Księgarnie i biblioteki w Stambule.

W dzielnicy Rami, dawny kompleks wojskowy został przekształcony w największą bibliotekę w mieście. Zgodnie z historią biblioteki, ten rozległy teren został w okresie panowania Mustafy II przekazany Rami Mehmet Paszy, który pełnił funkcję wielkiego wezyra, i od niego wzięła nazwę. Po likwidacji oddziałów janczarów w 1826 roku, na tym terenie zbudowano koszary dla armii Asakir-i Mansure-i Muhammediye, które rozpoczęły działalność w 1828 roku. Koszary służyły jako sztab II Mahmuda podczas wojny rosyjsko-osmańskiej w latach 1828-1829, a do 1971 roku pełniły funkcje wojskowe.

Renowacja, rozpoczęta w 2014 roku przez Ministerstwo Kultury i Turystyki, przebiegała w trzech etapach, a biblioteka została otwarta w styczniu 2023 roku. Dzięki powierzchni 36 000 metrów kwadratowych, 51 000 metrów kwadratowych zieleni i pojemności 4200 miejsc siedzących, jest to największa biblioteka w Stambule. Zgodnie z ogłoszeniem biblioteki z sierpnia 2026 roku, w konkursie IFLA Green Library Awards 2026, w kategorii dużych projektów, biblioteka zajęła pierwsze miejsce.

Zwiedzanie rozpoczyna się od spaceru po dziedzińcu, a następnie można zwiedzać sale. W bibliotece znajdują się sale poświęcone literaturze tureckiej i światowej, specjalistyczne biblioteki tematyczne, sekcje dla dzieci i niemowląt, specjalna biblioteka poświęcona Atatürkowi oraz biblioteka rękopisów. Kolekcja Biblioteki Państwowej w Beyazıt została również przeniesiona do tego kompleksu, a dla studentów studiów podyplomowych działa sala badawcza. Jedna z sal jest otwarta przez całą dobę, siedem dni w tygodniu.

Wstęp jest bezpłatny. Zgodnie z regulaminem biblioteki, każdy odwiedzający przechodzi przez bramkę, używając własnej karty identyfikacyjnej z numerem tureckim. Zagraniczni goście powinni wcześniej skontaktować się z biblioteką, aby dowiedzieć się o warunkach wstępu. Godziny otwarcia poszczególnych sal mogą się różnić, dlatego aktualne informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej.

Źródło: Oficjalna strona internetowa biblioteki Rami; Ministerstwo Kultury i Turystyki, KYGM.

Po przyjeździe tramwajem z Rami do Beyazıt, tuż obok meczetu Beyazıt znajduje się budynek z kopułą, który jest uważany za pierwszą państwową bibliotekę w Turcji, znana z dokumentów związanych z powstaniem państwa. Zgodnie z informacjami zawartymi w Encyklopedii Islamu (TDV), oficjalna data jej powstania to 27 września 1882 roku, a biblioteka, pod nazwą Kütübhane-i Umumi-i Osmani, została otwarta dla czytelników w czerwcu 1884 roku. W 1961 roku zmieniła nazwę na Biblioteka Państwowa w Beyazıt.

Biblioteka mieści się w części kompleksu Bayezid II, która została ukończona w 1506 roku i obejmuje budynek imaretu i karawanseraju. Zgodnie z dostępnymi źródłami, część budynku z sześcioma kopułami została odrestaurowana przez architekta Ohannesa Kalfę, aby służyć jako biblioteka. Kolekcja biblioteczna szybko się powiększała; do biblioteki przekazano zbiory takie jak te należące do Cevdet Paşa i Hekimoğlu Ali Paşa. W 1934 roku, w wyniku wprowadzenia ustawy o zbieraniu wydawnictw, biblioteka stała się jednym z pięciu głównych ośrodków w Turcji, w których przechowywano wydawnictwa. To obciążenie wielokrotnie zmuszało bibliotekę do rozbudowy. W 2003 roku, dzięki kolekcji Hakki Tarik Us, dział gazet i czasopism przekształcił się w jedno z najważniejszych archiwów w kraju.

Po otwarciu biblioteki w Rami, zbiory książek zostały przeniesione do tego budynku; budynek w Beyazıt został przeznaczony na przechowywanie gazet i czasopism. Zgodnie z oficjalnym komunikatem biblioteki, budynek jest zamknięty dla czytelników od 22 czerwca 2026 roku ze względu na prace wzmocnienia i renowacji, które potrwają do zakończenia prac.

Dlatego wystarczy krótki spacer w pobliżu. Można zatrzymać się w przestrzeni między meczetem a biblioteką i podziwiać szereg kopuł kompleksu, a następnie przejść kilka kroków dalej na targ antykwariatowy. Informacje o zakończeniu prac renowacyjnych i ponownym otwarciu czytelni można znaleźć na stronie internetowej biblioteki.

