Przejścia i kina na ulicy İstiklal.

Wchodząc do alei İstiklal od strony Taksim, przespaceruj się pierwszymi kilkudziesięcioma metrami, zwracając uwagę tylko na górne kondygnacje budynków. Chociaż witryny sklepów na parterach się zmieniają, powyżej wciąż można podziwiać fasady z cegły z końca XIX wieku, balkony i dekoracje okienne. Ten wygląd alei jest wynikiem transformacji, która przyspieszyła po okresie Tanzimat, a zwłaszcza za panowania sułtana Abdula Aziza.

Po dotarciu do meczetu Ağa Camii, zatrzymaj się; obok meczetu znajduje się duży budynek, zwany Rumeli Han. Ten han, zbudowany przez Sarıcazade Ragıp Paszę, osobistego doradcy sułtana II Abdula Hamida, został otwarty w 1894 roku; rok otwarcia jest napisany cyframi rzymskimi nad wejściem od strony alei İstiklal. Jego architekt nie jest dokładnie znany, ale uważa się, że mógł to być August Jasmund lub Konstantinos Pappas, którzy budowali inne budynki należące do Ragıp Paszy. Ogólny styl jest neoklasyczny, ale główne wejście, skierowane do alei, jest w stylu eklektycznym, a dekoracje barokowe i empire są tutaj szczególnie widoczne. Trzy hany, zbudowane przez Ragıp Paszę, otrzymały nazwy Rumeli, Anadolu i Afryka, nawiązując do regionów, na których rozciągało się imperium.

W pierwszych latach swojej działalności, han gościł sprzedawców tkanin, sprzedawców rowerów i dywanów. Po latach 90., do budynku przeniesiono teatry, sale koncertowe i pracownie artystów, a w 2012 roku budynek został zamknięty. Podczas prac renowacyjnych odkryto pod budynkiem korytarz, który, jak się mówi, łączył go z sąsiednimi hanami, a ten korytarz jest od 1978 roku chroniony jako zabytek. Ze względu na trwające prace renowacyjne, nie spodziewaj się wejścia do środka; podziwiaj dekoracje głównego wejścia i całą fasadę z chodnika po drugiej stronie alei, a następnie kontynuuj spacer w kierunku Galatasaray.

Źródło: Smart Beyoğlu; Inwentarz Kulturowy; TRT Haber; Wikipedia (Istiklal Caddesi).

Po kilku minutach dotrzecie do jednego z budynków o największej fasadzie na tej ulicy. Zgodnie z rejestrem zabytków, ten budynek, zaprojektowany przez Alexandre'a Vallaury'ego jako rezydencja dla Abrahama Paszy, został otwarty w 1883 roku i wkrótce stał się siedzibą jednego z pierwszych klubów społecznych w imperium, znanego jako Cercle d'Orient. W czasach swojej budowy był to budynek o największej fasadzie na ulicy Istiklal.

Sala od strony ulicy Yeşilçam, zanim została przekształcona w kino, służyła jako sala gimnastyczna, cyrk i lodowisko. Sala, otwarta pod nazwą Melek Sineması pod koniec 1924 roku, zawdzięczała swoją nazwę dwóm rzeźbom aniołów w stylu secesyjnym, znajdującym się po obu stronach ekranu; obecny operator nawiązuje do nazwy w nazwie budynku, znajdującego się przy wejściu, "Melek Apartmanı". Sala, charakteryzująca się zdobionymi złotem sufitami oraz barokowymi i rokokoowymi dekoracjami, pomieściła około 875 osób. W kolejnych dziesięcioleciach kino było znane jako Emek i stanowiło jeden z kin na ulicy Yeşilçam.

Kino zostało zamknięte w 2009 roku. W 2013 roku budynek został zburzony i odbudowany, a sala została ponownie otwarta w maju 2016 roku na piątym piętrze budynku, pod nazwą Emek Sahnesi. W nowej sali zachowano elementy dekoracyjne w stylu barokowym i rokoko z poprzedniej sali, a układ siedzeń został zaprojektowany w sposób pionowy, a nie poziomy, i pomieścił około 500 osób. Obecnie sala służy nie tylko do projekcji filmów, ale także do koncertów, przedstawień teatralnych i gal.

