Kolumny Konstantynopola wzdłuż Mese Yolu.

Rozpocznijcie trasę przy monumentalnej bryle kamiennej, wznoszącej się pomiędzy domami na ulicy Haseki Kadın, w dzielnicy Cerrahpaşa. Budowla, która znajduje się przed Wami, jest cokolem jednego z największych zabytków miasta. Kolumna Arkadiusza została rozpoczęta po roku 401, aby upamiętnić zwycięstwo cesarza Arkadiusza nad gotyńskimi rebeliantami pod wodzą Gainasa. Ponieważ Arkadiusz zmarł w 408 roku, kolumna została ukończona dopiero w 421 roku, za panowania jego następcy, Teodozjusza II. Stała ona w centrum Forum Arkadiusza, na siódmym wzgórzu miasta, w miejscu zwanym Kserolofos.

Jak w przypadku wielu rzymskich kolumn, korpus kolumny Arkadiusza był pokryty reliefami, przedstawiającymi w spiralnej kompozycji sceny. Według tureckiej Wikipedii, reliefy przedstawiały kolejno: marsz armii, walki z Gotami, bitwę morską i ostateczne zwycięstwo lądowe. Wewnątrz znajdowała się pusta przestrzeń, do której prowadziły spiralne schody, a na szczycie znajdował się brązowy posąg cesarza, który został przewrócony w 740 roku. Wysokość kolumny jest podawana w różnych źródłach: turecka Wikipedia podaje 46-50 metrów, a angielska Wikipedia około 32 metry.

Sama kolumna została zniszczona na początku XVIII wieku; turecka Wikipedia podaje rok 1711 i wskazuje na nieodwracalne uszkodzenia i zagrożenie zawalenia, natomiast angielska Wikipedia wspomina o trzęsieniu ziemi w 1719 roku. Obecnie zachował się jedynie cokół i dolna część, o wysokości około 11 metrów. Dzięki szczegółowym rysunkom z albumu Freshfield, stworzonego w latach 1574-1575 i przypisywanego flamandzkiemu malarzowi Lambertowi de Vos, wiemy, jak wyglądały zaginione reliefy. Przyjrzyjcie się cokołowi, który w mowie potocznej nazywany jest "Avrat Taşı" (Kamień Kobiet). Ze względu na otaczające go budynki mieszkalne, zachowajcie ciszę i nie wchodźcie na teren prywatny. Rozmiar tej masy kamiennej jest dobrym punktem wyjścia, aby wyobrazić sobie rzeczywiste rozmiary kolumn, które zobaczycie dalej na trasie.

Źródło: Wikipedia.

Podążając z Cerrahpaşa w kierunku północno-wschodnim, w stronę dzielnicy Fatih, napotkacie kolumnę, która zachowała się w całości. Wikipedia opisuje to miejsce następująco: Jest to plac, do którego docieracie, idąc z dzielnicy Saraçhanebaşı ulicą Macar Kardeşler w kierunku północno-zachodnim, zanim dotrzecie do meczetu Fatih. Monument, który nadaje nazwę tej okolicy, to Kolumna Markianos. Według Wikipedii w języku angielskim, kolumna ta została wzniesiona w latach 450-452 przez Tatianusa, ówczesnego gubernatora miasta, ku czci cesarza Markianos (450-457).

Kolumna ma około 17 metrów wysokości i wykonana jest z czerwono-szarego granitu z Egiptu, natomiast cokół pokryty jest białymi płytami marmurowymi. Przyjrzyjcie się dokładnie cokółowi. Na jednej ze ścian znajduje się napis w języku łacińskim, który w przybliżeniu oznacza, że gubernator Tatianus poświęca ten posąg i cokół cesarzowi Markianos. Litery były niegdyś wypełnione mosiądzem. Na innej stronie widoczne są skrzydlate postacie trzymające globus; w Wikipedii w języku tureckim opisane są one jako bogini zwycięstwa Nike. Nazwa kolumny pochodzi od tych figur: po zniknięciu posągu cesarza, skrzydlate postacie na cokole stały się najbardziej charakterystycznym elementem monumentu, i kolumna zaczęła być nazywana "Kıztaşı".

Unieście głowy. Na szczycie znajduje się kapitel w stylu korynckim, z figurami orłów w rogach; niegdyś nad kapitelem znajdował się posąg Markianos. W porównaniu z Kolumną Arkadiusza, której widzieliście tylko cokół na początku trasy, ta kolumna wydaje się skromniejsza, ale jest jedną z dwóch kolumn, które możecie zobaczyć w całości, od kapitelu po cokół; druga czeka na was na końcu trasy. Obejście kolumny pozwoli wam zobaczyć wszystkie cztery strony. Stąd możecie dojść pieszo do Beyazıt i Forum Teodozjusza, przechodząc przez Şehzadebaşı, w ciągu dwudziestu do dwudziestu pięciu minut, lub skorzystać z autobusu.

