dół, w kierunku ulicy Çıkrıkçılar.

Źródło: Wikipedia, Suluhan; Anadolu Ajansı 2018; Güven Dinçer, İdealkent 2014.

Ta ta, która odchodzi od Alei Anafartalar i wznosi się w kierunku twierdzy, ma długość dwustu metrów i kończy się na rogu ulic Saraçlar i Salman. Nazwa nawiązuje do dawnego rzemiosła: w okresie osmańskim wełna anatolijskiej kozy była tutaj przędzona na wrzecionie, a z niej tkano tkaninę zwaną "sofu". Ta ścieżka była częścią długiego rynku, który łączył dzielnicę Ulus z Samanpazarı. W 1916 roku pożar zniszczył okoliczne meczety, w tym meczet İplikçiler z 1745 roku i meczet Çanakçılar z 1732 roku. Rynek został później odbudowany, a od 1982 roku podejmowane są projekty renowacji w celu jego ochrony. Obecnie na tej ścieżce i w okolicznych ulicach – Saraçlar, Salman, Mazi i Atpazarı – pracuje ponad tysiąc rzemieślników, zajmujących się głównie tkaninami, galanterią, wyposażeniem domowym, henna i odzieżą ślubną. Wśród rzemieślników ta ścieżka jest często porównywana do Mahmutpaşa w Stambule i Kemeraltı w Izmirze.

Na tej ścieżce znajdują się również sklepy i warsztaty rzemieślników pracujących z miedzią. Słysząc dźwięk młotów, wiecie, że jesteście w dobrym miejscu. Początki rzemiosła miedzarskiego w Ankarze są nieznane, ale charakterystyczną cechą jest zawsze metoda kucia: metal jest formowany młotem i kowadłem, a powierzchnia jest zdobiona grawerowaniem i stemplowaniem. Po miedzi, najczęściej używanym metalem jest mosiądz. Produkty to: dzbanki, imbryki, tace, misy, garnki, moździerze i samowary. Wewnętrzna powierzchnia naczyń kuchennych jest cynowana, a w elementach dekoracyjnych nie stosuje się cyny, co należy wziąć pod uwagę przy zakupie. Rzemieślnicy często przyjmują uczniów w wieku od piętnastu do dziewiętnastu lat, którzy uczą się przez trzy do czterech lat. Obecnie wielu klientów to turyści, a znalezienie młodych ludzi, którzy przejmą ten zawód, jest trudne.

Wcześnie rano, gdy rzemieślnicy układają swoje towary, warto przyjść. Można obserwować pracę z zewnątrz, a jeśli chcesz zrobić zdjęcia, poproś o pozwolenie. Mały, ręcznie kuty dzbanek to doskonała pamiątka z Ankary, która zmieści się w walizce. İlhan Berk napisał wiersz o tej ścieżce, a Metin İpek opowiedział o niej w opowiadaniu.

Źródło: Wikipedia; Güven Dinçer, İdealkent 2014; Asena Ertaş, folklor/literatura 2014; Sabah; Hürriyet.

Zjedź w dół i na skrzyżowaniu skręć w ulicę Salman. Ulica ta prowadzi w kierunku miasta Koyunpazarı, a Pirinç Han znajduje się pomiędzy tymi dwiema ulicami, na ulicy Pirinç, znajdującej się pod targowiskiem Atpazarı. Otoczenie to serce antykwariatu w Ankarze: w latach 40. XX wieku, w najstarszym sklepie z antykami w mieście, znajdującym się na początku ulicy Çıkrıkçılar Yokuşu, prowadzono podobny biznes, a dziś sklepy z antykami i warsztaty rzemieślnicze rozproszone są po wąskich uliczkach Koyunpazarı.

Sam han to budowla o dwóch kondygnacjach. Źródła dotyczące starego Pirinç Han różnią się: jedne wskazują na zapisy z XVII wieku, a inne na akt fundacyjny z 1739 roku. Ten budynek, w którym zatrzymywały się małe karawany, został zburzony w latach 30. XX wieku wraz z meczetem, a w jego miejscu zbudowano szkołę podstawową. Obecny Pirinç Han to odrestaurowana w 1985 roku stara drewniana rezydencja: trzykondygnacyjna, z dziedzińcem, o drewnianej konstrukcji i wypełniona gliną. Uważa się, że jest to pierwszy drewniany han w mieście. Na ścianie wejściowej znajduje się wiersz Faruka Nafiza Çamlıbela zatytułowany "Ściany Hanu". Przed przeczytaniem wiersza, warto obejrzeć sam han, a drewniane galerie wychodzące na dziedziniec stanowią miniaturową wersję tradycyjnego planu hanu.

Sklepy oferują antyki i ręcznie robione biżuterie. Podczas zakupów obowiązują dwie zasady: należy zapytać o cenę i negocjować; jednak, jeśli kupujesz antyki, zapytaj również o ich wiek i czy były naprawiane. Dziedziniec to również dobre miejsce, aby usiąść i obserwować przechodniów z okolicznych uliczek. Stąd można wyjść na ulicę Koyunpazarı i zacząć wspinaczkę pod górę.