Do sali można wejść tylko z biletem na wydarzenie; jeśli chcecie obejrzeć projekcję, sprawdźcie wcześniej program. Jeśli nie ma żadnych wydarzeń, możecie podziwiać fasadę budynku z przeciwległej strony ulicy, a następnie przejść do końca ulicy Yeşilçam; następny przystanek, pasaż Atlas, znajduje się zaledwie kilka kroków dalej.

Źródło: Rejestr zabytków; Grand Pera Emek Sahnesi; Wikipedia (Emek Sineması).

Atlas Pasaj to historia przekształcenia okazałego domu w kino, a następnie w muzeum. Budynek został wzniesiony w latach 20. XIX wieku jako letnia rezydencja dla Agopa Köçeyana, bliskiego współpracownika sułtana Abdula Aziza i królewskiego bankiera; źródła podają rok 1870 lub 1877 jako datę budowy. Jak podaje AKM, budynek, charakteryzujący się wpływami neoklasycystycznymi, w latach 1918-1922 służył jako siedziba sądu pod okupacją brytyjską, a następnie został przekazany Głównemu Zarządowi Poczt i Telekomunikacji, a w 1932 roku przekształcono go w miejsce rozrywki. Kino Atlas, otwarte w 1948 roku, było jednym z największych kin w ówczesnym Beyoğlu, z pojemnością 1860 miejsc.

W 1992 roku budynek został przekazany Ministerstwu Kultury i Turystyki, a w 2019 roku rozpoczęto jego kompleksową renowację. W 2021 roku otwarto Muzeum Kina w Stambule. Muzeum składa się z trzech kondygnacji, które można zwiedzać za pomocą jednego biletu. Dwie pierwsze kondygnacje są przeznaczone na stałe ekspozycje, a trzecia na wystawy czasowe. Czekają na Was woskowe figury aktorów Yeşilçam, przedmioty należące do znanych reżyserów, plakaty filmowe oraz interaktywna sekcja zwana „bazą danych pamięci”. W odrestaurowanej części budynku warto również zwrócić uwagę na malowidła sufitowe i ścienne; źródła przypisują te dekoracje francuskiemu malarzowi Hippolyte Berteaux.

Kino Atlas ponownie wyświetla filmy, a w programie znajdują się zarówno klasyki, jak i nowe produkcje. Wizyta w muzeum, a następnie seans filmowy, to idealny sposób na zakończenie zwiedzania tego miejsca. Część pasażu, znajdująca się od strony ulicy, nadal jest wypełniona sklepami. Przed wizytą sprawdź aktualne godziny otwarcia, godziny seansów i informacje o biletach na oficjalnych stronach internetowych muzeum i kina.

Źródło: AKM İstanbul; oficjalna strona Atlas 1948; Wikipedia (Atlas Pasajı).

Kierując się w stronę Galatasaray, dotarcie do rogu ulicy Sahne odsłania trzykondygnacyjny budynek, który początkowo nazywał się Cité de Péra, a obecnie znany jest jako Çiçek Pasajı. Grecki bankier, Hristaki Zografos Efendi, nabył działkę, na której znajdował się poważnie uszkodzony w pożarze w 1870 roku teatr Naum. Budynek został zaprojektowany przez architekta Kleantisa Zannosa. Otwarty w 1876 roku, kompleks składał się z 24 sklepów znajdujących się w arkadach oraz mieszkań na wyższych piętrach, a w pierwszych latach nazywany był również Hristaki Pasajı.

Nazwa "Çiçek" (Kwiaty) pochodzi od sklepów, w których sprzedawano kwiaty. Źródła podają różne wersje dotyczące pochodzenia nazwy; niektóre wskazują na rosyjskie emigrantki, które przybyły do Stambułu po rewolucji w 1917 roku, inne na okres, kiedy właścicielem pasażu był Sadrazem Küçük Said Paşa, w 1908 roku. W XX wieku pasaż był znany jako miejsce spotkań pisarzy i artystów.