Źródła: Encyklopedia Islamu (TDV); Oficjalna strona Biblioteki Państwowej w Beyazıt; Wikipedia (Biblioteka Państwowa w Beyazıt).

Ten mały dziedziniec, znajdujący się pomiędzy meczetem Beyazıt a krytym bazarem Kapalıçarşı, od wieków jest miejscem, gdzie odbywa się handel książkami w Stambule. Zgodnie z informacjami zawartymi w Encyklopedii Islamu (TDV), pierwotnie księgarze działali wokół dziedzińców madrasów, obsługując studentów, a następnie przenieśli się do wnętrza Kapalıçarşı. Evliya Çelebi pisał, że w około pięćdziesięciu księgarniach w bazarze pracowało trzysta osób. Po trzęsieniu ziemi w 1894 roku, księgarze zaczęli przenosić się na obecne miejsce, w obszar, który wcześniej nazywano bazarem jubilerskim (Hakkaklar Çarşısı), a wraz ze wzrostem liczby księgarni, miejsce to zyskało nazwę Bazaar Księgarzy (Sahaflar Çarşısı).

Po dużym pożarze w 1950 roku, władze miejskie zburzyły bazar i odbudowały go, decydując się na sprzedaż wyłącznie książek. Pomnik w centrum dziedzińca przedstawia İbrahima Müteferrikę, założyciela pierwszej tureckiej drukarni, i został umieszczony tam w 1981 roku. W tym miejscu warto zatrzymać się i obejrzeć pomnik. Müteferrika jest symbolem przejścia od ręcznie pisanych książek do druku, a większość książek w języku osmańskim, wydanych w jego drukarni aż do rewolucji językowej, znajduje się obecnie w Bibliotece Atatürka, do której udacie się później.

Źródła wskazują, że bazar częściowo utracił swoją pierwotną rolę jako centrum kultury, a obecnie w sklepach dominują podręczniki, książki do nauki języków obcych i zestawy edukacyjne. Niemniej jednak, przy odrobinie cierpliwości, można znaleźć stare wydania, używane powieści i książki o Stambule. Warto wejść do poszczególnych sklepów i zapytać księgarza o konkretną książkę lub temat, ponieważ to najszybszy sposób, aby znaleźć to, czego szukacie, nawet jeśli nie widzicie tego na półkach.

Ceny nie zawsze są wyraźnie oznaczone, więc nie wahajcie się zapytać o cenę książki, którą chcecie kupić. Zanim wyjdziecie z bramy bazaru, prowadzącej do Kapalıçarşı, skierujcie się w stronę Süleymaniye.

Źródła: Encyklopedia Islamu (TDV); Wikipedia (Bazaar Księgarzy).

Dwie z madras (szkół religijnych) otaczających meczet Süleymaniye są siedzibą jednej z najważniejszych bibliotek rękopisów w Turcji. Zgodnie z własną historią, biblioteka nie posiadała oddzielnego budynku w momencie otwarcia kompleksu w 1557 roku; książki dostarczane z biblioteki pałacowej stopniowo gromadziły się wewnątrz meczetu, a w latach 1751-52 zostały umieszczone w wydzielonej części pod prawą arkadą, oddzielonej metalowymi kratami.

Dzisiejsza biblioteka powstała w wyniku połączenia różnych bibliotek fundacyjnych, które popadały w zaniedbanie. Ministerstwo Funduszy Religijnych podjęło decyzję o zebraniu tych zbiorów w jednym miejscu, aby je chronić, a w 1918 roku powstała Biblioteka Ogólna Süleymaniye. Wraz z biblioteką meczetu, wiele innych bibliotek fundacyjnych, takich jak te należące do Aşir Efendi, Çorlulu Ali Paşa, Damad İbrahim Paşa i Laleli, zostało przeniesionych do drugiej madrasy kompleksu; pierwsza madrasa została w 1927 roku przekazana bibliotece. Obecnie w bibliotece przechowywane są ponad 150 kolekcji, w tym biblioteki cesarskie, takie jak te w Fatih, Hagia Sophia i Laleli. Warsztat opraw i konserwacji, założony w 1956 roku, jest uważany za jeden z najważniejszych elementów biblioteki.

To nie jest muzeum, a raczej biblioteka naukowa. Usługi dla czytelników są świadczone zgodnie ze standardami usług publicznych; dostęp do sali czytelniczej jest możliwy po okazaniu dowodu osobistego, a obcokrajowcy muszą okazać paszport. Zbiory są w większości dostępne w formie cyfrowej. Wizyty promocyjne są organizowane po wcześniejszej rezerwacji, a indywidualni zwiedzający są przyjmowani w zależności od planu dnia. Samo wejście na dziedziniec i podziwianie spokoju arkad madras jest wartościowe; jeśli chcesz wejść do środka, najpierw skonsultuj się z pracownikiem i zachowaj ciszę. Po wyjściu, skieruj się w stronę dziedzińca meczetu, skąd można podziwiać Złoty Róg, a następnie zejdź w dół uliczkami prowadzącymi do Eminönü.

