Kultura łaźni w Ankarze: od łaźni Roma do Karacabey.

Z tereny znajdujące się na niewielkim wzniesieniu, do którego prowadzą schody od ulicy Çankırı, to w rzeczywistości starożytny wzgórze. W 1937 roku, podczas wykopalisk prowadzonych przez Remziego Oğuza Arıka, odkryto tutaj pozostałości z okresu frygijskiego i rzymskiego. Sama budowla łaźni została odkryta w latach 1937-1943 podczas wykopalisk prowadzonych w imieniu Türk Tarih Kurumu pod kierownictwem Hamita Zübeyra Koşaya i zarządzanych przez Necatiego Dolunaya. Mahmut Akok ocenił pozostałości architektoniczne i opracował plany rekonstrukcji. Najstarsze monety znalezione w posadzce wskazują, że budowla pochodzi z lat 212-217, a uważa się, że była poświęcona Asklepiosowi i jest jedną z największych rzymskich łaźni na świecie.

Odwiedzając budowlę, zwróć uwagę na poszczególne pomieszczenia: szatnię (apoditerium), basen z zimną wodą (frigidarium), pomieszczenie z ciepłą wodą (tepidarium), łaźnię (caldarium) i saunę (sudatorium). Szczególną uwagę zwróć na podłogę. Pod podłogą, podpartą ceglanymi słupkami, znajdował się system ogrzewania, tzw. hypocaust, który był również stosowany w łaźniach osmańskich, a podobne rozwiązania spotkasz na kolejnych etapach trasy. Obok znajduje się palaestra, czyli dziedziniec sportowy o wymiarach 95 na 95 metrów, który obecnie jest otwartym muzeum. Na terenie muzeum znajduje się prawie tysiąc eksponatów: na południowych i zachodnich skrzydłach znajdują się stelae nagrobne, na północy bloki z inskrypcjami i kamienie milowe, na wschodzie ołtarze, a w centrum sarkofagi i posągi lwów.

Podczas zwiedzania pamiętaj, że woda była doprowadzana rurami z okolic Elmadağ, a kamienie z łaźni zostały wykorzystane do napraw murów obronnych w okresie bizantyjskim. W murach obronnych znajdują się kamienie pochodzące z tego miejsca. Ze względu na brak cienia, najlepiej odwiedzić to miejsce wcześnie rano. Sprawdź oficjalną stronę muzeum, aby uzyskać informacje o dniach i godzinach, w których jest nieczynne.

Źródła: ASKİ, Ankara Hamamları ve Kaplıcaları; TDV İslam Ansiklopedisi, Ankara maddesi; Vikipedi.

Po lewej stronie schodkowej ścieżki odchodzącej od Alei Anafartalar, obok starej szkoły handlowej, znajduje się ten kompleks łaźni. Nie posiada inskrypcji, ale dokument fundacyjny informuje o jego fundatorze. Iszak Pasza, wielki wezyr pod rządami Fataha i II Bayezida, przydzielił swojemu doradcy, Sinan Beyowi, 142 500 dirhemów na budowę łaźni w Ankarze, aby dochody z niej przynosiły korzyści jego rodzinnemu miastu, İnegöl. Sinan Bey zbudował łaźnię w dzielnicy İskender Taşı. Dokument fundacyjny z 1486 roku potwierdza tę informację. W księdze podatków z 1521-22 roku, dochód roczny łaźni wynosił 19 000 akcze, co było najwyższą kwotą spośród wszystkich łaźni w mieście. W 1673 roku Ankaranski mufti, Mehmed Emin Efendi, kupił łaźnię i przekazał ją jako wiktymię dla meczetu Zincirli. Obecnie jest własnością Generalnego Zarządu Fundacji i nadal działa.

Część męska znajduje się na północy, a damska na południu. Do męskiej szatni prowadzi półkolista brama od strony północnej. Dwuwarstwowe drewniane kabiny otaczają ośmioboczny basen, a nad nimi znajduje się kopuła w stylu bagdadzkim. W ciepłym pomieszczeniu znajduje się owalna kopuła; po prawej stronie znajduje się toaleta, a po lewej - miejsce do golenia. W gorącym pomieszczeniu znajduje się kwadratowa platforma, a po bokach - półkoliste arkady; w trzech narożnikach znajdują się prywatne pomieszczenia; w jednym z nich, po lewej stronie wejścia, znajduje się głęboki basen. Ciepłe pomieszczenie damskie jest bardziej przestronne. Nawet jeśli nie wejdziecie, warto zwrócić uwagę na okładzinę z kamiennych bloków na zachodniej elewacji oraz na układ kamieni w oknach.