Źródło: Wikipedia.

Przy południowym krańcu placu Beyazıt, wzdłuż ulicy Ordu, można zobaczyć ogromne bloki marmuru, ułożone na ziemi, tuż obok linii tramwajowej. To pozostałości triumfu, który niegdyś stał na jednym z największych placów Konstantynopola – Forum Teodozjusza. Forum, w czasach cesarza Konstantyna, nosiło nazwę Forum Tauri, czyli Forum Byków. W 393 roku cesarz Teodozjusz I, wzorując się na Forum Trajana w Rzymie, przekształcił je w plac otoczony budynkami użyteczności publicznej. Droga Mese przechodziła dokładnie w tym miejscu, a nieco na zachodzie rozdzielała się.

Po zachodniej stronie forum wznosił się triumf, wykonany z marmuru z Prokonnesos, z trzema przejściami; środkowe przejście było większe od bocznych. Według Wikipedii w języku angielskim, fundamenty triumfu składały się z czterech kolumn, a ich powierzchnie były rzeźbione w sposób przypominający muskulaturę Herkulesa. Przyjrzyjcie się uważnie leżącym fragmentom – nadal można dostrzec te rozgałęzione powierzchnie. Na górze triumfu znajdowały się niegdyś posągi Teodozjusza oraz jego synów, Arkadiusza i Honoryjusza. Fragmenty te pojawiły się w latach 1948-1961, podczas przebudowy ulicy Ordu i placu Beyazıt.

W centrum forum znajdowała się również kolumna triumfalna Teodozjusza. Była ozdobiona płaskorzeźbami, które przedstawiały zwycięstwa cesarza nad barbarzyńcami, a wewnątrz znajdowała się spiralna klatka schodowa prowadząca na szczyt. Według Wikipedii, kolumna ta stała do końca XV wieku. Zgodnie z informacjami zawartymi w Encyklopedii Islamu, fragmenty kolumny z płaskorzeźbami zostały wykorzystane jako kamień budowlany w fundamentach łaźni Bayezida II, znajdujących się po drugiej stronie ulicy; niektóre z nich znajdują się nadal tam, a kilka znajduje się w Muzeum Archeologicznym w Stambule. Obecnie muzeum, łaźnia znajduje się dokładnie po drugiej stronie ulicy. Od tego miejsca, podążając wzdłuż Divanyolu, można dojść na wschód, do Çemberlitaş, podążając śladem starej drogi Mese.

Źródło: Encyklopedia Islamu; Wikipedia.

Kolumna znajdująca się na Divanyolu, tuż obok przystanku tramwajowego Çemberlitaş, to monument, który był świadkiem powstania Konstantynopola. Cesarz Konstantyn I postawił ją w centrum forum, które nosiło jego imię, a kolumna została poświęcona 11 maja 330 roku. Forum Konstantyna było owalnym placem, który znajdował się poza ówczesnym miastem; według informacji agencji Anadolu, kolumna jest jedyną budowlą z tego forum, która przetrwała do dziś.

Korpus kolumny składa się z egipskiego porfiru, umieszczonego na białej marmurowej podstawie. Źródła podają różne liczby dotyczące oryginalnej liczby segmentów porfiru, od siedmiu do jedenastu; warto przyjrzeć się z bliska dekoracyjnym opaskom z motywami liści laurowych. Obecnie kolumna ma wysokość 34,8 metra od ziemi; wraz z posągiem, jej wysokość sięgała około 50 metrów. Na szczycie znajdowała się posąg Konstantyna, trzymającego włócznię i globus, a jego głowa była zwieńczona promienistą koroną. Silna burza w 1106 roku przewróciła posąg oraz trzy górne segmenty kolumny; w XII wieku, cesarz z dynastii Komnenosów naprawił kolumnę i umieścił na jej szczycie krzyż.

Nazwy, pod którymi kolumna jest znana w obiegu, pochodzą z późniejszych wieków. W okresie osmańskim, metalowe obręcze otaczające korpus kolumny, chroniące ją przed pęknięciami, nadały jej nazwę Çemberlitaş; w językach zachodnich nazywana była Yanık Sütun (Spalona Kolumna) ze względu na to, że kamień po pożarze w 1779 roku się zaciemnił. Obecnie podstawa kolumny jest otoczona kamiennym murkiem, dodanym w okresie osmańskim, a prace konserwacyjne są regularnie przeprowadzane od 1955 roku. Tuż obok kolumny znajduje się łaźnia Çemberlitaş, zbudowana w 1584 roku; to sąsiedztwo monumentu bizantyjskiego i łaźni osmańskiej doskonale ilustruje warstwy historyczne Divanyolu. Stąd można przejść wzdłuż Divanyolu do placu Sultanahmet.

Źródło: Urząd dzielnicy Fatih; Agencja Anadolu; Wikipedia.

