Pomniki ku czci Republiki autorstwa Krippela w Hanak.

Zacznijcie od Pomnika Zwycięstwa na placu Ulus; był to pierwszy duży projekt monumentalny Republiki w Ankarze. Międzynarodowy konkurs na jego projekt, ogłoszony w 1925 roku, został wygrany przez wiedeńskiego rzeźbiarza Heinricha Krippela; fundusze na jego realizację zostały zebrane od obywateli, a pomnik został oficjalnie otwarty 24 listopada 1927 roku przez Kazıma Beya, przewodniczącego Wielkiego Zgromadzenia Narodowego, który przeciął wstęgę. Krippel był w tamtym czasie poszukiwanym artystą w Turcji; w 1926 roku stworzył posągi Atatürka w Stambule (na obszarze Sarayburnu) i w Konii, a następnie miał kontynuować pracę w Samsunie i Afyon.

Kompozycja składa się z czterech brązowych figur. W centrum znajduje się Atatürk na koniu o imieniu Sakarya; po obu stronach podstawy stoją dwaj żołnierze tureccy, jeden wzywający do walki, drugi obserwujący front; z tyłu znajduje się turecka kobieta niosąca na plecach pociski, symbolizująca pracę na tyłach frontu. Brązy zostały odlane w Wiedniu, a podstawa wykonana jest z andezytu i marmuru.

Najwięcej uwagi poświęćcie podstawy. Na przedniej stronie znajdują się cztery motywy słoneczne oraz napis z datą 1919; na tylnej stronie znajduje się powalony drzewo platan i wyrastające z niego drzewo życia, symbolizujące przejście od starego porządku do nowego. Po prawej stronie przedstawione są sceny bitwy pod Sakaryą i polowania na dowództwo, a po lewej stronie – parada zwycięstwa i kobiety transportujące amunicję. Do czasu wybudowania Anıtkabir, to miejsce było centrum uroczystości państwowych; w 2002 roku przeprowadzono jego renowację.

Pomnik znajduje się po wschodniej stronie alei; konkurs z 1925 roku został ogłoszony w celu jego umieszczenia naprzeciwko pierwszego budynku parlamentu. Otoczenie placu jest pełne ruchu drogowego i pieszych, dlatego warto przyjść wcześnie rano, aby móc dokładnie obejrzeć płaskorzeźby. Do stacji M1 Ulus można dojść w dwie minuty.

Źródło: Wikipedia (Pomnik Zwycięstwa, Ankara); Inwentarz Kulturowy; Gmina Stołeczna Ankara.

Wychodząc z dzielnicy Ulus w kierunku opery, wspiąć się na wzgórze Namazgah. Na tym wzgórzu, gdzie w czasach wojny o niepodległość odprawiano piątkowe modlitwy, znajduje się pomnik jeźdźca, który czeka na odwiedzających. To pierwszy pomnik Atatürka w Republice Turcji. Włoski rzeźbiarz Pietro Canonica wygrał konkurs zorganizowany przez Ministerstwo Edukacji; rzeźba została odlana we Włoszech, a płaskorzeźby zdobiące cokół zostały wykonane w Wenecji. Pomnik został umieszczony na cokole 29 października 1927 roku, a uroczyste otwarcie odbyło się 4 listopada 1927 roku za udziałem premiera İsmeta Paşa, przewodniczącego parlamentu Kazıma Paşa i burmistrza Asafa Beya; wstęgę przeciął İsmet Paşa.

Figura przedstawia marszałka w mundurze i płaszczu. Całkowita wysokość pomnika wynosi około ośmiu metrów. Płaskorzeźby na cokole przedstawiają sceny z wojny o niepodległość; według źródeł, wśród nich znajdują się również obrazy nowej stolicy wznoszącej się z ruin oraz pola bitewnego. W tym samym roku Canonica ukończył w Ankarze kolejny pomnik, który zobaczycie kilka przystanków dalej, na Placu Zwycięstwa; rok później miał również stworzyć pomnik Republiki na Placu Taksim.

