Mecety z drewnianymi kolumnami u podnóża twierdzy.

Wejdź do cytadeli przez bramę Hisar Kapısı (brama z wieżą zegarową), podążaj ulicą Kale Kapısı aż do Zindan Kapı; meczet znajduje się po lewej stronie, na ulicy Alitaşı. Jest to najstarszy znany meczet w Ankarze; ze względu na brak inskrypcji budowlanej, data jest odczytywana z ambony. Inskrypcja w arabskim języku na ambonie, wykonana z drewna, jest uszkodzona i można ją odczytać na dwa sposoby: 574 roku hidżry (1178) i 594 roku hidżry (1197-98). Większość badaczy akceptuje drugą datę i przypisuje ambonę czasom panowania Muhyiddin Mesud, syna II. Kılıçarslana, władcy Ankary. Nazwa meczetu prawdopodobnie pochodzi z okresu renowacji za czasów I. Alaeddin Keykubada. W dwóch wnękach nad drzwiami do kobiecego dziedzińca znajdują się dwie inskrypcje dotyczące renowacji: jedna z początku lat 30. XIV wieku, dotycząca prac wykonanych przez Lulu Paşa, ówczesnego administratora Ankary, a druga z lat 1433-34, dotycząca renowacji przeprowadzonej przez Şerife Sümbül Hatun; dlatego niektóre źródła nazywają go również meczetem Muradiye.

Wnętrze jest prostokątne, bez kolumn, z płaskim drewnianym sufitem; w centrum sufitu znajduje się sześciokątna rozeta. Seldżucki mihrab, odkryty w 1984 roku, jest ozdobiony maswerkami, a w rogach znajdują się filary z kapitelami. Ambona jest chroniona w szklanej gablocie; wykonana w technice imitującej mozaiki, a na lewym poręczy znajduje się inskrypcja autora. Zobacz także dziedziniec: po stronie wschodniej, na murze cytadeli, znajduje się ceglany mihrab. Jest to mihrab pierwszego meczetu, który został zbudowany przez Muhyiddin Mesud; na murze wciąż widać wnęki, w których opierały się belki sufitowe. Meczet został odrestaurowany w 2008 roku przez Generalną Dyrekcję Wakfów. Kamienie w dziedzińcu zostały zebrane z okolicznych terenów. Przyjdź rano; ulice wewnątrz cytadeli stają się zatłoczone w południe. Jeśli chcesz, poczekaj na czas modlitwy, zdejmij buty przy wejściu i zachowaj ciszę wewnątrz.

Źródło: İşçen, Mecze i modlitownie w Ankarze przed Republiką; Urząd Wojewódzki w Ankarze, Zabytki Wakfów w Ankarze; Portal Kultury; Wikipedia.

Na końcu drogi prowadzącej ze wzgórza Kale do dzielnicy Samanpazarı, u podnóża południowego zbocza twierdzy, znajduje się meczet Ahi Şerafeddin, znany wśród mieszkańców jako Aslanhane; nazwa pochodzi od rzeźby lwa z okresu rzymskiego, wbudowanej w mur. Ze względu na obszerność opisu tego meczetu w trasie poświęconej meczetom w Ulus, zatrzymujemy się tutaj krótko; jednak jest to najlepszy przykład tradycji, której dotyczy ta trasa, i nie można go pominąć. Ins skrypty w języku thuluth nad drzwiami mihrabu datują się na lata 1289-90; według Encyklopedii Islamu, budowla może być starsza, a nazwa fundatora widoczna nad północnym wejściem wskazuje na początek XIII wieku. Drewniany pulpit został wykonany przez stolarza Mehmeda bin Ebubekira.