Źródło: Oficjalna strona Biblioteki Rękopisów Süleymaniye; TDV Encyklopedia Islamu.

Po zejściu z Süleymaniye i przejściu przez uliczki do Eminönü, w jednym z budynków przystanków znajdujących się nad wodą, po stronie Sirkecí, czeka na Państwa oddział Istanbul Kitapçısı należący do firmy İBB Kültür A.Ş. Zgodnie z oficjalnym adresem, oddział znajduje się na przystanku Katip Çelebi należącym do firmy Şehir Hatları. Jak podaje firma Kültür A.Ş., oddział został otwarty w grudniu 2013 roku jako szósty oddział marki, a podczas jego budowy zachowano oryginalną strukturę przystanku.

Nazwa przystanku doskonale pasuje do tematyki. Katip Çelebi, urodzony w Stambule w 1609 roku, zmarły w 1657 roku i pochowany w pobliżu meczetu Zeyrek, w swoim dziele "Keşfü'z-zunun", ukończonym w ciągu dwudziestu lat, systematycznie wymienił książki i dziedziny nauki z całego świata islamu. Ta monumentalna bibliografia stała się również podstawowym źródłem informacji dla zachodnich orientalistów. Jest również autorem dzieła geograficznego "Cihannüma". Choć przypadkowe, jest to miłe zbieżność, że trasa prowadzi z biblioteki pełnej manuskryptów do księgarni, a następnie do przystanku, który nosi imię autora bibliografii.

Pierwszy oddział Istanbul Kitapçısı został otwarty w 1998 roku. W jego półkach znajdują się książki z zakresu historii, kultury i literatury wydawnictwa İBB, a także książki z około dwóch tysięcy innych wydawnictw, ze szczególnym uwzględnieniem publikacji dotyczących Stambułu. Oddział w Eminönü, podobnie jak oddziały w Kadıköy i Karaköy, jest jednym z trzech, które posiadają kawiarnię i oferują widok na Bosfor.

Można tu zrobić sobie przyjemną przerwę, wybrać książkę o Stambule i poczytać kilka stron, obserwując jednocześnie odjazd promów. Ze względu na zmienne godziny pracy, prosimy o sprawdzenie aktualnych informacji na stronie kultur.istanbul, a następnie przesiąść się na tramwaj linii T1 i dojechać do Kabataş.

Źródło: kultur.istanbul; oficjalna strona Istanbul Kitapçısı; TDV İslam Ansiklopedisi.

Wysiadając z kolejki linowej w Kabataş i przechodząc kilka minut, docieracie do niezwykłej budowli, charakteryzującej się sześciokątnymi kopułami. Korzenie Biblioteki Atatürk należącej do gminy stołecznej (İBB) sięgają Biblioteki Urzędu Miejskiego, założonej w 1924 roku. Kolekcja została przeniesiona do szkoły Beyazıt w 1931 roku, a od 1939 do 1981 roku działała jako Miejska Biblioteka w Stambule, mieszcząc się w historycznej szkole Bayezid II. Oznacza to, że przez ponad czterdzieści lat znajdowała się tuż obok dzisiejszego Beyazıt.

Fundamenty obecnego budynku zostały wmurowane w 1973 roku przez Fundację Koç, w ramach obchodów 50. rocznicy powstania Republiki. Budynek został przekazany gminie 2 listopada 1976 roku, a jako biblioteka został otwarty 3 marca 1981 roku. Projekt przygotowali Sedad Hakkı Eldem i Hamdi Şensoy. Eldem, który wcześniej eksperymentował z sześciokątnymi formami w projektach, znalazł tu możliwość ich realizacji. Trzypiętrowa konstrukcja żelbetowa, o centralnym planie, składa się z sześciokątów. Zgodnie z pierwotnym planem, biblioteka miała być centrum kultury, jednak zrealizowano jedynie część biblioteczną. Światło do sali czytelnej wpada przez świetliki w sześciokątnych piramidach.

Kolekcja biblioteki liczy ponad 500 000 egzemplarzy, w tym książki drukowane w języku osmańskim, czasopisma, rękopisy, mapy, pocztówki i roczniki. Jest to biblioteka naukowa. Zgodnie z oficjalną stroną, członkostwo jest bezpłatne i wymaga posiadania oficjalnego dokumentu tożsamości, takiego jak dowód osobisty, prawo jazdy lub paszport. Do cichych sal czytelniczych można wejść bez wcześniejszej rezerwacji, w zależności od obłożenia.

Zakończcie dzień, podziwiając z zewnątrz, jak sześciokąty są ze sobą połączone, stojąc przed wejściem do biblioteki. Przed wizytą sprawdźcie godziny otwarcia na oficjalnej stronie internetowej.

Źródło: Oficjalna strona internetowa Biblioteki Atatürk należącej do gminy stołecznej (İBB); Wikipedia (Biblioteka Atatürk).