Budynek znajdujący się za pomnikiem został zaprojektowany przez Arif Hikmeta Koyunoğlu; został ukończony latem 1927 roku, a oficjalne otwarcie muzeum odbyło się 18 lipca 1930 roku. Zwłoki Atatürka spoczywały w prowizorycznym grobie, który został przygotowany na dziedzińcu tego budynku, od 21 listopada 1938 roku do 10 listopada 1953 roku; czyli trasa, którą podążacie, rozpoczyna się tutaj, prowadząc do Anıtkabir.

Pomnik góruje nad okolicą i nad aleją; poranne światło pada z przodu, a popołudnie jest lepsze do oglądania płaskorzeźb. Aby dowiedzieć się więcej o godzinach otwarcia i wejściu do muzeum, zapraszamy do odwiedzenia oficjalnej strony internetowej; pomnik jest widoczny z ogrodu o każdej porze.

Źródło: Wikipedia (Pomnik jeźdźca Atatürka; Muzeum Etnograficzne w Ankarze); Encyklopedia Turystyczna Turcji.

Zjedź z alei Etnograficznej w kierunku Sıhhiye; na środku skrzyżowania znajduje się monumentalny, brązowy krąg słoneczny. To jedyny pomnik w tej trasie, który nie przedstawia Atatürka, i jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Ankary. Monument został stworzony przez rzeźbiarza Nusreta Sumana i został wzniesiony w 1978 roku. Niestety, Suman zmarł w tym samym roku. Suman urodził się w Salonikach, studiował rzeźbę w Paryżu i był wykładowcą na Akademii Sztuk Pięknych. Niektóre z płaskorzeźb na Mauzoleum Atatürka również są jego autorstwa, co oznacza, że ten monument i ostatni przystanek tej trasy pochodzą z tej samej ręki.

Monument jest kopią, ale sama kopia jest historycznym artefaktem. Oryginał to ceremonialny przedmiot z okresu Hatti, odnaleziony podczas wykopalisk w Alacahöyük. Oryginały znajdują się w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich. W 1973 roku burmistrz Vedat Dalokay uczynił krąg słoneczny symbolem miasta, a firma Anadolu Sigorta podarowała go mieszkańcom Ankary w 1977 roku. Od 1977 do 1995 roku krąg był również używany jako logo gminy; później był przedmiotem dyskusji i zmian, ale brązowy monument pozostał na swoim miejscu na skrzyżowaniu. Ma około czterech metrów wysokości i został odrestaurowany w 2001 roku, a ostatnio w 2022 roku, dzięki współpracy między metropolią a firmą Anadolu Sigorta. Dziś krąg nadal jest ważnym elementem wizualnej tożsamości miasta; można go zobaczyć wszędzie, od emblematu Uniwersytetu w Ankarze po pamiątki. Jeśli chcesz zobaczyć oryginał, udaj się do Muzeum Cywilizacji Anatolijskich.

Dla tych, którzy potrafią dostrzec detale, jest tu wiele do zobaczenia. Postacie jeleni znajdujące się wewnątrz kręgu pochodzą z odkryć w Alacahöyük; najlepiej je obserwować z przeciwległego chodnika, patrząc w kierunku nieba. Monument znajduje się nie na wyspie dla pieszych, ale pośrodku ruchu drogowego; aby się do niego zbliżyć, skorzystaj z przejść podziemnych i nie wchodź na jezdnię. Znajduje się tuż nad stacją M1 Sıhhiye.

Źródło: Wikipedia (Pomnik Kręgu Słonecznego Hatti, wersje turecka i angielska); strona poświęcona artyście w Muzeum Sztuk Plastycznych i Rzeźby w Ankarze; Yeni Ankara.