Wewnątrz znajduje się 24 drewniane słupy, ułożone w czterech rzędach, podtrzymujące strop, na którym znajdują się kolumny z okresu rzymskiego. Wnętrze, podzielone na pięć części, prowadzi do mihrabu; centralna część jest szersza i wyższa. Mihrab jest rzadkim przykładem w Anatolii, łączącym mozaiki z ceramiki i gipsu; wokół kasetonów znajdują się zdobienia z ceramiki i gipsu. Wieża meczetu jest zbudowana z cegły i ozdobiona niebieskimi płytkami ceramicznymi. W 2023 roku, podczas spotkania w Rijadzie, meczet został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wraz z meczetami Beyşehir Eşrefoğlu, Sivrihisar Ulu, Kastamonu Mahmut Bey i Afyonkarahisar Ulu; jest to pierwszy kompleksowy zbiór dokumentów dotyczących dziedzictwa kulturowego Turcji. Ruiny klasztoru i mauzoleum Ahi Şerafeddin, znajdujące się naprzeciwko meczetu, są częścią kompleksu i powinny być oglądane razem z meczetem. Przed wejściem należy zdjąć buty; w piątki w godzinach modlitwy jest tu bardzo tłoczno, więc należy unikać tego czasu. Stąd, w kierunku Ulucanlar, należy przejść około pięćset metrów, aby dotrzeć do meczetu Direkli.

Źródła: Encyklopedia Islamu, Meczet Ahi Şerafeddin; Urząd Wojewódzki w Ankarze, Zabytki Wakf w Ankarze; Komunikat prasowy KTB; Wikipedia.

Zacznij od Aslanhane i idź w kierunku ulicy Ulucanlar. Meczet znajduje się w dzielnicy Kale, na rogu ulic Direkli i Ceylan. Nie posiada inskrypcji; eksperci oceniają styl historycznego, stiukowego mihrabu i datują go na XV wiek, a niektórzy nawet na pierwszą połowę XV wieku. Dokumenty fundacji wskazują, że został odnowiony w XVIII wieku. W archiwach prawnych Ankary z lat 1588-1590 znajduje się wzmianka o Direkli Mecid i jednym z jego wiernych, co oznacza, że od co najmniej czterystu lat nosi tę nazwę.

Nazwa ma swoje uzasadnienie: ostatnie miejsce dla wiernych jest podtrzymywane przez pięć drewnianych filarów, od których pochodzi nazwa meczetu. Ta część została później zamknięta przeszklonymi ścianami i służyła jako miejsce modlitwy w ciepłe miesiące. Po obu stronach wejścia znajdują się antyczne, półkolumnowe kolumny z marmuru. Ściany są zbudowane z cegieł, osadzone na fundamencie z kamienia ankarского, z drewnianymi elementami konstrukcyjnymi, dach jest kryty dachówką, a sufit jest drewniany; wygląd jest jak najbardziej skromny. Wewnątrz, po stronie północnej znajduje się drewniany balkon dla kobiet, a po stronie południowej – wysoki, sięgający sufitu, stiukowy mihrab: nisza jest ozdobiona maswerkami, po bokach znajdują się okna, a rama jest zdobiona pismem w stylu nesih oraz dwoma geometrycznymi bordiurami. Minbar jest nowy. Wieża, znajdująca się w północno-wschodnim rogu, jest pokryta cynkiem. W pobliżu północnej ściany znajdował się grób, zwany Direkli Baba, który prawdopodobnie należał do fundatora; obecnie nie znajduje się w tym miejscu. Podczas renowacji w 2007 roku usunięto dodatkowe budowle na dziedzińcu, a dodano miejsce do obmywania przed modlitwą. Jest to mały, lokalny meczet; może być zamknięty poza godzinami modlitwy, w takim przypadku można zobaczyć filary i kolumny z zewnątrz i kontynuować spacer. Jeśli jest otwarty, wejdź cicho, a jeśli są wierni, stań z tyłu. Następny przystanek to meczet Hacı Musa, znajdujący się na południowy zachód, w rogu kampusu Hacettepe, w kierunku urzędu gminy Altındağ.

Źródło: Ankara Valiliği, Ankara Vakıf Eserleri; İşçen, Cumhuriyet Öncesi Ankara'da Cami ve Mescitler; Kültür Portalı.

Mezquita se encuentra actualmente en el corazón del campus central de la Universidad Hacettepe (Sıhhiye), al sureste del municipio de Altındağ, y se accede a ella por escaleras desde la avenida Talatpaşa. Las antiguas calles (Eski Yol y Küçük Gelin) que la rodeaban fueron eliminadas durante la reorganización del campus, y en 2006 se convirtió en un parque. Sobre la puerta hay dos inscripciones: una, escrita en estilo sülüs, indica que la mezquita fue construida por Seyfeddin, hijo de Hacı Musa, pero diferentes investigadores han interpretado la fecha como 1422, 1432 y 1490; en un registro de propiedades de 1522, la mezquita ya está mencionada. La segunda inscripción, escrita en estilo rika, describe la restauración de la mezquita en 1923. Semavi Eyice clasifica la estructura como una mezquita del siglo XV; sin embargo, el mihrab y los detalles decorativos son característicos de finales del siglo XVII y primera mitad del siglo XVIII, lo que sugiere que la mezquita fue renovada en ese período.