Los budynku zmienił się w nocy z 10 na 11 maja 1978 roku, kiedy to doszło do nagłego zawalenia. Zaniedbany budynek runął i przez dziesięć lat pozostawał w takim stanie. W 1988 roku został odbudowany i ponownie otwarty, a w 2005 roku przeszedł kolejne remonty. Obecny pasaż jest wykonany z betonu; przestrzeń dziedzińcowa, znajdująca się w środku trzykondygnacyjnych arkad, jest przykryta szklanym dachem i kopułą.

W tym miejscu warto zwrócić uwagę przede wszystkim na fasadę. Zauważcie dekoracje rzeźbiarskie, karyatidy oraz nieczynny zegar z cyframi rzymskimi, znajdujący się nad wejściem. Następnie przejdźcie pod szklanym dachem dziedzińca i wyjdźcie bocznym wejściem na targ rybny; wejście do Europejskiego Pasażu znajduje się zaledwie kilka kroków dalej.

Źródło: Bellek Mekanları; Wikipedia (Çiçek Pasajı).

Po kilku krokach od rynku rybnego, wchodzimy do Europejskiego Pasazu, który łączy ulicę Sahne z aleją Meşrutiyet. Budynek został wzniesiony na miejscu budynków, które spłonęły w pożarze w 1870 roku; źródła podają, że przed pożarem w tym miejscu znajdował się hotel "Jardin des Fleurs". Pasaz, zaprojektowany przez architekta Domenico Pulgher i zbudowany przez armenianina Onnika Düz, został ukończony w 1874 roku.

Pasaz to neoklasycystyczny budynek o długości około 56 metrów, z trzema kondygnacjami i 22 sklepami. W fasadzie użyto kamienia z Malty, a na podłodze – kamienia z Triestu, pochodzącego z Włoch. Podnieście głowy, aby zobaczyć duże rzeźby kobiet umieszczone na wewnętrznych ścianach, a część sufitu jest przeszklona. Źródła podają różne interpretacje tych rzeźb: niektóre przedstawiają różne zawody, inne to postacie z mitologii greckiej. W pierwszych latach pasaz był oświetlany lampami gazowymi umieszczonymi przed słynnymi lustrami, dlatego nazywany był również "Pasazem Lustrzanym".

W początkowych latach w pasażu znajdowały się sklepy obuwnicze, fryzjerskie, krawieckie, spożywcze, sklepy z artykułami gospodarstwa domowego, mydlarnie i sklepy z dywanami; z czasem dołączyły się sklepy zegarmistrzowskie, producentów fortepianów i domy mody. W 1929 roku pasaz przeszedł na własność państwa, a w 1936 roku został sprzedany Bankowi Nieruchomości i Sierot. Obecnie w sklepach można kupić pocztówki, ceramikę, pamiątki, dywany i antyki.

Najlepiej podziwiać neoklasycystyczny układ pasazu, stojąc na środku i obserwując oba jego końce. Podczas fotografowania, starajcie się nie zasłaniać wejść do sklepów. Jeśli wyjdziecie z pasazu od strony alei Meşrutiyet i skręcicie w lewo, kierując się w stronę Tünel, dotrzecie do tylnego wejścia do pasazu Hazzopulo.

Źródło: Wikipedia (Europejski Pasaz; wersje turecka i angielska).

Pasaz Hazzopulo to wewnętrzny dziedziniec, który łączy aleję Meşrutiyet z aleją İstiklal. Po wejściu do pasazu, hałas uliczny nagle ustaje. Pasaz, zbudowany przez kupca pochodzenia greckiego, Hacopulo, został otwarty 15 kwietnia 1871 roku; źródła podają różne nazwiska członków rodziny jako założycieli. Jest również znany jako "Przejście Konsultacyjne" lub "Han Pasaz".