Stąd, wzdłuż ulicy Denizciler, można zejść na plac straży pożarnej. Hamam Eyne Bey, znajdujący się naprzeciwko liceum Gazi, jest najstarszą osmańską łaźnią w centrum miasta: według dokumentu fundacyjnego z 1405 roku, został zbudowany przez İne Beya, oficera I Murada, a Melike Hatun przekazała na jego budowę 1000 złotych. Jest to pojedyncza łaźnia, która obecnie służy tylko mężczyznom. Kolumny z kapitelami korynckimi, znajdujące się w szatni, nie są widoczne z zewnątrz; dla tych, którzy nie planują wejścia, krótka przerwa przy elewacji może być wystarczająca.

Źródło: ASKİ, łaźnie i termy w Ankarze; Wikipedia; Inwentarz Kulturowy (Eynebey).

Ten Talatpaşa to budynek, który nadaje nazwę dzielnicy. Dokumenty osmańskie wspominają o tej okolicy jako "Karaca Bey Hamamı Meydanı" i "Hamamarkası Meydanı", ale z czasem pozostała tylko nazwa "Hamamönü". Nie zachowały się żadne inskrypcje budowlane. Zgodnie z dokumentem fundacyjnym z 1444 roku, łaźnię wybudował Karaca Bey, syn Abdullaha, zięć sułtana Murada II i Czelebiego Mehmeda. Zginął on w bitwie pod Warną w tym samym roku. Encyklopedia TDV datuje kompleks na rok 1428, a niektóre źródła na lata 1440-1441; łaźnia musiała zostać ukończona w tym okresie. Celem fundacji było przeznaczenie dochodów z łaźni oraz dwóch przyległych ogrodów na utrzymanie meczetu znajdującego się w okolicy Hacet Tepesi, czyli meczetu İmaret.

Wejście do części męskiej znajduje się od strony południowej, bezpośrednio od ulicy, a wejście do części damskiej znajduje się od strony zachodniej. Ściany szatni są zbudowane z gliny, a dachy mają kształt piramidy, a w środku znajdują się świetliki. Wewnątrz, po bokach, znajdują się drewniane szatnie, a w centrum znajdują się baseny z fontannami. Ściany i podłogi części do kąpieli są wykonane z marmuru. Światło wpada przez okna w kształcie okręgów, wielokątów i gwiazd w kopułach. Część męska ma klasyczny układ z czterema arkadami, a w centrum znajduje się ośmiokątna platforma. Przejście do kopuły odbywa się przez narożne elementy dekoracyjne. Szatnia w części damskiej jest szersza, a układ części do kąpieli jest symetryczny. Część do kąpieli została odnowiona w 1979 roku, a szatnia kilka lat później. Encyklopedia wymienia również renowacje z końca lat 80. i z lat 2003-2005. Obecnie łaźnia działa w dwóch sekcjach.

Dobry turysta nie spieszy się: najpierw siada w ciepłym pomieszczeniu, aby się rozgrzać, potem pocie się na platformie, prosi o peeling (tellağ lub natır), a następnie udaje się do chłodnego pomieszczenia, aby odpocząć. Pełocień i ręcznik można wypożyczyć w łaźni. Należy wcześniej telefonicznie sprawdzić godziny otwarcia i harmonogram pracy dla kobiet.

Źródło: ASKİ, Ankara Hamamları ve Kaplıcaları; TDV İslam Ansiklopedisi, artykuł o meczecie i kompleksie Karaca Bey; Wikipedia.

Za łaźnią, w okolicy Hacet Tepesi, znajduje się kompleks Karaca Bey. Zgodnie z dokumentacją fundacji, kompleks ten obejmował meczet, stołówkę, mauzoleum, fontannę, systemy wodne i łaźnię; do naszych czasów przetrwały meczet, mauzoleum, fontannę i łaźnię. Podczas zwiedzania tej trasy, zwróćcie uwagę nie tyle na architekturę meczetu, co na funkcjonowanie całego kompleksu. Zgodnie z rejestrem waqfów z Ankarzy z 1521-22, roczny dochód fundacji wynosił 26 760 akçe, a obejmował on nie tylko łaźnię, ale także mydlnię przylegającą do łaźni, miejsce na pawilon na placu Sultan, ogrody i gospodarstwa. Oznacza to, że czynsz z łaźni poniżej finansował działalność stołówki w kompleksie; łaźnia była swoistym skarbцом organizacji charytatywnej. To również wyjaśnia, dlaczego w osmańskim mieście było tak wiele łaźni.

