Podróż wody ze zbiornika do miasta.

Rozpocznij wędrówkę przy mostku nad Atatürk Bulvarı, po stronie Saraçhane; to tutaj najlepiej można ocenić długość tego obiektu. Most Bozdoğan został zbudowany, aby pokonać wklęsinę między wzgórzami Fatih i Beyazıt, przenosząc wodę z jednego zbocza na drugie. Zgodnie z informacjami zawartymi w Encyklopedii Islamu (TDV), Semavi Eyice twierdzi, że most jest zazwyczaj przypisywany cesarzowi Walensowi (364-378) i że został zbudowany w latach 368-378. W językach zachodnich znany jest jako "Most Walensa". Eyice dodaje, że podobny obiekt mógł istnieć już w czasach Hadriana.

Liczby ilustrują skalę tego obiektu. Według TDV, jego długość wynosi 971 metrów, wysokość od ziemi to 28-29 metrów, a szerokość waha się od 3,40 do 5,65 metra. Wikipedia podaje współczesną długość 921 metrów, zaznaczając, że pierwotnie był on o około 50 metrów dłuższy. Zwróć uwagę: część mostu jest zbudowana z pojedynczych łuków, a długa część składa się z dwóch warstw łuków; według TDV, od 18. do 73. łuku znajdują się łuki dwuwarstwowe. Ściany, w których przeplatają się kamienne i ceglane warstwy, również noszą ślady licznych napraw przeprowadzonych na przestrzeni wieków.

Most ten działał również po podboju. Sułtan Mehmed II nakazał jego naprawę; w czasach Bayezida II i Sulejmana Wspaniałego, a także w latach 1556-1557, do tego systemu podłączono wody z Kırkçeşme; w latach 1697-1698 Mustafa II nakazał naprawę jego wschodniej części. Do XX wieku most ten dostarczał wodę do meczetu Süleymaniye i pałacu Topkapı. Bulwar został poprowadzony pod łukami mostu zgodnie z planami urbanisty Henri Prost. Podejdź do mostu od strony zieleni, aby móc z bliska zobaczyć wymiary kamieni; przechodź przez bulwar tylko przez przeznaczone do tego przejścia dla pieszych.

Źródło: Encyklopedia Islamu (TDV); Wikipedia.

Po skręcie w Divanyolu w kierunku ulicy Pierre Loti, schodzimy do tego zbiornika wodnego przez nowoczesną konstrukcję wejściową. Nie posiada inskrypcji; jego cechy architektoniczne wskazują na okres panowania cesarza Teodozjusza II (408-450), a Wikipedia podaje bardziej precyzyjnie lata 428-443. W językach zachodnich znany jest jako "Cisternă Teodozjusza"; nazwa "Şerefiye" pochodzi od dzielnicy, w której się znajdował, w okresie osmańskim.

Po zejściu po schodach, naszym oczom ukazuje się 32 kolumny, ułożone w regularnych rzędach. Encyklopedia Islamu podaje jego wymiary jako 42,5 x 25 metrów; cztery rzędy po osiem kolumn dzielą przestrzeń na pięć części. Przyjrzyjcie się uważnie kapitelom kolumn – wszystkie są w stylu korynckim i datowane na V wiek. Łuki z cegieł łączą się nad kolumnami. Jeśli widzieliście zbiornik wodny Yerebatan, tutaj znajdziecie mniejszą, ale równie imponującą wersję tego samego stylu architektonicznego; dzięki temu, że wszystkie kolumny są widoczne z jednego miejsca, łatwo jest odczytać plan.

Na górze zbiornika, pod koniec XIX wieku lub na początku XX wieku, wzniesiono pałac Arif Paşa, który później służył jako budynek urzędu miejskiego. Renowacja rozpoczęła się w 2004 roku, a w latach 2013-2018 zaprojektowano i zbudowano obecną konstrukcję wejściową. Od 2018 roku zbiornik jest otwarty dla zwiedzających jako muzeum. Według oficjalnej strony internetowej, ze względu na swoje około 1600-letnią historię, jest jedną z najstarszych budowli hydrotechnicznych w Stambule. Obecnie jest zarządzany przez firmę İBB Kültür A.Ş.; między kolumnami organizowane są pokazy multimedialne i koncerty. Podczas pokazów, gdy światło przemieszcza się po kolumnach, łatwiej jest dostrzec kapitele i łuki – wykorzystajcie ten moment do zrobienia zdjęć. Aktualne godziny otwarcia i program wydarzeń znajdziecie na oficjalnej stronie internetowej.

Źródło: Oficjalna strona internetowa zbiornika Şerefiye; Encyklopedia Islamu; Wikipedia.

Spacerując kilka minut od dzielnicy Şerefiye, dociera się do tej imponującej cysterny, położonej na zachodzie Hipodromu. Encyklopedia Islamu (TDV) nazywa ją Cysterną Tysiąca Kolumn i datuje jej powstanie na okres Konstantyna, prezentując ją jako drugą co do wielkości zamkniętą cysternę w mieście. Wikipedia przypisuje jej budowę rzymskiemu senatorowi o imieniu Philoksenos; mówi się, że cysterna należała do jego pałacu.

Mimo, że nazwa jest przesadzona, wnętrze rzeczywiście zachwyca gęstym labiryntem kolumn. Według TDV, cysterna o wymiarach 64 x 57 metrów jest podtrzymywana przez 224 kolumny; oficjalna strona cysterny podaje, że do dziś zachowało się 212 z nich. To, co odróżnia te kolumny od innych cystern, to fakt, że składają się z dwóch części ułożonych jedna na drugiej, połączonych fragmentem. Zwróćcie uwagę również na zagłębienie w podłodze; odsłania ono podstawę kolumn i pokazuje pełną wysokość konstrukcji dwukondygnacyjnych. Zauważcie również greckie litery na kolumnach – są to znaki mistrzów, którzy je wykonały.