Źródło: Wikipedia, Pirinç Han (Ankara); Güven Dinçer, İdealkent 2014; Yeni Ankara.

Ulica Koyunpazarı to brukowana, stroma i jednokierunkowa droga; wznosi się od Samanpazarı do głównej bramy cytadeli. Jej nazwa, podobnie jak nazwa placu, na którym się znajduje, pochodzi z czasów osmańskiego Ankary i odnosi się do systemu targów. W mieście znajdowało się około trzydziestu targów i placów, a Atpazarı był jednym z najbardziej znanych. Nawet w pierwszych latach Republiki, targi były usytuowane w kolejności w kierunku cytadeli: Arabapazarı, Odunpazarı, Samanpazarı, Koyunpazarı, Atpazarı oraz Ekinpazarı przed bramą cytadeli. Na Koyunpazarı znajdował się targ rzemieślników, w tym kowali i szewców; dziś w tym miejscu znajdują się antykwariaty i pracownie rękodzieła, kontynuujące tradycję.

Na szczycie wzgórza, na Koyunpazarı, znajduje się meczet Ahi Elvan; zbudowany pod koniec XIV wieku przez rodzinę Ahi, jest to meczet z dwunastoma drewnianymi filarami. Trasa nie opisuje go od wewnątrz, ale przechodząc obok jego bramy, przypomina o związku organizacji rzemieślniczych z tą ulicą: Ahi byli organizacją, która wprowadziła do lokalnych rzemieślników system mistrz-podstawiciel-uczeń oraz zasady etyki zawodowej. W pobliżu, w dzielnicy Samanpazarı, znajduje się również meczet Aslanhane, pochodzący z XIII wieku.

Koniec ulicy prowadzi do placu przed bramą cytadeli, czyli do Atpazarı. Po przeciwnej stronie znajdują się dwa *han* (karawanseraje) z XVI-XVII wieku: Çengelhan i Çukurhan; jeden z nich jest muzeum, a drugi oferuje noclegi. Są one tematem innej trasy; teraz, stojąc na placu, zwróć uwagę na trzy elementy: masywną konstrukcję bramy, wejścia do karawanserajów oraz ulice, które spływają z placu. Zanim wejdziesz do cytadeli, wróć; ta trasa nie opisuje wnętrza cytadeli. Schodząc w dół ulicą, zwróć uwagę na otwarte pracownie po obu jej stronach; najlepsze zakupy często można znaleźć nie na głównej ulicy, ale w bocznych uliczkach.

Źródło: Güven Dinçer, İdealkent 2014; TDV İslam Ansiklopedisi; Yeni Ankara.

Zacznij od rynku Atpazarı, przejdź przez plac Samanpazarı, a Hamamönü znajduje się około kilometra dalej. To, co zobaczycie, to nie cała dzielnica, a "Ulica Sztuki" utworzona przez gminę Altındağ na ulicy Tanış. Dwanaście tradycyjnych anatolijskich domów zostało odrestaurowanych w sposób zachowujący ich oryginalny charakter i od 2010 roku służą jako centrum sztuki; każdy dom ma pracownię na górze i galerię na dole. Domy te są przeznaczone dla artystów, którzy łączą tradycyjne rzemiosło ze sztuką współczesną. Wchodząc do wnętrz, zobaczycie pracownie, w których tworzone są prace w technikach: malarstwo na jedwabiu (ebru), kaligrafia (hat), ceramika (czini), witraże, wyroby skórzane, filc, srebro i biżuteria. Artyści nie tylko tworzą, ale także sprzedają swoje prace i uczą zapomnianych technik.

Logika tej trasy jest odwrócona. Na targach w dzielnicy Ulus można było kupić przedmioty wytworzone specjalnie na potrzeby rynku. Tutaj to samo rzemiosło kontynuuje swoją działalność jako sztuka i edukacja. Nie wahajcie się porozmawiać z kimś, kto pracuje w pracowni; większość z nich chętnie opowie o swoich technikach. Jeśli jesteście zainteresowani kursami, sprawdźcie aktualny program na stronie internetowej gminy. Jeśli chcecie kupić coś konkretnego, zapytajcie artystę o jego własne prace.

Pozostała część Hamamönü, z jej odrestaurowanymi uliczkami w stylu osmańskiej architektury cywilnej z XIX wieku, nie jest objęta tą trasą; trasy poświęcone smaku i fotografii zajmują się tym obszarem. Ulica Sztuki jest szczególnie zatłoczona w weekendy, kiedy sklepy i pracownie są najbardziej obfite. Jeśli wolicie spokojniejszy spacer, odwiedźcie ją w dni powszednie. Spacer kończy się tutaj; z Hamamönü do dzielnic Ulus i Kızılay kursują autobusy EGO, a po krótkim spacerze znajdują się połączenia z Ankaray i metrem.

Źródło: Gmina Altındağ, Ulica Sztuki w Hamamönü.