Jest to budynek w stylu neoklasycznym, zbudowany z cegły. Budynki, częściowo dwukondygnacyjne, a częściowo czterokondygnacyjne, otaczają wewnętrzny dziedziniec. Wejście od strony İstiklal to wąski korytarz, przykryty sześcioma sklepieniami krzyżowymi, natomiast od strony Meşrutiyet znajduje się trzy sklepienia. Zwróćcie uwagę na kamienie pod stopami; podłoga jest wyłożona kamieniami pochodzącymi z Yalıköy, która w przeszłości nosiła nazwę Podima.

Najciekawszym elementem w historii pasazu jest jego związek z prasą. W pasazie znajdowała się drukarnia Ahmeda Mithata Efendi, w której wydawano gazetę "Namık Kemal İbret". W pasażu znajdowały się również fryzjerzy, krawcy i sklepy z dywanami; w pewnym okresie był to jeden z miejsc spotkań Młodych Turków.

Obecnie parter jest pełen herbaciarni i małych sklepów. Źródła informują, że górne kondygnacje od dawna są zaniedbane, a pasaz czeka na renowację z powodu problemów z własnością. Uważajcie, aby nie blokować przejścia, gdy stoliki wypełniają dziedziniec, ponieważ jest to nadal przejście między dwiema ulicami. Wypicie filiżanki herbaty na dziedzińcu i obserwacja układu okien oraz proporcji kondygnacji to najłatwiejszy sposób, aby zobaczyć XIX wiek, który pozostał ukryty za witrynami ulicy İstiklal. Wyjdźcie z pasazu wąskim korytarzem od strony İstiklal i kontynuujcie spacer w kierunku Tünel.

Źródło: Inwentarz Kulturowy; Wikipedia (Pasaz Hazzopulo).

Ostatni przystanek trasy to budynek Botter, znajdujący się przy ulicy İstiklal 235, znany jako pierwszy budynek w stylu secesyjnym w Stambule. Budynek został zaprojektowany przez włoskiego architekta Raimondo D'Aronco w latach 1900-1901 i został wzniesiony dla Holendra Jeana Bottera, który był oficjalnym krawcem i projektantem mody na dworze sułtana Abdülhamida II. Według informacji na stronie internetowej gminy, był to pierwszy dom mody w Imperium Osmańskim; pracownia Bottera produkowała ubrania dla członków rodziny królewskiej i osmańskiej elity aż do zakończenia I wojny światowej. Na parterze znajdowała się butik, na pierwszym piętrze pracownia i magazyn, a na wyższych piętrach mieszkania.

Podziwiaj fasadę z chodnika. Faliste linie, motywy roślinne, kwiatowe ornamenty oraz medaliony z ludzkimi głowami zdobione kwiatami, to charakterystyczne elementy stylu D'Aronco. Według Wikipedii, płaskorzeźby przedstawiające kobiety z falującymi włosami i uśmiechem na fasadzie zachodniej, interpretowane są jako Demeter. Budynek jest jednym z pierwszych, w których zastosowano konstrukcję stalową, a po hotelu Pera Palas, był drugim budynkiem wyposażonym w windę.

W wyniku wojen bałkańskich i I wojny światowej, rodzina Botter sprzedała budynek w 1917 roku i przeniosła się do Paryża. Po wielu latach, budynek został odrestaurowany przez służby gminy i w kwietniu 2023 roku ponownie otwarto go jako Centrum Sztuki i Projektu Casa Botter. Na parterze organizowane są zmienne wystawy. Zgodnie z informacjami na stronie internetowej gminy, centrum jest zamknięte w poniedziałki; przed wizytą sprawdź aktualną wystawę i godziny otwarcia.

Z tego miejsca, spacer do placu Tünel zajmuje kilka minut. W drodze powrotnej można zjechać do Karaköy kolejką F2 lub wrócić do początku ulicy tramwajem T2 o charakterze zabytkowym.

Źródło: Biblioteka Atatürka gminy, strona Casa Botter; Wikipedia (Botter Apartmanı).