Zacznij od dzielnicy Sıhhiye i idź na południe wzdłuż alei. Na placu Zwycięstwa, przed budynkiem Ordu, monumentalny pomnik Atatürka wita Cię. Jest to drugi pomnik autorstwa Pietro Canonica w Ankarze i czwarty pomnik poświęcony Republice. Odsłonięto go 4 listopada 1927 roku, w obecności premiera Ismeta Inönü, w tym samym dniu, w którym odsłonięto konny pomnik w dzielnicy Etnografya. Wraz z postawieniem pomnika, plac został otoczony zielenią i stał się nowym miejscem spotkań dla mieszkańców Yenişehir.

Figura przedstawia marszałka w mundurze, z obiema rękami trzymającymi rękojeść miecza, a twarzą zwróconą na południe, w kierunku placu Kızılay i dzielnicy Çankaya; stare miasto pozostaje w tle. Pomnik wykonany z brązu ma 1,75 metra wysokości, a cokół z marmuru – 2 metry; łącznie 3,75 metra. Cokół ma kształt prostokątnego pryzmatu, z czterema stopniami; po bokach znajdują się płaskorzeźby w kształcie wieńców i pochodni, a na górze nie ma żadnych napisów. Dobrym sposobem na porównanie jest zobaczenie obu pomników autorstwa Canonica w Ankarze w tym samym dniu: jeden przedstawia Atatürka w ruchu, na koniu, a drugi – stojącego i dowodzącego.

Wokół placu znajdowały się kiedyś takie budynki jak Rada Państwa i Ordu; w latach 60. dobudowano nowy budynek sądu administracyjnego. Po rozbudowie alei i budownictwie w okolicach w latach 80., plac przestał być placem; obecnie otoczenie pomnika to niewielka oaza zieleni. Ze względu na małą powierzchnię, nie nadaje się do oficjalnych uroczystości, dlatego podczas świąt umieszcza się jedynie wieniec. Pomnik został odrestaurowany w 2022 roku dzięki wsparciu firmy Anadolu Sigorta.

Patrząc z przeciwnej strony chodnika, w tle widoczny jest budynek Ordu; najlepiej fotografować posąg wcześnie rano od przodu, a po południu z boku. Do stacji metra Kızılay jest kilka minut; przystanek Güvenpark również jest w odległości spaceru.

Źródło: Wikipedia (Pomnik Marszałka Atatürka; Plac Zwycięstwa); Urząd Gminy Çankaya.

Z placu Zafer zjedź do Kızılay. Na końcu Güvenpark, zwróconym w stronę alei, znajduje się najważniejszy monument tego miejsca. Pomnik Güven, znany również jako Pomnik Bezpieczeństwa lub Pomnik Policji, to budowla, która nadała nazwę temu parkowi, będącemu jednym z pierwszych parków Republiki. Park został otwarty w 1930 roku, w ramach planu urbanistycznego autorstwa Hermanna Jansena; projekt monumentu i placu wykonał austriacki architekt Clemens Holzmeister.

Historia tego pomnika to historia niedokończonego dzieła. Wiedeński rzeźbiarz Anton Hanak wykonał rzeźby znajdujące się na przedniej stronie, a zmarł na początku 1934 roku; jego pracę kontynuował Josef Thorak, który ukończył tylną stronę. Źródła podają różne daty otwarcia: przednia strona została otwarta jesienią 1934 roku, a tylna w latach 1935-36. Reliefy na cokole zostały wyrzeźbione w Turcji, wspólnie przez uczniów Hanaka i tureckich rzemieślników.

To, co można zobaczyć, to: na przedniej stronie znajdują się sześciometrowe rzeźby z brązu; cokół ma 37 metrów długości, z centralnym, ośmiometrowym blokiem i skrzydłami po obu stronach. Na reliefach widoczne są policja i żandarmeria, a na tylnej stronie – rolnicy pracujący na roli oraz różne grupy społeczne. Pomnik jest poświęcony służbom bezpieczeństwa; inskrypcja na cokole zawiera słowa Atatürka: "Turk, bądź dumny, pracuj, bądź pewny". Nazwa pomnika pochodzi właśnie od tego.