Po dotarciu do końca Divanyolu, traficie na plac Sultanahmet. Pod dzisiejszym placem znajduje się Hipodrom Konstantynopola. Pierwszy hipodrom został zbudowany w 203 roku przez Septymiusza Severusa, a Konstantyn I znacznie go przebudował około 1204 roku. Arena, o kształcie litery "U", o długości około 450 metrów i szerokości 130 metrów, według Wikipedii, mogła pomieścić około 100 tysięcy widzów. W centrum areny znajdował się podział, który był ozdobiony monumentami; obecnie trzy z nich przetrwały i są najstarszymi elementami tego miejsca.

Zacznijcie od Dikilitaşu (kamiennego słupa). Jest to kolumna z czerwonego granitu z Asuanu, wzniesiona około 1450 roku p.n.e. przez faraona III Thutmose'a przed główną świątynią w Karnaku. Cesarz Constantius II przeniósł go do Aleksandrii, a Teodozjusz I I postawił go tutaj w 390 roku. Obecnie widoczna jest tylko górna część kolumny, która ma około 20 metrów wysokości, podczas gdy pierwotna wysokość wynosiła około 30 metrów. Przyjrzyjcie się uważnie czterem ścianom marmurowego cokłu: na północy widoczne jest wznoszenie kolumny, na zachodzie – obcokrajowcy składający hołd, na południu – wyścigi rydwanów, a na wschodzie – występy muzyczne. Inskrypcja w języku łacińskim na cokole mówi, że prace związane z wznoszeniem kolumny trwały 30 dni, a inskrypcja w języku greckim – 32 dni.

W pobliżu znajduje się jeszcze starsza Kolumna Wężowa. Była to część brązowej ofiary, która znajdowała się w Delfach i upamiętniała zwycięstwo nad Persami w Platach w 479 roku p.n.e.; na jej wierzchu znajdowały się trzy splecione węże, które niosły złoty trójnóg. Konstantyn I I przeniósł ją tutaj około 1204 roku. Na spiralach kolumny widnieją nazwy 31 greckich miast, które wzięły udział w walce. Głów węży zniknęły pod koniec XVII wieku; fragment jednej głowy znajduje się w Muzeum Archeologicznym w Stambule.

W południowej części placu znajduje się tzw. "Spleciona Kolumna" (Örme Dikilitaş), która ma około 32 metry wysokości. W X wieku cesarz Konstantyn Porfirogenneta odrestaurował ją i pokrył blachami z pozłacanego brązu; blachy zostały zdemontowane i stopione przez żołnierzy IV Krucjat w 1204 roku.

Źródło: Wikipedia.

Aby dotrzeć do ostatniego punktu trasy, przejdźcie z Sultanahmet do parku Gülhane i przespacerujcie się północnym szlakiem parku, w kierunku Sarayburnu. Poza zewnętrznymi ogrodami Pałacu Topkapi, samotnie wznosi się biały kolumnowy posąg z marmuru – Kolumna Gotów. Jego korpus, mający około 18,5 metra wysokości, jest wykonany z jednego bloku marmuru z Prokonnesos, a na górze znajduje się kapitel w stylu korynckim, ozdobiony liśćmi akantu i figurą orła.

Przeczytajcie łaciński napis na cokole: "FORTUNAE REDUCI OB DEVICTOS GOTHOS". Oznacza to "Fortuna, która umożliwiła powrót dzięki pokonaniu Gotów". Napis ten upamiętnia zwycięstwo nad Gotami, ale nie podaje, które z nich. Źródła datują kolumnę na III lub IV wiek i wskazują dwóch potencjalnych cesarzy: Klaudiusza Gotyckiego (268-270), który pokonał Gotów, oraz Konstantyna Wielkiego. Wikipedia zauważa również, że napis mógł zastąpić starszy napis. Kiedyś na szczycie kolumny znajdował się posąg. Bizantyjski historyk Nikephoros Gregoras twierdził, że był to posąg mitycznego założyciela miasta, Byzasa; inna teoria głosi, że przedstawiał boginię szczęścia, Tyche.

Według Wikipedii, Kolumna Gotów jest najstarszym zachowanym rzymskim pomnikiem w mieście i może pochodzić nawet z czasów wcześniejszych niż odbudowa Konstantynopola. Zakończenie trasy w tym miejscu ma szczególne znaczenie. Rozpoczynając od cokółu w Cerrahpaşa, a następnie podążając wzdłuż Mese, mijaliście pomniki Markiana, Teodozjusza i Konstantyna. Teraz stajecie przed kolumną, która może być starsza od wszystkich tych pomników i która nigdy nie została przeniesiona. Odpocznijcie przez chwilę w pobliżu kolumny, a następnie możecie wrócić do parku i udać się do przystanku tramwajowego Gülhane, lub zejść do nadmorskiej promenady.

Źródło: Wikipedia.