W ośmiobocznym mauzoleum, znajdującym się na północny wschód od meczetu, spoczywa Karaca Bey; arabski napis nad wejściem datuje go na rok 848 (1444). Po śmierci w Warnie, jego ciało zostało przetransportowane do Ankarzy, gdzie pełnił swoje obowiązki. Z zewnątrz można podziwiać kolorowe mozaiki na minarecie oraz jego ośmioboczną górną część. Encyklopedia Islamu TDV wymienia Sinaneddina Ahmeda b. Ebu Bekira el-Müşeymeşa jako architekta kompleksu, a także informuje, że prace konserwacyjne przeprowadzano w latach 1938, 1947, 1965, 1989 oraz 2003-2005.

Meczet jest otwarty dla wiernych. Podczas modlitw należy unikać wchodzenia do środka lub ograniczyć pobyt do minimum, zdejmując buty i ubierając się w odzież zakrywającą ramiona i kolana. Należy zachować ciszę. Mauzoleum jest częścią meczetu i nie wymaga osobnej wizyty. Jeśli pomyślimy, że rodzina Karaca Bey mieszkała w Ankarze w pobliżu liceum Gazi oraz w miejscu zwanym Köşk Yeri, niedaleko łaźni Eyne Bey, to połączenie między placem, który właśnie przeszliście, a tym wzgórzem staje się bardziej zrozumiałe.

Źródło: Encyklopedia Islamu TDV, artykuł o meczecie i kompleksie Karaca Bey; ASKİ, Ankara: łaźnie i termy.

Dzielnica, której nazwa pochodzi od łaźni, kończy się w tym miejscu. Hamamönü to osada, która powstała w XIII wieku wokół targów u podnóża twierdzy, rozkwitła w XV i XVI wieku dzięki produkcji wysokiej jakości tkanin, a w XVII wieku została zniszczona podczas zamieszek Celali. Obecnie widoczna zabudowa to głównie architektura cywilna z XIX wieku: około trzystu budynków, z których osiem jest zabytkami, a dwadzieścia dwa to przykłady tradycyjnych domów. Decyzja o ochronie została podjęta w 1997 roku, a prace planistyczne rozpoczęto w 1999 roku; w 2006 roku gmina Altındağ rozpoczęła prace nad poprawą wyglądu ulic, zaczynając od ulic İnci i Dutlu. Zachowane domy zostały odrestaurowane, a ruiny zostały wykupione i odbudowane z wykorzystaniem lokalnego kamienia, drewna i cegły; dlatego wiele z widocznych fasad to odbudowane budynki, a nie oryginalne. Dwanaście domów na Ulicy Artystów jest od 2010 roku przeznaczonych dla artystów; górne piętra to pracownie, a dolne to galerie.

To idealne miejsce na spacer po łaźni. Wejdź od bulwaru Talatpaşa i skręć w brukowane uliczki; wieża minaretu meczetu Karacabey zawsze będzie w zasięgu wzroku, więc nie zgubisz się. W tej dzielnicy znajduje się również Taceddin Dergahı, gdzie Mehmet Akif Ersoy napisał hymn państwowy; jeśli masz czas, odwiedź to muzeum. Wieczorami w czasie Ramadanu jest tu wiele wydarzeń, a w weekendy jest tłoczno; aby spokojnie się przespacerować, wybierz popołudnie w dni powszednie.

Powrót jest łatwy: z przystanków na bulwarze Talatpaşa odjeżdżają autobusy EGO w kierunku Ulus i Kızılay, a także można dojść pieszo do Ulus. Zakończ dzień w ten sposób: plac, który widzisz z wejścia do łaźni, został założony sześćset lat temu jako źródło dochodów fundacji, a dzielnica do dziś nosi nazwę tej łaźni. W Ankarze kultura łaźni to nie tylko kwestia budynków, ale cała dzielnica.

Źródło: Wikipedia, Hamamönü; Encyklopedia Turystyki w Turcji; Gmina Altındağ, Ulica Artystów w Hamamönü.