Po wyschnięciu cysterna znalazła nowe zastosowanie. Według TDV, w okresie osmańskim nad nią wznoszono rezydencje, a mieszkańcy korzystali z jej chłodu, wykorzystując wnętrze jako warsztaty aż do końca XIX wieku; drzeworyt Thomasa Alloma z XIX wieku przedstawia robotników pracujących wśród kolumn. Według Wikipedii, po renowacji cysterna została otwarta dla zwiedzających, oferując przestrzenie wystawowe i miejsca do siedzenia. Porównując obie lokalizacje, które zwiedzacie po kolei, zauważycie, że jedna charakteryzuje się małymi, jednokondygnacyjnymi kolumnami, tworzącymi kompaktową przestrzeń, a druga imponującymi, dwukondygnacyjnymi kolumnami, tworzącymi przestronną i głęboką konstrukcję. Aktualne informacje o zwiedzaniu znajdziecie na oficjalnej stronie cysterny.

Źródła: Encyklopedia Islamu (TDV); oficjalna strona Cysterny Tysiąca Kolumn; Wikipedia.

Wychodząc z Binbirdirek w kierunku Hipodromu i idąc do północnego krańca placu, zobaczycie tę fontannę, której kopułę podtrzymują osiem kolumn. Została ona wzniesiona ku pamięci wizyty cesarza niemieckiego Wilhelma II u sułtana Abdülhamida II w jesieni 1898 roku. Jej elementy zostały przygotowane w Niemczech, a następnie przetransportowane do Stambułu, gdzie zostały zmontowane. Budowa rozpoczęła się w 1899 roku; otwarcie planowano na 1 września 1900 roku, w 25. rocznicę objęcia władzy przez Abdülhamida II, ale fontanna została otwarta 27 stycznia 1901 roku, w dniu urodzin Wilhelma II.

W projekcie brał udział architekt Spitta, doradca cesarza, a w realizacji – architekt Schoele; w pracach uczestniczyli również architekci Carlitzik i Joseph Antony. Budowla jest utrzymana w stylu neobizantyjskim. Najpierw obejdźcie ośmiościenny korpus, który znajduje się na podwyższonym cokole, a następnie wejdźcie pod kopułę i podnieście głowę; wnętrze jest pokryte mozaikami na złotym tle. Zwróćcie uwagę na osiem medalionów, na których naprzemiennie znajdują się symbole obydwu władców: tuğra (pieczęć) Abdülhamida II oraz monogram Wilhelma II, składający się z litery "W" i cyfry "II".

Oprócz bycia budowlą hydrotechniczną, tę fontannę, wzniesioną znacznie później niż inne obiekty na trasie, można interpretować jako dokument epoki, odzwierciedlający ówczesną dyplomację. Tradycja osmańskich fontann na placach została tutaj przekształcona w dar przyjaźni i odnowiona w stylu neobizantyjskim przez europejską pracownię. Porównajcie ją z fontanną Ahmeda III, którą zobaczycie za kilka minut; jedna odzwierciedla gust samego pałacu osmańskiego, a druga – perspektywę obcego władcy na to miasto. Przed fontanną znajdują się również kolumny Hipodromu. Stąd przejdźcie przed Ayasofya i udajcie się do bram Pałacu Topkapı.

Źródło: Wikipedia.

Ostatni przystanek trasy to ta imponująca fontanna na placu, znajdująca się pomiędzy zewnętrzną bramą Topkapı, zwaną Bab-ı Hümayun, a Hagia Sophia. Zgodnie z Encyklopedią Islamu (TDV), fontanna została zbudowana w 1141 roku (1728-1729) za panowania sułtana III Ahmeda. Wikipedia określa ją jako najstarszy i najbardziej reprezentatywny przykład nowego typu fontann miejskich, które pojawiły się w okresie Lale Devri (Epoka Tulipanów).

Fontanna ma kształt kwadratu i posiada cztery elewacje. W centrum każdej elewacji znajduje się fontanna, a w czterech rogach znajdują się nisze półkoliste, z trzema oknami, z których służby roznosiły wodę i słodkie napoje. Dach jest pokryty ołowiem i wykonany z drewna, z szerokimi okapami. W centrum znajduje się ośmiokątna kopuła, a nad niszami znajdują się cztery małe kopuły, a na szczytach każdej z nich znajduje się pozłacana kula.

Dekoracja odzwierciedla mieszankę wpływów sztuki zachodniej, które zaczęły przenikać do sztuki tureckiej. Zwróć uwagę na rzeźbione kwiaty na kamieniach, marmurowe płaskorzeźby pokryte złotem oraz mozaiki używane w niektórych miejscach. Na elewacjach znajduje się czternaście strof wiersza, napisanego przez Seyyida Vehbiego w stylu talik. Zgodnie z informacjami z TDV, ostatnia strofa, znajdująca się na elewacji skierowanej ku Hagia Sophia, została napisana osobiście przez III Ahmeda i wykonana w stylu celi sülüs. Zgodnie z informacjami z Wikipedii, fontanna w okresie osmańskim była miejscem spotkań i zgromadzeń.

Śledziliśmy drogę wody od rurociągu do fontanny na placu. Po obejściu fontanny, porównajcie uważnie cztery elewacje i cztery nisze. Następnie możecie przejść przez bramę do dziedzińca Pałacu Topkapı lub przespacerować się do Parku Gülhane. Aktualne godziny otwarcia pałacu można sprawdzić na jego oficjalnej stronie internetowej.

Źródło: Encyklopedia Islamu (TDV); Wikipedia.