Qué ver: El espacio para la congregación está sostenido por tres arcos apuntados, siendo el central soportado por dos columnas de mármol reutilizadas. Las puertas de madera del área reservada para mujeres datan del siglo XV; el trabajo de talla es de alta calidad y en la parte superior está escrito el "Kelime-i Tevhid" (la declaración de la unidad de Dios). En el interior, el techo es sin soportes y está dividido en cuadrados por molduras; en los puntos de intersección de los cuadrados, hay pequeñas placas con flores pintadas, y en el centro hay un motivo hexagonal; en los marcos de las ventanas, hay motivos florales bordados. El mihrab de yeso está rodeado por tres filas de molduras, el nicho es decorado con motivos mukarnas, y en el frontón hay dos líneas de texto en estilo sülüs. El púlpito de madera es un ejemplo original de la época, con espejos geométricos y motivos de palmeras. En el minarete, ubicado al noroeste, se pueden apreciar los aleros con forma de erizo. En 1975, la Dirección General de Fundaciones realizó una restauración. Debido a su ubicación dentro del campus, el entorno es tranquilo; visite la mezquita en silencio, fuera de los horarios de oración, y recuerde quitarse los zapatos. Desde aquí, puede dirigirse hacia el norte, hacia la avenida Anafartalar; el camino pasa cerca del antiguo barrio judío, donde se encuentra la pequeña mezquita Örtmeli, un ejemplo de la misma tradición con dos columnas de madera, pero no es un punto de interés en esta ruta. La mezquita Zincirli le espera en la calle.

Fuente: TDV İslam Ansiklopedisi, Hacı Musa Camii; İşçen, Cumhuriyet Öncesi Ankara'da Cami ve Mescitler; Ankara Valiliği, Ankara Vakıf Eserleri.

---

Mezquita ubicada en el campus central de la Universidad Hacettepe (Sıhhiye), al sureste del municipio de Altındağ, accesible por escaleras desde la avenida Talatpaşa. Las antiguas calles (Eski Yol y Küçük Gelin) que la rodeaban fueron eliminadas durante la reorganización del campus, y en 2006 se convirtió en un parque. Sobre la puerta hay dos inscripciones: una, en estilo sülüs, indica que la mezquita

Wychodząc na ulicę Anafartalar Caddesi, skieruj się w stronę placu Ulus. Meczet Zincirli znajduje się po lewej stronie ulicy, naprzeciwko bazaru Anafartalar. Wejście znajduje się od strony ulicy Mahmut Atalay. Po drodze przejdziecie obok meczetu Kurşunlu, którego kopuła jest charakterystycznym przykładem osmańskiej architektury z XV wieku. Ten meczet stanowi dobry punkt odniesienia do poznania stylu budowli z drewnianymi sufitami. Meczet Zincirli nie posiada inskrypcji ani aktu fundacyjnego, ale dokumenty wskazują, że został zbudowany przez Ankaravi Mehmed Emin Efendi (1619-1687), który na początku swojej kariery pełnił funkcję kazaskiego (sędziego religijnego) w Anatolii. Dlatego też nazywany jest również meczetem Kazasker. Zgodnie z aktem fundacyjnym z 1685 roku, meczet, medresa, szkoła i dwadzieścia pięć fontann są ze sobą powiązane. Gönül Öney datuje zdobienia sufitu, ambonę i miejsce prowadzącego modlitwę na koniec XVII i początek XVIII wieku.