W 2013 roku pomnik został uszkodzony przez napisy, a w 2016 roku przez odłamki i kule; uszkodzenia zostały naprawione przez władze miasta. Oba boki pomnika są zdobione; warto obejść go zarówno od strony placu, jak i parku, ponieważ połowę reliefów można zobaczyć tylko z tyłu. Pod parkiem znajdują się stacje metra Kızılay i Ankaray; ławeczki w parku to idealne miejsce na odpoczynek podczas trasy.

Źródło: Wikipedia (Pomnik Bezpieczeństwa; Güvenpark; Security Monument); Yeni Ankara.

Zakończcie trasę w Anıtkabir; rzeźby i płaskorzeźby znajdujące się tam stanowią reprezentację sztuki rzeźbiarskiej w Turcji z lat 50. XX wieku. Konkurs architektoniczny wygrało w latach 1941-1942 biuro Emin Onat i Orhan Arda, a fundamenty zostały wmurowane 9 października 1944 roku. Uroczyste otwarcie i przeniesienie szczątków odbyło się 10 listopada 1953 roku. Konkurs na rzeźby i płaskorzeźby został oceniony przez jury pod przewodnictwem Rudolfa Bellinga 26 stycznia 1952 roku i był otwarty wyłącznie dla tureckich artystów.

Rozpocznijcie od Alei Lwów. Aleja ma długość 262,20 metra i szerokość 12,80 metra, a po obu jej stronach znajduje się po dwanaście lwów, co łącznie daje dwadzieścia cztery. Rzeźby te, autorstwa Hüseyna Anki Özkan, zostały wykonane w stylu Hetyjskim i stanowią inspirację dla Lwa z Marash, znajdującego się w Muzeum Archeologicznym w Stambule. Liczba dwudziestu czterech lwów symbolizuje dwadzieścia cztery plemiona Oğuz. Dwie grupy rzeźbiarskie na początku alei również są autorstwa Özkan: przed Wieżą Niepodległości znajduje się grupa trzech kobiet z kłosami pszenicy, a przed Wieżą Wolności – grupa trzech mężczyzn, reprezentujących żołnierza, intelektualistę i rolnika. Obie grupy rzeźbiarskie przedstawiają żałobę.

Plac Ceremonialny ma wymiary 129 na 84,25 metra i może pomieścić piętnaście tysięcy osób. Powierzchnia placu jest wyłożona kolorowym kamieniem wapiennym, tworząc 373 kompozycje w formie dywanów. Na prawo od schodów prowadzących do Sali Honorowej znajduje się płaskorzeźba bitwy pod Sakaryą, autorstwa İlhana Komana, a po lewej – płaskorzeźba bitwy pod Wielkim Dowództwem, autorstwa Zühtü Müridoğlu. Müridoğlu wykonał również płaskorzeźby dla wież Niepodległości, Wolności, a także wież Rewolucji, Pokoju, Obrony Praw i Paktu Narodowego. Te ostatnie zostały wykonane przez Nusreta Sumana, znanego również jako rzeźbiarz słonecznego zegara w Sihhiye. Płaskorzeźby podium i flagi to dzieło Kenana Yontunça.

Sala Honorowa ma wysokość 17 metrów i jest wyłożona marmurem. Wewnątrz znajduje się symboliczny sarkofag, znajdujący się pod właściwym grobem. Przed wejściem przeprowadzane są kontrole bezpieczeństwa; sprawdź godziny otwarcia i warunki wejścia na oficjalnej stronie internetowej. Aby podziwiać płaskorzeźby, przejdźcie się Aleją Lwów o wschodzie lub zachodzie słońca.

Źródło: Oficjalna strona internetowa Anıtkabir (anit