Budowla jest późnym i reprezentatywnym przykładem architektury anatolijskiej: prostokątny plan, ściany z cegły osadzone na kamiennej podstawie (zewnętrzna część została pokryta cegłą podczas ostatniej renowacji), dach z dachówek, brak kopuły. Z przodu znajduje się miejsce dla ostatnich wiernych, podparte trzema ostrymi łukami, osadzonymi na kamiennych kolumnach. Wewnątrz znajduje się drewniany sufit z dekoracyjnymi elementami, a w jego centrum znajdują się dwa sześciokątne elementy. Wokół nich biegnie ornament. Nisza modlitewna, wykonana z gipsu, sięga aż do sufitu, a jej zakończenie stanowi dekoracyjny element przypominający kaskadę i szereg palm. Ambona jest wykonana z orzecha, zdobiona techniką intarsji i posiada ażurowe balustrady. Insrypcja po prawej stronie ambony opisuje renowację z 1879 roku, przeprowadzoną przez gubernatora Hurşit Paşa, oraz renowację z 1925 roku przy bramie w kierunku Mekki. Dodatkowe prace remontowe przeprowadzono w 1937 i 2005 roku. Ze względu na swoją lokalizację na jednej z najbardziej ruchliwych ulic w Ulus, meczet jest otwarty przez cały dzień i jest miejscem modlitw. Prosimy o wejście w ciszy i oczekiwanie na czas modlitwy. Ostatnim przystankiem jest wjazd na wzgórze za meczetem Hacı Bayram, poświęconym Ahi Yakup.

Źródło: Ankara Valiliği, Ankara Vakıf Eserleri; İşçen, Cumhuriyet Öncesi Ankara'da Cami ve Mescitler; Kültür Portalı; Vikipedi.

Wspinając się północno-wschodnią ścieżką za meczetem Hacı Bayram w Zincirli, dotrzecie do meczetu Ahi Yakup, znajdującego się w dzielnicy Hacı Bayram. Adres podany przez portal kulturowy wskazuje na ulicę Selman-i Farisi, a do meczetu prowadzą jedenaście stopni kamiennych. Arabski napis nad portalem wejściowym datowany jest na rok 794 w kalendarzu hidżry, czyli 1392 rok. Portal kulturowy podaje tę datę jako rok budowy, natomiast publikacja "Ankara Vakıf Eserleri" wydana przez Urząd Wojewódzki w Ankarze uznaje ten napis za napis restauracyjny, datując budowlę na koniec XIII wieku i początek XIV wieku. Ahi Yakup był jednym z liderów gildii "ahi" żyjących w Ankarze za panowania Bayezida I. Był synem Ahi Sinana, a jego synem był Ahi Çelebi. Jego medresa i zawiya nie przetrwały do naszych czasów.

Budowla jest niewielka, bez minaretu, z dachem krytym dachówkami. Fundament jest wykonany z kamienia, a górne partie z odzyskanego rzymskiego marmuru, a także z zaprawy. Miejsce dla ostatnich wiernych jest przykryte drewnianym dachem. Największą wartość stanowią mihraby: jeden znajduje się w miejscu dla ostatnich wiernych, a drugi wewnątrz meczetu. Oba zostały wykonane z tego samego szablonu. W mihrabie znajdującym się wewnątrz, dokładnie na środku, osadzona jest miska Milete o średnicy dwudziestu centymetrów, zdobiona motywami w odcieniach błękitu i granatu. Bekir Eskici uważa to za najstarszy znany przykład mihrabu wykonanego z tego samego szablonu w Ankarze i wykorzystuje go jako punkt odniesienia do datowania innych meczetów. Ten sam szablon został użyty również w pobliskim meczecie Ahi Tura. W przylegającym od północno-wschodniej strony cmentarzu znajduje się grób Ahi Yakupa, bez napisu. U jego głowy stoi złamany, pomalowany na zielono kolumna marmurowa. W 1984 roku pobliskie stowarzyszenie "Ahiler" przeprowadziło renowację, a w 2009 roku Generalna Dyrekcja Fundacji przeprowadziła kolejne prace konserwatorskie. Trasa kończy się tutaj; można zejść na plac Hacı Bayram i w ciągu dziesięciu minut dojść do stacji Ulus. Jest to meczet parafialny, który może być zamknięty poza godzinami modlitwy; jeśli jest otwarty, zdejmij buty i wejdź cicho.

Źródła: İşçen, Cami ve Mescitler w przedrewolucyjnej Ankarze; Ankara Valiliği, Ankara Vakıf Eserleri; Portal kulturowy; TDV İslam Ansiklopedisi, Ankara.